Khẳng định giá trị cốt lõi và bản lĩnh Báo chí trong kỷ nguyên số

Thay mặt Hội Nhà báo Việt Nam, ông Lê Quốc Minh - Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Phó Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam, đã bày tỏ sự trân trọng cảm ơn sâu sắc đến Thành ủy, Ủy ban Nhân dân thành phố Hải Phòng, các Bộ, Ban, ngành, các doanh nghiệp và đặc biệt là sự tận hiến, tâm huyết của các diễn giả vì tình yêu và trách nhiệm với nghề báo.

Tái định nghĩa sứ mệnh báo chí trước “cơn bão” công nghệ

Phát biểu tại phiên bế mạc, Chủ tịch Lê Quốc Minh đã nhấn mạnh bối cảnh đầy thách thức khi mạng xã hội và trí tuệ nhân tạo đang tạo ra một cơn bão thông tin khổng lồ. Trước thách thức đó, ông khẳng định: Báo chí chính thống không thể chọn cách chạy đua về tốc độ đưa tin, mà phải tái định nghĩa sứ mệnh bằng giá trị cốt lõi: sự tin cậy, tính kiểm chứng và những góc nhìn sâu sắc. Trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, giữ vững chất lượng nội dung và bản lĩnh người làm báo chính là con đường duy nhất để khẳng định vai trò dẫn dắt và phát triển bền vững.

Đây cũng là sợi chỉ đỏ xuyên suốt 11 phiên nghị sự của Diễn đàn năm nay, nơi giới làm báo cùng thẳng thắn đối thoại, tìm lời giải cho bài toán tự chủ, tinh gọn bộ máy theo tinh thần các Nghị quyết của Đảng, nhằm kiến tạo một nền báo chí thực sự chuyên nghiệp, nhân văn và hiện đại.

Diễn đàn năm nay ghi dấu ấn với 9 phiên thảo luận, trong đó có 4 phiên thảo luận chuyên ngành do các cơ quan báo chí chủ lực triển khai thực hiện, được tổ chức bài bản, khoa học, là những góc nhìn thẳng thắn và quyết liệt trước những vấn đề mà báo chí Việt Nam đang phải đối mặt và buộc phải nỗ lực tìm ra giải pháp.

Với góc nhìn “nguy hiểm nhất không phải tin giả, mà là sự xói mòn niềm tin”, phiên thảo luận “Phát huy vai trò của báo chí trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng” đã khẳng định, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng là cuộc chiến rất cam go bởi báo chí hiện đang đối mặt với ba thách thức lớn.

Theo đó, phiên thảo luận chỉ ra 3 thách thức lớn: Thứ nhất là môi trường truyền thông thay đổi nhanh chóng dưới tác động của mạng xã hội, các KOL và đặc biệt là trí tuệ nhân tạo, khiến tốc độ lan truyền thông tin ngày càng nhanh hơn và ranh giới thật - giả trở nên khó nhận diện hơn. Thứ hai là các thông tin sai trái, xuyên tạc ngày càng tinh vi hơn khi tận dụng hiệu quả các nền tảng công nghệ mới để gia tăng sức lan tỏa. Thứ ba là yêu cầu xây dựng và duy trì niềm tin của công chúng trong bối cảnh thông tin đa chiều. Báo chí vì thế, cần thực hiện đồng thời hai nhiệm vụ. Một mặt phải đấu tranh phản bác trực diện các quan điểm sai trái, thù địch; mặt khác phải chủ động xây dựng niềm tin thông qua việc lan tỏa sự thật, các giá trị nhân văn và những thông tin tích cực của đời sống xã hội. Bên cạnh nỗ lực tự thân của các tòa soạn, phiên thảo luận cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc các cơ quan quản lý cần tăng cường chia sẻ, thấu hiểu và đồng hành, tạo điểm tựa vững chắc cho lực lượng tuyến đầu trên mặt trận tư tưởng.

