Trải qua hơn nửa thế kỷ hình thành và phát triển (được xây dựng từ năm 1960), Hệ thống thủy lợi Bắc Nam Hà vẫn giữ vai trò “mạch máu” điều tiết nước cho vùng nông nghiệp trọng điểm khu vực phía Nam đồng bằng sông Hồng. Tuy nhiên, trước những biến động về khí hậu, yêu cầu chuyển đổi số và áp lực tài chính ngày càng gia tăng, đơn vị quản lý hệ thống đang đứng trước bài toán phải đổi mới toàn diện mô hình quản trị để bảo đảm vận hành bền vững.
Từ tái cơ cấu tổ chức, đổi mới cơ chế tài chính đến ứng dụng công nghệ số trong quản lý vận hành, Công ty TNHH MTV Khai thác công trình thủy lợi Bắc Nam Hà (Hệ thống thủy lợi Bắc Nam Hà thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đang từng bước hướng tới mô hình doanh nghiệp công ích hiện đại, minh bạch và hiệu quả.
Áp lực tài chính trong mô hình công ích
Hệ thống thủy lợi Bắc Nam Hà hiện quản lý 12 cụm công trình đầu mối trạm bơm điện lớn và vừa, với 104 tổ máy bơm có lưu lượng từ 4.000 đến 32.000 m³/giờ; 21 cống qua đê cấp I, 2 âu thuyền và hơn 130 km kênh trục chính. Mỗi năm, hệ thống đảm bảo cấp nước tưới, tiêu phục vụ sản xuất nông nghiệp cho hơn 180.000 ha đất canh tác, đồng thời tiêu thoát nước chống ngập úng cho khoảng 100.261 ha diện tích mặt bằng trong hệ thống.
Không chỉ phục vụ sản xuất nông nghiệp, hệ thống còn cung cấp nước và điều tiết môi trường cho hơn 1,2 triệu người dân, các khu công nghiệp và cơ sở sản xuất trên địa bàn nhiều địa phương thuộc vùng Nam đồng bằng sông Hồng.
Tuy nhiên, đặc thù hoạt động theo cơ chế doanh nghiệp công ích khiến nguồn tài chính của đơn vị phụ thuộc phần lớn vào ngân sách nhà nước. Trong khi đó, chi phí vận hành ngày càng tăng, đặc biệt là chi phí điện năng.
Theo báo cáo năm 2025, chi phí điện và bảo trì thiết bị chiếm trên 70% tổng chi thường xuyên của Hệ thống thủy lợi Bắc Nam Hà. Trong khi đó, khung giá dịch vụ thủy lợi hiện hành vẫn áp dụng theo mức được xây dựng từ năm 2012, chưa phản ánh đầy đủ mặt bằng chi phí thực tế.
Ông Nguyễn Văn Dũng, Chủ tịch Công ty TNHH MTV Khai thác công trình thủy lợi Bắc Nam Hà cho biết: “Chi phí điện năng, vật tư và bảo trì thiết bị tăng nhanh trong những năm gần đây, trong khi cơ chế giá dịch vụ thủy lợi chưa được điều chỉnh tương ứng. Điều này khiến việc cân đối tài chính của doanh nghiệp gặp nhiều khó khăn”.
Dù vậy, trong năm 2025, Công ty vẫn đảm bảo hoàn thành các nhiệm vụ được giao. Tổng doanh thu đạt hơn 165 tỷ đồng, chi phí thực hiện khoảng 164 tỷ đồng và nộp ngân sách trên 542 triệu đồng.
Để giảm áp lực từ ngân sách, đơn vị đã chủ động mở rộng các nguồn thu hợp pháp như dịch vụ tiêu thoát nước cho khu công nghiệp, thu phí vận tải qua âu thuyền và khai thác hiệu quả quỹ đất, nhà xưởng.
“Những nguồn thu này tuy chưa lớn nhưng góp phần giúp đơn vị chủ động hơn về tài chính và giảm bớt phụ thuộc vào ngân sách nhà nước”, ông Nguyễn Văn Dũng chia sẻ.
