Hiệu quả từ mô hình phòng, chống bệnh dại gắn với chuyển đổi hoạt động buôn bán thịt chó, mèo tại Hà Nội

Nỗ lực từng bước chuyển đổi hoạt động buôn bán thịt chó, mèo 

Phát biểu tại Cuộc họp Kỹ thuật lần thứ 3 của Nhóm Công tác Động vật đồng hành trong khuôn khổ Khung Đối tác Một sức khỏe (OHP), ông Cấn Xuân Minh, Chi cục Chăn nuôi, Thủy sản và Thú y Hà Nội cho biết, hiện nay tổng đàn chó, mèo trên địa bàn thành phố ước tính hơn 380 nghìn con. Năm 2025, bệnh dại đã xảy ra tại 4 xã, phường, 100% ca bệnh ghi nhận trên động vật là chó. Mặc dù từ năm 2023 đến nay Hà Nội không ghi nhận ca mắc bệnh dại ở người, song nguy cơ lây truyền vẫn hiện hữu, nhất là từ các hoạt động vận chuyển, giết mổ, kinh doanh chó, mèo không bảo đảm điều kiện an toàn dịch bệnh và an toàn thực phẩm.

Trước thực tế đó, thành phố xác định triển khai đồng bộ các nhóm giải pháp trọng tâm, gồm: tiêm phòng dại định kỳ hằng năm cho đàn chó, mèo; xây dựng và duy trì vùng an toàn dịch bệnh; tăng cường quản lý đàn vật nuôi; đẩy mạnh phối hợp liên ngành trong giám sát, xử lý ổ dịch và điều trị dự phòng cho người; đồng thời chú trọng công tác thông tin, tuyên truyền nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng, với tổng kinh phí duy trì hằng năm khoảng 5 tỷ đồng.

Đáng chú ý, theo ông Cấn Xuân Minh, trong năm 2025, Hà Nội đã triển khai thí điểm dự án “Phòng, chống bệnh dại và phát triển kinh tế bền vững, từng bước chuyển đổi hoạt động buôn bán thịt chó, mèo tại một số địa phương thuộc nội thành”. Dự án được thực hiện tại 14 phường thí điểm, tiến hành khảo sát 113 cơ sở kinh doanh, giết mổ chó, mèo nhằm đánh giá toàn diện thực trạng hoạt động, tâm lý, nguyện vọng chuyển đổi sinh kế của các hộ kinh doanh cũng như xu hướng tiêu dùng của thị trường.

Kết quả khảo sát cho thấy, ngành nghề này đang suy giảm rõ rệt: 83,3% cơ sở ghi nhận doanh thu sụt giảm, trong đó nhiều cơ sở giảm tới 70% so với 10 năm trước; 66,7% cơ sở không mong muốn con cái tiếp tục kế nghiệp; 43,9% từng nghiêm túc cân nhắc việc bỏ nghề. Tệp khách hàng chủ yếu là người lớn tuổi, nhu cầu mang tính thời vụ, thiếu nền tảng ổn định và bền vững.

Trên cơ sở trên, dự án đã tổ chức chuỗi tập huấn nâng cao năng lực cho 60 cán bộ quản lý, cán bộ thú y về kiểm soát dịch bệnh, quy định pháp luật trong quản lý hoạt động kinh doanh, giết mổ, vận chuyển chó, mèo và phòng, chống bệnh dại, bệnh truyền nhiễm từ động vật sang người. Đồng thời, 50 chủ cơ sở kinh doanh, giết mổ chó, mèo được tập huấn nâng cao nhận thức về an toàn thực phẩm, rủi ro dịch bệnh và định hướng chuyển đổi sinh kế. Các hoạt động truyền thông cũng được triển khai thông qua treo poster tuyên truyền và hướng dẫn các cơ sở có nhu cầu đăng ký tham gia chuyển đổi mô hình kinh doanh.

Cách tiếp cận thực tiễn là yếu tố then chốt quyết định hiệu quả chuyển đổ

Ông Cấn Xuân Minh nhấn mạnh, thực tiễn triển khai mô hình cho thấy, cách tiếp cận đóng vai trò then chốt quyết định hiệu quả của quá trình chuyển đổi. Trước hết, việc tiến hành khảo sát toàn diện là điều kiện tiên quyết nhằm hiểu đúng tâm lý, động cơ và hoàn cảnh cụ thể của các chủ cơ sở kinh doanh, giết mổ chó, mèo, từ đó xây dựng giải pháp phù hợp với thực tiễn từng địa bàn.

Trong quá trình tiếp cận, dự án kiên trì áp dụng phương châm “không áp đặt - đồng hành - lắng nghe - hỗ trợ”, tạo sự tin tưởng và đồng thuận từ các hộ kinh doanh. Thực tế cho thấy, việc áp dụng các biện pháp cấm đoán đột ngột không chỉ khó khả thi mà còn dễ gây xáo trộn đời sống, vì vậy cần xây dựng lộ trình chuyển tiếp hợp lý, có bước đi phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội tại cơ sở.

Một bài học quan trọng khác là ưu tiên hỗ trợ các hộ gia đình xác định và tiếp cận sinh kế thay thế trước khi chấm dứt hoạt động cũ. Cách làm này giúp giảm thiểu tác động tiêu cực, bảo đảm ổn định đời sống và tạo nền tảng cho quá trình chuyển đổi bền vững. Bên cạnh đó, công tác truyền thông cần được triển khai phù hợp, có trọng tâm, trọng điểm, góp phần thay đổi nhận thức cộng đồng và tạo sự đồng thuận xã hội đối với mục tiêu phòng, chống bệnh dại gắn với phát triển bền vững.

Từ thực tế triển khai, Chi cục Chăn nuôi, Thủy sản và Thú y Hà Nội kiến nghị ban hành khung pháp lý thống nhất về quản lý hoạt động kinh doanh, vận chuyển và giết mổ chó, mèo, làm cơ sở cho các địa phương tổ chức thực hiện, kiểm tra và xử lý theo đúng quy định pháp luật; đồng thời bảo đảm yêu cầu về an toàn dịch bệnh, an toàn thực phẩm và phúc lợi động vật. 

Đặc biệt, trên cơ sở khung pháp lý và các dự án được phê duyệt, xây dựng lộ trình chuyển đổi phù hợp với từng địa bàn, gắn với hỗ trợ sinh kế, đào tạo nghề và kết nối thị trường nhằm bảo đảm tính khả thi và ổn định xã hội. Từ đó khuyến khích huy động nguồn lực xã hội hóa và hợp tác quốc tế, kết hợp ngân sách nhà nước để triển khai thí điểm các mô hình chuyển đổi, làm cơ sở đánh giá và nhân rộng trong giai đoạn tiếp theo.