Khoa học công nghệ - Trái tim của lĩnh vực chăn nuôi và thú y Việt Nam

PV: Thưa Vụ trưởng, trong những năm gần đây, chúng ta thường nghe nói khoa học và công nghệ là “trái tim” của ngành chăn nuôi và thú y. Ông có thể chia sẻ quan điểm này dựa trên thực tiễn vừa qua, đặc biệt là trong năm 2025 vừa qua?

Vụ trưởng Nguyễn Văn Long: Thực tế, trong bối cảnh nông nghiệp toàn cầu và trong nước đứng trước nhiều thách thức từ biến đổi khí hậu, dịch bệnh phức tạp, chiến trang, chính sách thuế quan của một số quốc gia, cho tới yêu cầu ngày càng cao về chất lượng sản phẩm, an toàn thực phẩm, khoa học và công nghệ không còn là lựa chọn mà trở thành nhịp tim, là động lực sống còn của ngành chăn nuôi và thú y.

Năm 2025, chúng tôi đã tập trung cao độ vào việc triển khai các nhiệm vụ khoa học và công nghệ gắn liền với Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ và chuyển đổi số quốc gia; Nghị quyết số 193/2025/QH15 của Quốc hội và Nghị quyết số 71/NQ-CP của Chính phủ về thực hiện Nghị quyết 57. Đây không chỉ là các văn bản chính trị mà là kim chỉ nam cho mọi hoạt động tạo đổi mới thực chất trong ngành Nông nghiệp và Môi trường.

Một trong những điểm nhấn là Quyết định số 3410/QĐ-BNNMT ngày 25/8/2025 của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường công bố Danh mục 15 bài toán lớn về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; Quyết định số 3869/QĐ-BNNMT ngày 22/9/2025 phê duyệt danh mục đặt hàng các nhiệm vụ khoa học và công nghệ theo tinh thần Nghị quyết 57 để bắt đầu thực hiện từ năm 2026. Theo các Quyết định này đã xác định rõ những lĩnh vực ưu tiên để thúc đẩy phát triển sản xuất nông nghiệp (như công nghệ sinh học, chỉnh sửa gen, công nghệ tế bào để phát triển giống cây trồng, vật nuôi, thủy sản, vắc xin,..; nông nghiệp thông minh, nông nghiệp hữu cơ, xanh, tuần hoàn, giảm phát thải…); công nghệ thu hoạch, bảo quản, chiến biến sâu để tăng giá trị gia tăng; khí tượng thủy văn, dự báo, cảnh báo thiên tai, dịch bệnh, biến đổi khí hậu; khai thác tài nguyên, khoảng sản; bảo vệ môi trường.

Chuyển dịch công nghệ trong chăn nuôi - mô hình minh họa

PV: Ông có thể kể rõ hơn những mô hình công nghệ cao đã và đang được nghiên cứu, ứng dụng trong chăn nuôi thưa ông?

Vụ trưởng Nguyễn Văn Long: Một trong những ví dụ điển hình là việc chúng tôi tham mưu, trình Bộ và tiếp tục nghiên cứu triển khai mô hình chăn nuôi lợn trong nhà nhiều tầng - một bước đột phá rất rõ rệt so với chăn nuôi truyền thống. Mô hình này được thiết kế để: Tối ưu hóa không gian và năng suất sản xuất; ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và chuyển đổi số; Đảm bảo an toàn sinh học và kiểm soát bệnh dịch tốt hơn; Giảm rủi ro môi trường và tiếp cận những tiêu chuẩn cao hơn về an toàn thực phẩm.

Hiện nay đã có hai đơn vị là Công ty CP Nông nghiệp BAF Việt Nam và Công ty CP Xuân Thiện Thanh Hóa xin ý kiến triển khai mô hình này trong thực tế. Đây là minh chứng cho thấy khoa học và công nghệ đã đi từ phòng nghiên cứu vào thực tiễn sản xuất.

Thực tế không chỉ dừng lại ở mô hình này. Ngành đã chủ động ứng dụng các công nghệ tiên tiến như tự động hóa cho ăn, cảm biến theo dõi môi trường chuồng trại, hệ thống giám sát, cảnh báo sớm nguy cơ dịch bệnh, hệ thống dùng vắc xin tự động, không dùng kim tiêm và nhiều kỹ thuật mới khác trong quản lý sức khỏe đàn vật nuôi. Tất cả những công nghệ này đều là sản phẩm của nghiên cứu khoa học có mục tiêu và ứng dụng thực tiễn cao.