Tại phiên thảo luận "Báo chí - Doanh nghiệp đồng hành kiến tạo tương lai", các đại biểu khẳng định mối quan hệ hai bên đã chuyển từ hợp tác truyền thông đơn thuần sang đối tác chiến lược cùng kiến tạo giá trị xã hội, dựa trên chất xúc tác cốt lõi là niềm tin, thứ được coi là "hạ tầng mềm" cho sự phát triển bền vững. Trong thời đại số "thừa thông tin, thiếu niềm tin", các diễn giả thống nhất vai trò của 3 chủ thể: Nhà nước thiết lập pháp lý; Doanh nghiệp chủ động minh bạch, bớt tâm lý e ngại báo chí; Báo chí giữ vai trò giám sát, phản biện và khẳng định lợi thế bằng tính chính danh, sự thật và năng lực kiểm chứng.

Để bảo vệ công chúng trước tin giả và lừa đảo trực tuyến, phiên họp đề xuất hai hướng hợp tác trọng tâm: xây dựng cơ chế xác minh phản hồi thông tin nhanh chóng và phối hợp chặt chẽ phòng chống thông tin sai lệch trên không gian mạng, cùng kể những câu chuyện chân thực, có trách nhiệm để củng cố niềm tin xã hội.

Phiên thảo luận “Đổi mới, sáng tạo để tiếp cận bạn đọc mới, phát triển kinh tế báo chí” do Báo Nhân Dân phụ trách, các diễn giả đã chỉ ra hai bài toán sống còn của báo chí hiện đại: làm sao để mở rộng tệp công chúng và làm thế nào để tự chủ, tối ưu hóa nguồn thu tòa soạn. Để tiếp cận hiệu quả thế hệ bạn đọc mới, các tòa soạn cần đột phá về cả tư duy làm báo lẫn phương thức phân phối nội dung đa nền tảng, đa phương tiện. Song song với đó, việc đa dạng hóa các mô hình kinh doanh từ doanh thu quảng cáo số, tổ chức sự kiện, đến các dịch vụ giá trị gia tăng và mô hình thu phí đọc báo (paywall) được thảo luận sâu sắc như những giải pháp cốt lõi để giải quyết bài toán kinh tế báo chí bền vững. Một cơ quan báo chí đổi mới sáng tạo đúng hướng sẽ vừa giữ chân được công chúng bằng nội dung nhân văn, cá nhân hóa, vừa tạo ra các giá trị thương mại bền vững để tái đầu tư vào dòng báo chí chất lượng cao trong kỷ nguyên số.

Trước cục diện bản quyền báo chí bước sang giai đoạn phức tạp khi các mô hình ngôn ngữ lớn huấn luyện dữ liệu từ hàng triệu bài báo không xin phép, phiên thảo luận “Bản quyền báo chí trong kỷ nguyên AI: Bảo vệ giá trị của nghề báo” đã đi đến thống nhất: Trong bối cảnh bùng nổ thông tin nhân tạo, việc quyết liệt bảo vệ bản quyền, giữ vững tính xác thực và năng lực kiểm chứng chính là vũ khí chiến lược để báo chí chính thống bảo toàn giá trị độc quyền và khẳng định lòng tin tuyệt đối nơi độc giả.

Đối với nhiệm vụ đối ngoại, phiên thảo luận “Quảng bá hình ảnh Việt Nam trên hệ sinh thái báo chí số” khẳng định yêu cầu cấp bách phải chuyển từ truyền thông bị động sang chủ động đặt nghị trình, xây dựng thương hiệu quốc gia đồng bộ dựa trên sức mạnh mềm và những câu chuyện truyền cảm hứng. Trong bối cảnh mới, Big Data và AI trở thành động lực cốt lõi để cá thể hóa nội dung cho công chúng toàn cầu, đồng thời báo chí chính thống phải giữ vai trò trung tâm của hạ tầng niềm tin nhằm bảo vệ chủ quyền thông tin trước vấn nạn tin giả. Quảng bá hình ảnh đất nước cần dựa trên báo chí dữ liệu, làm chủ công nghệ và xây dựng hệ sinh thái đa chủ thể kết hợp sức mạnh của báo chí, ngoại giao, doanh nghiệp và người dân để chủ động định hình một Việt Nam uy tín, trách nhiệm trên không gian số.