Hệ thống thủy lợi Bắc Nam Hà là một trong những hệ thống thủy lợi lớn của vùng đồng bằng sông Hồng, được đầu tư xây dựng từ những năm 1960 nhằm phục vụ sản xuất nông nghiệp và phòng chống thiên tai. Hiện nay hệ thống bao gồm: 12 trạm bơm điện lớn và vừa; 104 tổ máy bơm; 21 cống qua đê cấp I; 2 âu thuyền; hơn 130 km kênh trục chính. Hệ thống đảm bảo tưới cho hơn 180.000 ha đất nông nghiệp; tiêu thoát nước cho 100.261 ha diện tích mặt bằng; phục vụ hơn 1,2 triệu người dân cùng nhiều khu công nghiệp, cơ sở sản xuất của tỉnh Ninh Bình.
Không chỉ phục vụ sản xuất, hệ thống còn có vai trò duy trì dòng chảy trên các kênh trục chính, cải thiện môi trường sinh thái và giảm thiểu ô nhiễm nguồn nước cho nhiều khu vực dân cư.
Tái cơ cấu bộ máy, nâng cao hiệu quả quản trị
Trước yêu cầu đổi mới quản lý doanh nghiệp nhà nước và nâng cao hiệu quả hoạt động, Hệ thống thủy lợi Bắc Nam Hà đã tiến hành tái cơ cấu tổ chức theo hướng tinh gọn và chuyên nghiệp.
Nếu như trước đây đơn vị có hơn 500 lao động, thì hiện nay số lượng nhân sự đã được tinh giản còn khoảng 352 người, nhưng vẫn đảm bảo vận hành ổn định toàn bộ hệ thống công trình.
Việc sáp nhập, phân cấp lại các phòng ban và đội sản xuất giúp giảm đầu mối trung gian, rút ngắn quy trình điều hành và tiết kiệm chi phí nhân lực.
Song song với đó, Hệ thống thủy lợi Bắc Nam Hà cũng xây dựng và ban hành đồng bộ hệ thống quy chế quản trị nội bộ, bao gồm các quy định về lập kế hoạch, dự toán, đấu thầu, thanh quyết toán và bảo trì công trình.
“Chúng tôi xác định muốn nâng cao hiệu quả hoạt động thì trước hết phải hoàn thiện cơ chế quản trị nội bộ. Khi quy trình rõ ràng, minh bạch thì việc kiểm soát chi phí và nâng cao trách nhiệm của các đơn vị cũng thuận lợi hơn”, ông Nguyễn Văn Dũng cho biết.
Trong năm 2025, Hệ thống thủy lợi Bắc Nam Hà đã ban hành và sửa đổi hơn 40 quy định, quy chế quản trị doanh nghiệp nhằm phù hợp với quy định pháp luật và điều kiện thực tế của đơn vị.
Bên cạnh đó, Hệ thống thủy lợi Bắc Nam Hà cũng kiến nghị các cơ quan quản lý nhà nước xem xét điều chỉnh khung giá dịch vụ thủy lợi, đồng thời ban hành định mức bảo trì thiết bị cơ điện để tạo cơ sở cho việc sửa chữa và nâng cấp hệ thống trạm bơm.
“Cơ chế tài chính cần được đổi mới theo hướng linh hoạt hơn, phản ánh đúng chi phí thực tế. Khi đó các doanh nghiệp công ích thủy lợi mới có thể chủ động tái đầu tư và hiện đại hóa hạ tầng”, ông Nguyễn Văn Dũng nhấn mạnh.
Trong năm 2025, Hệ thống thủy lợi Bắc Nam Hà đã hoàn thành cơ bản các chỉ tiêu nhiệm vụ do Bộ Nông nghiệp và Môi trường giao. Một số kết quả nổi bật gồm: cấp đủ nước tưới cho 84.110 ha diện tích sản xuất nông nghiệp, đạt 100% kế hoạch; tiêu thoát nước cho 100.261 ha, đảm bảo an toàn sản xuất trước các đợt mưa lớn và bão.