Nền tảng công nghệ số - chuyển đổi cách thức sản xuất và giám sát

PV: Vai trò của chuyển đổi số và nền tảng dữ liệu trong Ngành hiện nay được nhìn nhận như thế nào thưa ông?

Vụ trưởng Nguyễn Văn Long: Chuyển đổi số là trọng tâm chiến lược để đưa khoa học và công nghệ vào mọi khâu của chăn nuôi và thú y, từ sản xuất đến giám sát, kiểm soát và truy xuất sản phẩm. Đó là lý do chúng tôi đã đề xuất xây dựng một nền tảng tổng thể cho lĩnh vực này bao gồm: Hệ thống cơ sở chăn nuôi có áp dụng trí tuệ nhân tạo (AI); Nền tảng kê khai hoạt động chăn nuôi; Nền tảng truy xuất nguồn gốc sản phẩm chăn nuôi; Nền tảng kiểm kê khí nhà kính, quan trắc, giám sát và cảnh báo môi trường - dịch bệnh.

Các nền tảng này không phải ý tưởng xa vời mà trong thực tế đã có vì đây là giải pháp công nghệ mang tính hệ thống, giúp thu thập và phân tích dữ liệu xuyên suốt từ trang trại nhỏ đến các chuỗi sản xuất lớn, hỗ trợ ra quyết định khoa học và giảm chi phí đầu vào, giảm rủi ro dịch bệnh, ô nhiễm, biến đổi khí hậu.

Ví dụ: Truy xuất nguồn gốc sản phẩm giúp bảo đảm sản phẩm chăn nuôi có thể minh bạch hóa các bước sản xuất, từ cho ăn, điều trị bệnh và xử lý môi trường đến thị trường tiêu thụ; Kiểm kê khí nhà kính và giám sát môi trường giúp các cơ sở sản xuất đánh giá hiệu quả giảm phát thải theo tiêu chuẩn quốc tế, bước đầu đưa nông nghiệp Việt Nam vào một mô hình phát triển bền vững, thân thiện môi trường.

Những nền tảng này là minh chứng rõ rệt về việc khoa học và công nghệ không còn là phần phụ trợ, mà là nhân tố kiến tạo quan trọng và rất cần thiết cho sự phát triển nhanh, bền vững, giảm phát thải của ngành chăn nuôi và thú y.

Ứng dụng công nghệ trong khắc phục thiên tai và dịch bệnh

PV: Trong năm 2025, thiên tai và dịch bệnh diễn biến phức tạp. Khoa học công nghệ đã hỗ trợ như thế nào thưa ông?

Vụ trưởng Nguyễn Văn Long: Đây là một trong những mặt mà khoa học và công nghệ phát huy rõ rệt giá trị của mình. Năm 2025 chứng kiến nhiều hiện tượng thiên tai bất thường, từ mưa lũ, sạt lở đến rét đậm kéo dài sau Tết Nguyên đán. Số liệu tổng hợp từ các địa phương cho biết: Tổng số gia súc bị chết hoặc cuốn trôi khoảng 47 nghìn con; Tổng số gia cầm bị chết hoặc cuốn trôi hơn 3,54 triệu con.

Thiệt hại này ảnh hưởng đến sản xuất, kinh tế hộ chăn nuôi và chủ trương an sinh xã hội. Tuy nhiên, nhờ ứng dụng khoa học công nghệ trong: dự báo khí tượng thủy văn kết hợp mô hình rủi ro, ứng dụng dữ liệu thời gian thực để cảnh báo sớm cho người chăn nuôi, sử dụng các kỹ thuật ủ ấm, che chắn tự động, và những hướng dẫn kỹ thuật phòng chống rét chủ động, các địa phương đã có thể xây dựng các phương án phòng, chống hiệu quả hơn. Dữ liệu và mô hình công nghệ cho phép đánh giá nguy cơ từ sớm, từ xa, hạn chế tối đa thiệt hại không chỉ về số lượng mà còn góp phần nâng cao chất lượng sản phẩm, bảo đảm an toàn thực phẩm.