Vấn đề tinh gọn bộ máy, một chủ đề thời sự được giới làm báo đặc biệt quan tâm đã được thảo luận sâu sắc tại phiên “Sắp xếp hoạt động của các cơ quan báo chí - Góc nhìn người trong cuộc”, các diễn giả đã làm rõ lộ trình tinh gọn hệ thống theo tinh thần Chỉ thị 05, gắn liền với làn sóng cách mạng sắp xếp bộ máy các cấp và thực tiễn thành lập mô hình cơ quan báo chí - phát thanh truyền hình hợp nhất. Các đại biểu nhận định việc chủ động giảm đầu mối không làm thu hẹp không gian phát triển, mà là bước đi tất yếu để khắc phục tình trạng đầu tư dàn trải, tối ưu hóa nguồn lực nhằm thích ứng với xu thế đa nền tảng. Việc sắp xếp lại hoạt động một cách khoa học, minh bạch chính là cơ sở cốt lõi để xây dựng một nền báo chí cách mạng chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại và nâng cao năng lực cạnh tranh trong kỷ nguyên số.

Tại phiên thảo luận về “AI - Ứng dụng thế nào kiểm soát ra sao tại các tòa soạn Việt Nam”, các diễn giả đã chia sẻ việc các tòa soạn coi đầu tư AI và tự động hóa là một trong những ưu tiên hàng đầu nhằm giải quyết các bài toán về năng suất lao động, chất lượng, sự sáng tạo cho sản phẩm báo chí và chi phí vận hành. Mặc dù, Trí tuệ nhân tạo mang lại nhiều điều tích cực, hỗ trợ cho hoạt động của báo chí nhưng cũng đưa đến nhiều thách thức như: rủi ro về tính chính xác với nguồn thông tin tìm kiếm, sự sáng tạo và bản quyền của các sản phẩm của các cơ quan báo chí, ... Báo chí sáng tạo và sử dụng AI có trách nhiệm mới tạo nên sự thành công cho các tác phẩm báo chí và giành được sự quan tâm của độc giả. Xét cho cùng thì sự chính trực và đạo đức báo chí mới tạo nên sự tin cậy của công chúng và đây chính là tài sản lớn nhất của báo chí chính thống.

Liên quan đến công tác thông tin cơ sở, phiên thảo luận “Hướng đi nào cho truyền thông chính sách để hỗ trợ địa phương phát triển?” đã tập trung đánh giá toàn diện bức tranh hoạt động của báo chí địa phương sau một năm thực hiện chủ trương hợp nhất tỉnh, thành phố. Tại đây, các diễn giả đã thẳng thắn chỉ ra những thuận lợi cùng thách thức gay gắt của công tác truyền thông chính sách trong bối cảnh chuyển đổi số bùng nổ. Các đại biểu thống nhất khẳng định truyền thông chính sách không còn là việc đưa tin một chiều mang tính hành chính, mà phải trở thành bộ phận hữu cơ của quản trị và là cầu nối chiến lược tạo dựng niềm tin, sự đồng thuận giữa chính quyền, người dân với doanh nghiệp. Nhiều giải pháp đột phá đã được đề xuất nhằm đổi mới tư duy, ứng dụng công nghệ số và chuyển mạnh sang mô hình đối thoại, tương tác đa chiều nhằm tối ưu hóa dòng thông tin chủ lưu phục vụ quốc kế dân sinh. Việc đổi mới mạnh mẽ này sẽ giúp báo chí địa phương phát huy tối đa lợi thế sát cơ sở, đưa truyền thông chính sách thực sự trở thành động lực và bệ phóng vững chắc đồng hành cùng các địa phương bứt phá mạnh mẽ.

Phiên thảo luận “Tự chủ chiến lược của cơ quan báo chí trong kỷ nguyên số” do Đài Truyền hình Việt Nam phụ trách cũng trở thành tâm điểm thu hút sự chú ý của đông đảo công chúng và những người làm nghề tại Diễn đàn Báo chí toàn quốc 2026. Tại đây, các đại biểu khẳng định tự chủ toàn diện từ công nghệ, dữ liệu đến hạ tầng phân phối là yêu cầu cấp thiết để bảo vệ chủ quyền số và lan tỏa thông tin chính thống. Nhằm giảm phụ thuộc vào các nền tảng xuyên biên giới, báo chí cần chủ động xây dựng nền tảng số riêng và làm chủ dữ liệu người dùng để phát triển các mô hình kinh tế mới dựa trên hệ sinh thái đa dịch vụ (thuê bao, thương mại điện tử, tiện ích gia tăng). Đồng thời, nhiều kiến nghị quan trọng đã được đưa ra, tập trung vào việc hoàn thiện cơ chế cho sản phẩm báo chí số, thúc đẩy hợp tác công - tư, đầu tư hạ tầng dữ liệu và đào tạo nhân lực làm chủ AI.