Trong năm, Hệ thống thủy lợi Bắc Nam Hà cũng triển khai 100 danh mục bảo trì công trình với tổng kinh phí khoảng 43,9 tỷ đồng, đảm bảo hệ thống trạm bơm và kênh mương vận hành an toàn, phục vụ tốt sản xuất nông nghiệp và phòng chống thiên tai.
Đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý vận hành
Cùng với đổi mới cơ chế quản trị và tài chính, Hệ thống thủy lợi Bắc Nam Hà xác định chuyển đổi số là một trong những giải pháp then chốt nhằm nâng cao hiệu quả vận hành hệ thống.
Đến nay, Hệ thống thủy lợi Bắc Nam Hà đã triển khai hệ thống SCADA giám sát và điều khiển tự động tại 12 trạm bơm đầu mối. Hệ thống này cho phép theo dõi mực nước, lưu lượng bơm và tình trạng thiết bị theo thời gian thực.
Nhờ đó, việc điều hành vận hành trạm bơm trở nên chính xác và linh hoạt hơn, đồng thời giúp tiết kiệm đáng kể chi phí điện năng.
“Việc ứng dụng công nghệ SCADA giúp chúng tôi kiểm soát toàn bộ hoạt động của các trạm bơm từ xa, phát hiện sớm các sự cố và tối ưu hóa chế độ vận hành máy bơm”, ông Nguyễn Văn Dũng cho biết.
Ngoài ra, Hệ thống thủy lợi Bắc Nam Hà cũng đang xây dựng cơ sở dữ liệu số phục vụ quản lý công trình, số hóa hồ sơ kỹ thuật và triển khai phần mềm quản trị doanh nghiệp thông minh để kết nối thông tin giữa các phòng ban.
Các ứng dụng số này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả điều hành mà còn góp phần giảm khối lượng công việc thủ công cho cán bộ, kỹ sư và nhân viên vận hành.
Song song với đầu tư công nghệ, công ty cũng chú trọng đào tạo nguồn nhân lực, bồi dưỡng kỹ năng số cho người lao động nhằm đáp ứng yêu cầu của quá trình chuyển đổi số.
Cùng với đó, đơn vị cũng định hướng mở rộng các dịch vụ thủy lợi phục vụ công nghiệp và dân sinh, giảm dần phụ thuộc vào nguồn ngân sách nhà nước.
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp và nhu cầu sử dụng nước ngày càng gia tăng, các hệ thống thủy lợi lớn như Bắc Nam Hà giữ vai trò đặc biệt quan trọng đối với phát triển nông nghiệp và bảo đảm an ninh nguồn nước.
Thực tiễn hoạt động của Hệ thống thủy lợi Bắc Nam Hà cho thấy, việc hoàn thiện cơ chế giá dịch vụ thủy lợi, ban hành định mức bảo trì thiết bị cơ điện và hỗ trợ nguồn lực cho chuyển đổi số sẽ là những yếu tố then chốt giúp các doanh nghiệp công ích thủy lợi vận hành bền vững trong tương lai.
“Mục tiêu của chúng tôi là xây dựng Hệ thống thủy lợi Bắc Nam Hà vận hành thông minh, tiết kiệm năng lượng, an toàn và thân thiện với môi trường. Đây là con đường tất yếu để doanh nghiệp công ích thích ứng với những thay đổi của thời đại”, ông Nguyễn Văn Dũng khẳng định.
Trong chiến lược phát triển giai đoạn tới, Hệ thống thủy lợi Bắc Nam Hà đặt mục tiêu xây dựng mô hình doanh nghiệp thủy lợi thông minh, vận hành trên nền tảng số và tiết kiệm năng lượng. Một số định hướng chính gồm: Hoàn thiện chuyển đổi số trong quản lý vận hành hệ thống; 90% trạm bơm đầu mối được điều khiển tự động; Xây dựng cơ sở dữ liệu số phục vụ quản lý công trình và điều hành cấp nước; Ứng dụng các công cụ phân tích dữ liệu hỗ trợ ra quyết định; Từng bước nghiên cứu khai thác điện năng lượng mặt trời tại các trạm bơm để giảm chi phí điện năng.
