Ngày 23/3, Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) phối hợp với Cục Tài nguyên nước (DWR) thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường CHDCND Lào và Cục Quản lý Tài nguyên nước (DWRM) thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường Việt Nam tổ chức cuộc họp tổng kết thường niên Dự án “Thúc đẩy an ninh nguồn nước và môi trường cho các lưu vực sông xuyên biên giới sông Mã và sông Cả và vùng ven biển liên quan”.
Cuộc họp quy tụ đại diện các cơ quan quản lý, tổ chức quốc tế, viện nghiên cứu, chính quyền địa phương và các đối tác kỹ thuật nhằm rà soát tiến độ, chia sẻ kinh nghiệm và thúc đẩy hợp tác quản lý bền vững tài nguyên nước xuyên biên giới.
Dự án “Thúc đẩy an ninh nguồn nước và môi trường cho các lưu vực sông xuyên biên giới sông Mã và sông Cả và vùng ven biển liên quan” là dự án song phương đầu tiên thuộc Chương trình Nước quốc tế của Quỹ Môi trường Toàn cầu (GEF) giữa CHDCND Lào và Việt Nam.
Theo đó, Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) là cơ quan thực hiện, IUCN là cơ quan triển khai, phối hợp với Cục Quản lý Tài nguyên nước (DWRM) của Việt Nam và Cục Tài nguyên nước (DWR) của Lào. Dự án được triển khai tại các lưu vực sông Mã và sông Cả, trải dài qua các tỉnh của Việt Nam gồm Điện Biên, Sơn La, Hòa Bình (cũ), Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh và các tỉnh Houaphan, Xiengkhouang của CHDCND Lào.
Hiện nay, dự án đang triển khai Phân tích Chẩn đoán Xuyên biên giới (TDA) tại hai lưu vực sông. Kết quả TDA sẽ là cơ sở khoa học quan trọng để xây dựng các dự án thí điểm và Chương trình Hành động Chiến lược.
Theo các đánh giá ban đầu, tại khu vực nghiên cứu đã ghi nhận một số vấn đề đáng chú ý, trong đó có hiện tượng cá chết nghi ngờ liên quan đến ô nhiễm từ hoạt động canh tác nông nghiệp, cùng với tình trạng lũ quét gia tăng do ảnh hưởng của các cơn bão nhiệt đới có xu hướng mạnh hơn. Dự kiến, báo cáo TDA sẽ được hoàn thiện vào cuối năm 2026, làm nền tảng cho các bước triển khai tiếp theo của dự án nhằm tăng cường quản lý bền vững tài nguyên nước và bảo vệ môi trường lưu vực sông.
Để nâng cao phạm vi và chất lượng giám sát thủy văn, đồng thời hỗ trợ hệ thống cảnh báo sớm, dự án đã tiến hành đánh giá mạng lưới quan trắc khí tượng thủy văn tại Việt Nam và CHDCND Lào. Kết quả đánh giá được xác định là cơ sở kỹ thuật quan trọng nhằm tăng cường năng lực giám sát, đồng thời thúc đẩy xây dựng các cơ chế song phương về chia sẻ dữ liệu và thông tin tài nguyên nước.
Phát biểu tại sự kiện, ông Châu Trần Vĩnh, Cục trưởng Cục Quản lý Tài nguyên nước nhấn mạnh, kết quả dự án có ý nghĩa thiết thực trong việc góp phần bảo đảm an ninh nguồn nước và quản lý bền vững tài nguyên nước tại hai quốc gia. Thông qua Phân tích Chẩn đoán Xuyên biên giới (TDA), dự án đã giúp nhận diện rõ các thách thức lớn tại hai lưu vực sông, bao gồm ô nhiễm nguồn nước, suy thoái hệ sinh thái và gia tăng rủi ro thiên tai, qua đó tạo cơ sở khoa học phục vụ xây dựng chính sách phù hợp.
Cục trưởng Cục Quản lý Tài nguyên nước cũng cho biết, dự án đồng thời góp phần tăng cường năng lực giám sát, cảnh báo sớm, thúc đẩy chia sẻ dữ liệu và hoàn thiện cơ chế hợp tác xuyên biên giới giữa Việt Nam và CHDCND Lào. Việc lồng ghép yếu tố giới được triển khai xuyên suốt, phù hợp với chủ đề Ngày Nước Thế giới 2026 “Nước và bình đẳng giới”. Qua đó, dự án không chỉ tập trung giải quyết các vấn đề trước mắt mà còn hướng tới xây dựng nền tảng quản trị tài nguyên nước hiện đại, công bằng và bền vững, với mục tiêu bảo đảm “an ninh nguồn nước cho mọi người, không ai bị bỏ lại phía sau”.
Trong khuôn khổ hợp tác song phương, tháng 12/2025, hai Bộ đã tổ chức cuộc họp cấp cao về hợp tác tài nguyên nước xuyên biên giới giữa CHDCND Lào và Việt Nam. Hiện nay, Thỏa thuận hợp tác tài nguyên nước xuyên biên giới đang được hai bên chuẩn bị, hướng tới mục tiêu hoàn thiện khung pháp lý, tăng cường phối hợp và lồng ghép các nỗ lực quản lý tài nguyên nước chung.
Ông Jake Brunner, Giám đốc IUCN khu vực Hạ lưu sông Mê Công, nhấn mạnh rằng các vấn đề tại hai lưu vực sông chỉ có thể được giải quyết hiệu quả khi hai quốc gia tăng cường hợp tác tích cực. Theo ông, thỏa thuận đang được xây dựng sẽ tạo nền tảng pháp lý quan trọng cho hợp tác dài hạn trong quản lý cả chất lượng và trữ lượng nước.
Cuộc họp tổng kết thường niên đã tập trung đánh giá tiến độ triển khai và những kết quả, lợi ích bước đầu mà hai quốc gia đã đạt được trong quá trình hợp tác. Sự kiện đồng thời được xác định là nền tảng quan trọng nhằm tăng cường sự tham gia của các bên liên quan, thúc đẩy hợp tác xuyên biên giới, góp phần thực hiện mục tiêu chung về nâng cao an ninh nguồn nước và bảo vệ môi trường tại hai lưu vực sông Mã và sông Cả.
Tại cuộc họp, nhiều nội dung trọng tâm được đưa ra thảo luận, trong đó có sửa đổi pháp luật về tài nguyên nước, xây dựng các kịch bản tài nguyên nước cho lưu vực sông, Phân tích Chẩn đoán xuyên biên giới, cũng như Thỏa thuận điều phối và hợp tác xuyên biên giới.
Trong khuôn khổ hội thảo, nội dung về thúc đẩy bình đẳng giới và hòa nhập xã hội trong quản lý tài nguyên nước tại lưu vực sông Cả - sông Mã, cùng các phát hiện ban đầu của hợp phần giới và hòa nhập xã hội trong Phân tích Chẩn đoán Xuyên biên giới góp phần làm rõ các yếu tố xã hội trong quản trị tài nguyên nước, phục vụ xây dựng giải pháp quản lý bền vững và bao trùm hơn.
