Làng Lò xứ Nẫu: Nhịp sống chậm giữ hồn biển

Trời vừa tang tảng sáng, bến biển làng Lò đã rộn lên tiếng máy thuyền vọng từ ngoài khơi. Trong màn sương mỏng còn phủ trên mặt nước, từng chiếc ghe cá nối nhau cập bến sau một đêm lênh đênh giữa biển. Những người đàn ông da rám nắng nhanh tay kéo lưới, chuyển cá lên bờ. Tiếng gọi nhau í ới, tiếng sóng vỗ lẫn tiếng cười nói làm cả vùng biển như thức giấc.

Ở một góc bến, bà Nguyễn Thị Hòa ngồi lựa cá trong chiếc thúng nhựa đã bạc màu. Đôi bàn tay người phụ nữ miền biển thoăn thoắt phân loại từng mẻ cá nục vừa được đưa từ ghe lên bờ. “Biển nuôi dân làng này bao đời rồi. Tụi tui sống nhờ biển nên quý biển lắm”, bà Hòa vừa nói vừa nhìn ra phía những chiếc thuyền đang lắc nhẹ theo sóng.

Con đường dẫn vào làng chạy men theo biển. Một bên là màu nước xanh kéo dài đến tận chân trời, một bên là những mái nhà ngói đỏ nằm thấp thoáng dưới hàng dừa. Gió biển mang theo vị mặn mòi len qua từng con ngõ nhỏ.

Người dân địa phương kể rằng, cái tên “làng Lò” đã tồn tại từ hàng trăm năm trước. Thuở ấy, sau mỗi chuyến ra khơi, ngư dân dựng những chiếc lò hấp, lò sấy ven biển để chế biến và bảo quản hải sản. Đêm xuống, lửa từ những chiếc lò đỏ rực sáng cả một vùng biển. Dần dần, cái tên “làng Lò” cũng ra đời từ đó.

Ngày nay, làng được chia thành ba khu vực: Lò 1, Lò 2 và Lò 3. Mỗi nơi mang một dáng vẻ riêng nhưng đều giữ được nét mộc mạc của làng chài ven biển miền Trung.

Nếu Lò 1 mang vẻ nhộn nhịp của bến cá thì Lò 2 bắt đầu xuất hiện những mô hình lưu trú cộng đồng nhỏ. Một vài homestay được cải tạo từ chính những ngôi nhà cũ của người dân địa phương. Không xây mới cầu kỳ, không bê tông hóa ồ ạt, nhiều gia đình vẫn giữ nguyên mái ngói đỏ, khoảng sân đầy nắng và những bức tường nhuốm màu muối biển.

Kiến trúc sư Tùng Lê cũng là một người dân trong làng cho biết, người dân trong làng thống nhất với nhau rằng làm du lịch nhưng không được phá vỡ không gian làng chài cũ. “Nếu mai này nhà nào cũng xây kiểu phố thị thì khách đâu còn muốn tới nữa. Người ta tìm đến đây vì còn thấy được nếp làng biển xưa”, anh Tùng nói.

Chính suy nghĩ ấy đang trở thành hướng đi chung của người dân làng Lò trong hành trình phát triển du lịch cộng đồng.

Không chọn cách phát triển nóng, người dân nơi đây muốn giữ lại vẻ nguyên bản của làng biển. Với họ, giá trị lớn nhất của làng Lò không nằm ở những công trình hiện đại mà ở những điều rất đỗi bình dị: mái nhà ngói cũ, tiếng sóng vỗ vọng về mỗi sớm mai, những con thuyền nằm im trên cát và tình làng nghĩa xóm đã gắn bó suốt nhiều thế hệ.

Đi sâu vào Lò 3, vẻ xưa cũ hiện lên rõ hơn cả. Những mái nhà thấp nằm san sát dưới bóng dừa xanh. Trước hiên, những tấm lưới bạc màu được phơi dưới nắng. Người già ngồi vá lưới, trẻ con chân trần chạy đùa trên cát, còn phụ nữ tất bật chuẩn bị bữa cơm chiều với cá vừa mua từ bến biển.

Buổi chiều ở làng Lò là khoảng thời gian đẹp nhất. Khi mặt trời dần khuất sau biển, cả không gian như phủ một màu vàng óng. Xa xa ngoài khơi, vài chiếc thuyền bắt đầu chuẩn bị cho chuyến biển đêm.

Ngồi trước hiên nhà, chú Tám, người có uy tín trong làng chậm rãi kể về những mùa biển cũ: “Ngày trước nghèo lắm, cả làng sống nhờ biển. Có bữa ghe vô đầy cá thì vui, có bữa biển động nằm bờ cả tuần. Nhưng dân ở đây thương nhau lắm”.