>>>>>> Xin vui lòng xem thêm:
Sụt lún đất đang là vấn đề cấp bách nhất với ĐBSCL khi có nơi sụt lún trung bình lên tới 5,7cm/năm, tức là gấp gần 20 lần so với nước biển dâng.
Trên thế giới, tổn thất và thiệt hại do tác động của BĐKH là một nội dung trọng tâm được nhiều nhà khoa học, nhiều quốc gia quan tâm, đặc biệt tại các Hội nghị COP, gần đây nhất là thỏa thuận Paris về BĐKH. Tại Việt Nam hiện nay chưa có nghiên cứu về cơ sở khoa học, lựa chọn phương pháp thích hợp để đánh giá tổn thất và thiệt hại do BĐKH đến các lĩnh vực. Việc xác định, nhận diện các tổn thất và thiệt hại do BĐKH gây ra và các phương pháp đánh giá, định giá sẽ giúp các nhà quản lý, hoạch định chính sách có căn cứ để đề xuất những chính sách, giải pháp hợp lý trong công tác ứng phó với BĐKH.
Bộ TN&MT hiện đang chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành, cơ quan liên quan hoàn thành dự thảo Nghị định của Chính phủ quy định lộ trình và phương thức giảm nhẹ khí nhà kính. Dự thảo Nghị định được Bộ TN&MT nghiên cứu, xây dựng bảo đảm tính khả thi, phù hợp các cam kết tại điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.
Ninh Thuận là tỉnh duyên hải Nam Trung bộ, có vị trí địa lý: 110 18’ 14’’ - 120 09’ 15’’ độ Vĩ Bắc; 1080 09’ 08’’ - 1090 14’ 25’’ độ Kinh Đông. Phía Bắc giáp tỉnh Khánh Hòa; phía Nam giáp tỉnh Bình Thuận; phía Tây giáp tỉnh Lâm Đồng; phía Đông giáp Biển Đông. Tổng diện tích tự nhiên 3358,3 km2 được bao bọc bởi ba mặt núi và một mặt biển. Phía Tây là vùng núi cao giáp Đà Lạt, phía Bắc và phía Nam có hai dãy núi chạy ra biển. Giữa tỉnh và ven biển là vùng đồng bằng khô cằn nên được mệnh danh là miền Viễn Tây của Việt Nam. Vùng núi cao chiếm 63,2% tổng diện tích tự nhiên toàn tỉnh, vùng gò đồi chiếm 15,4% và đồng bằng là 22,4% (1). Điều kiện khí hậu nhiệt đới gió mùa điển hình với đặc trưng là khô, nóng, gió nhiều, bốc hơi mạnh từ 670 - 1.827 mm. Nhiệt độ trung bình năm 27oC. Khí hậu chia làm 2 mùa rõ rệt: Mùa mưa từ tháng 9 - tháng 11; mùa khô từ tháng 12 - tháng 8 năm sau. Lượng mưa trung bình năm 700 - 800 mm ở TP. Phan Rang - Tháp Chàm và tăng dần theo độ cao trên 1.100 mm ở vùng miền
Biến đổi khí hậu (BĐKH) đã và đang tác động mạnh mẽ đến hoạt động sản xuất, đời sống của người dân sáu tỉnh Bắc Trung bộ. BĐKH có xu thế tăng nhiệt độ và tăng lượng mưa trong giai đoạn 2016-2030 ở khu vực Bắc Trung bộ, trái ngược với hiện trạng giảm lượng mưa ở giai đoạn hiện tại. Việc tăng lượng mưa và tăng nhiệt độ làm cho khu vực Bắc Trung bộ bị tác động nhiều đến sinh kế người dân, làm gia tăng tỷ lệ hộ nghèo. Bên cạnh đó BĐKH làm suy giảm tài nguyên đất, đa dạng sinh học.