Công bố 10 quy tắc sử dụng AI trong báo chí: Hành lang đạo đức thời đại số

Theo ông Lê Quốc Minh, trong khuôn khổ Diễn đàn, Hội Nhà báo Việt Nam đã công bố 10 quy tắc sử dụng AI trong báo chí. Bộ khung này chính là lời giải kịp thời cho các bài toán gai góc hiện nay, từ việc kiểm soát chất lượng thông tin, ngăn chặn tin giả, cho đến bảo vệ bản quyền nội dung trước làn sóng khai thác dữ liệu trái phép để huấn luyện các mô hình trí tuệ nhân tạo.

Quy tắc thứ nhất: AI chỉ là công cụ kỹ thuật hỗ trợ, không thay thế nhà báo. Nhà báo phải giữ quyền kiểm soát, thẩm định thông tin và đạo đức nghề nghiệp, phán đoán nghề nghiệp và chịu trách nhiệm cuối cùng đối với mọi sản phẩm báo chí.

Quy tắc thứ hai: Không xem AI là nguồn tin. Mọi thông tin, số liệu, trích dẫn, nhận định do AI cung cấp đều phải được kiểm chứng từ nguồn tin xác thực trước khi sử dụng.

Quy tắc thứ ba: Không đăng tải nguyên bản nội dung AI tạo ra. Nội dung phải được biên tập, hiệu đính, bổ sung ngữ cảnh và phải được người có thẩm quyền phê duyệt trước khi xuất bản.

Quy tắc thứ tư: Tuyệt đối không tạo hoặc phát tán thông tin giả. Cấm sử dụng AI để tạo tin giả, số liệu giả, phát ngôn giả, nhân vật giả hoặc làm sai lệch sự thật.

Quy tắc thứ năm: Không sử dụng AI để tạo Deepfake hoặc giả mạo. Nghiêm cấm nhân bản giọng nói, khuôn mặt, hình ảnh của người khác khi chưa được phép hoặc nhằm mục đích đánh lừa công chúng.

Quy tắc thứ sáu: Bảo vệ nguồn tin và dữ liệu cá nhân. Không đưa lên AI công cộng tài liệu mật, bản thảo chưa công bố, dữ liệu nguồn tin, dữ liệu cá nhân nhạy cảm hoặc thông tin nội bộ.

Quy tắc thứ bảy: Tôn trọng bản quyền. Không dùng AI để sao chép, viết lại hoặc khai thác trái phép tác phẩm của người khác nhằm né tránh nghĩa vụ bản quyền.

Quy tắc thứ tám: Minh bạch khi sử dụng AI. Những nội dung có sử dụng AI ở mức đáng kể phải được ghi nhãn hoặc phải có thông báo phù hợp để công chúng nhận biết.

Quy tắc thứ 9: Nội dung nhạy cảm phải kiểm chứng nhiều lớp. Đối với các vấn đề chính trị, an ninh, thiên tai, dịch bệnh, trẻ em, vụ án… AI chỉ được hỗ trợ kỹ thuật, không được tự suy luận hoặc kết luận.

Cuối cùng là quy tắc: Tuân thủ pháp luật và định hướng. Việc sử dụng AI phải tuân thủ nghiêm ngặt Luật Báo chí, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân, Luật Công nghiệp công nghệ số, Luật Sở hữu trí tuệ và Quy định đạo đức nghề nghiệp. Mọi hoạt động ứng dụng công nghệ tự động hóa phải bám sát định hướng chính trị, chuẩn mực văn hóa và thống nhất tuyệt đối với chiến lược phát triển "Đa truyền thông" chính thức của cơ quan báo chí.

Khép lại bài phát biểu, hướng tới kỷ niệm 101 năm Ngày Báo chí cách mạng Việt Nam, Chủ tịch Lê Quốc Minh đã gửi những lời chúc tốt đẹp nhất đến toàn thể các đồng nghiệp và hẹn gặp lại giới làm báo trong mùa Diễn đàn Báo chí Toàn quốc tiếp theo.