Theo những người lớn tuổi trong làng, sự gắn kết cộng đồng là điều giúp làng Lò tồn tại suốt bao năm trước sóng gió của biển cả. Ngày có ghe gặp nạn ngoài khơi, cả làng cùng ra giúp. Mùa mưa bão đến, nhà này sang chằng chống giúp nhà kia. Trong những dịp lễ cầu ngư, người dân lại tụ họp đông đủ bên đình biển để cầu cho sóng yên biển lặng.

Không chỉ là tín ngưỡng tâm linh, lễ Cầu ngư còn là dịp để cộng đồng làng biển gắn kết với nhau. Người già truyền lại cho lớp trẻ những nghi lễ cổ, những câu chuyện về biển và cả cách sống nghĩa tình của cư dân miền biển. Có lẽ cũng vì thế mà khi bắt đầu nghĩ đến chuyện làm du lịch, người dân làng Lò không xem đó đơn thuần là câu chuyện kinh tế.

“Nếu ai làm riêng lẻ thì không thể đi lâu dài được. Muốn khách quay lại thì cả làng phải cùng giữ gìn”, anh Phước, một người trẻ đang làm homestay tại làng, chia sẻ.

Anh Phước từng làm việc ở thành phố nhiều năm trước khi quyết định quay về quê. Căn nhà mái ngói cũ của gia đình nay được sửa sang lại thành homestay nhỏ hướng biển. Du khách đến đây không chỉ để nghỉ ngơi mà còn trải nghiệm đời sống làng chài: theo ngư dân kéo lưới, đi chợ cá sáng sớm, học làm món ăn địa phương hay ngồi nghe người già kể chuyện biển. “Nhiều khách thích nhất là cảm giác được sống như người trong làng chứ không phải đi du lịch kiểu check-in”, anh Phước nói.

Theo người dân địa phương, điều họ hướng đến là xây dựng làng Lò thành mô hình du lịch cộng đồng đúng nghĩa – nơi người dân vừa là chủ thể gìn giữ văn hóa, vừa trực tiếp hưởng lợi từ du lịch. Trong quá trình ấy, việc giữ nguyên kiến trúc làng chài ven biển được xem là điều quan trọng nhất. Người dân hiểu rằng, nếu những mái nhà ngói cũ bị thay bằng nhà bê tông hiện đại thì làng Lò cũng sẽ dần đánh mất linh hồn của mình.

Nhiều gia đình khi sửa nhà vẫn cố gắng giữ nguyên kết cấu cũ, giữ hàng dừa trước ngõ, giữ khoảng sân nhỏ đầy nắng và cả những bức tường nhuốm màu muối biển. “Khách thích cái cũ kỹ này lắm. Nó thật và có hồn”, một người dân địa phương cho biết.

Không chỉ giữ nếp nhà cũ, cộng đồng làng Lò còn cùng nhau bảo vệ môi trường biển. Những buổi dọn rác ven biển, hạn chế sử dụng rác thải nhựa hay giữ gìn cảnh quan làng chài được người dân thực hiện thường xuyên. Với họ, biển sạch không chỉ để làm du lịch mà còn là cách giữ lấy tương lai của làng. Ẩm thực cũng trở thành một phần quan trọng trong hành trình làm du lịch cộng đồng ở làng Lò.

Những món ăn dân dã như cá nướng than hồng, mực hấp gừng, gỏi cá mai hay sò huyết nướng mỡ hành đều được chế biến theo cách truyền thống của cư dân miền biển. Không nhà hàng sang trọng, không thực đơn cầu kỳ, nhưng chính hương vị nguyên bản ấy lại khiến nhiều du khách nhớ mãi.

Đêm xuống, làng biển trở nên tĩnh lặng lạ thường. Ngoài khơi xa, ánh đèn từ những con tàu đánh cá lập lòe như những vì sao trên mặt nước. Tiếng sóng vẫn đều đặn vọng vào bờ như câu chuyện chưa bao giờ dứt của biển cả.

Trong không gian ấy, người ta hiểu rằng điều khiến làng Lò trở nên đặc biệt không chỉ nằm ở cảnh đẹp mà còn ở cách người dân nơi đây đang cố gắng giữ lại hồn cốt của một làng biển xưa giữa dòng chảy hiện đại. Giữa thời đại mà nhiều vùng biển đang dần bị thương mại hóa, làng Lò vẫn chọn cho mình một hướng đi chậm rãi nhưng bền vững. Một hướng đi bắt đầu từ chính sự đồng lòng của cộng đồng cư dân làng biển. Bởi với họ, chỉ khi cùng nhau gìn giữ văn hóa, giữ nếp nhà cũ và giữ tình người của làng chài thì du lịch làng Lò mới có thể phát triển lâu dài.

Và có lẽ, chính điều ấy đang trở thành sức hút riêng của ngôi làng nhỏ xứ Nẫu - nơi vẫn giữ trọn vẹn nhịp thở nguyên sở của biển cả.