Công nghệ giúp các Kỹ sư và Bác sỹ thú y xác định thời điểm và khu vực dễ bị tổn thương nhất ở đàn vật nuôi, từ đó thực hiện các biện pháp kỹ thuật kịp thời thay vì chỉ phụ thuộc vào kinh nghiệm truyền thống. Đây là một bước tiến lớn trong cách chúng ta tiếp cận và xử lý rủi ro thiên tai, dịch bệnh ở ngành chăn nuôi.

Xây dựng năng lực khoa học - nền tảng của đổi mới

PV: Ông có thể chia sẻ vai trò của khoa học công nghệ trong việc nâng cao năng lực của người làm nghề và cộng đồng chăn nuôi?

Vụ trưởng Nguyễn Văn Long: Khoa học và công nghệ không chỉ dừng ở nghiên cứu và sản phẩm; nó còn là công cụ nâng cao nhận thức, kỹ năng và tư duy của cả cộng đồng sản xuất. Chúng tôi đã tổ chức nhiều khóa tập huấn: kỹ thuật phòng chống dịch bệnh hiện đại, kiểm soát chất lượng thức ăn, dinh dưỡng và sử dụng thuốc an toàn, vacxin hiệu quả, sử dụng dữ liệu số và công cụ cảnh báo trong quản lý trang trại.

Các lớp tập huấn này giúp người chăn nuôi hiểu rõ hơn về dữ liệu, máy đo, cảm biến, nền tảng truy xuất và phân tích, từ đó thay đổi cách tiếp cận truyền thống sang mô hình sản xuất khoa học hơn.

Đây chính là nền tảng nhân văn của khoa học công nghệ: không chỉ máy móc, nền tảng, thuật toán, mà quan trọng hơn là con người biết sử dụng chúng sáng tạo và hiệu quả.

Tác động cụ thể của khoa học và công nghệ đối với sản xuất

PV: Ông có thể cho biết những tác động cụ thể của khoa học và công nghệ đối với sản xuất trong năm 2025 và những tháng đầu năm nay thưa ông?

Vụ trưởng Nguyễn Văn Long: Kết quả sản xuất cả nước và một số địa phương tiêu biểu cho thấy: Tăng trưởng sản lượng thịt hơi xuất chuồng khoảng 3,6% so với năm trước; trong đó thịt gia cầm tăng tới 5,4%; Giá trị sản xuất ngành chăn nuôi đạt gần 15 nghìn tỉ đồng; Đàn vật nuôi tương đối ổn định, đặc biệt gia cầm và lợn; tăng giá trị xuất khẩu các sản phẩm chăn nuôi khoảng 2 tỷ USD (bao gồm trên 650 triệu USD xuất khẩu động vật, sản phẩm động vật).

Những con số này phản ánh sức khoẻ sản xuất tích cực, không chỉ dựa vào mở rộng quy mô mà còn nhờ cải tiến kỹ thuật, phương pháp sản xuất và ứng dụng công nghệ mới.

Định hướng tương lai - khoa học và công nghệ đi trước

PV: Nhìn về tương lai, với vai trò là một nhà quản lý về khoa học, ông thấy khoa học và công nghệ sẽ dẫn dắt lĩnh vực chăn nuôi và thú y phát triển theo những hướng nào thưa ông?

Vụ trưởng Nguyễn Văn Long: Chúng tôi xác định rõ ràng khoa học và công nghệ sẽ tiếp tục là xương sống của Ngành. Trong thời gian tới: Nâng cấp nền tảng số để theo dõi đàn vật nuôi, dự báo dịch bệnh và khí hậu theo thời gian thực; Ứng dụng IoT, AI và dữ liệu lớn để tự động hóa chuồng trại, tối ưu thức ăn và phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường; Phát triển giống vật nuôi mới, thuốc, vacxin tiên tiến, thế hệ mới, công nghệ sinh học để nâng cao sức đề kháng và chất lượng sản phẩm; Chuỗi truy xuất nguồn gốc hoàn chỉnh để sản phẩm chăn nuôi Việt Nam đáp ứng yêu cầu quốc tế và mở rộng thị trường xuất khẩu; Nghiên cứu xanh và bền vững, giảm phát thải khí nhà kính và tăng hiệu quả sử dụng tài nguyên.

Cảm ơn ông về những chia sẻ sâu sắc và thiết thực, góp phần giúp người dân và doanh nghiệp hiểu rõ hơn yếu tố quyết định trong ngành Nông nghiệp hiện đại.

PV: Trân trọng cảm ơn ông!