Triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp trong tổng thể tinh gọn tổ chức bộ máy trong hệ thống chính trị đã đạt được những kết quả to lớn, mở ra không gian và tầm nhìn dài hạn phát triển đất nước; tuy nhiên, cũng đặt ra những yêu cầu mới, trong đó có yêu cầu nâng cao chất lượng đội ngũ công chức cấp xã. Bài viết khái quát quá trình tinh gọn tổ chức bộ máy nói chung và triển khai chính quyền địa phương 2 cấp nói riêng, từ đó đưa ra một số giải pháp nâng cao chất lượng đội ngũ công chức cấp xã trong kỷ nguyên mới.
Từ khóa: tinh gọn tổ chức bộ máy; chính quyền địa phương 2 cấp; chất lượng công chức cấp xã;
ABSTRACT
The implementation of the two-tier local government model, within the overall framework of streamlining the organizational apparatus of the political system, has achieved significant results, opening up long-term development space and vision for the country. However, it also poses new requirements, including the need to improve the quality of commune-level civil servants. This article provides an overview of the process of organizational streamlining in general and the implementation of the two-tier local government model in particular. On that basis, it proposes several solutions to enhance the quality of commune-level civil servants in the new era.
Keywords: streamlining organizational apparatus; two-tier local government; quality of commune-level civil servants.
1.Bối cảnh
Thực hiện Nghị quyết số 18-NQ/TW ngày 25/10/2017 một số vấn đề về tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả và các Nghị quyết, Kết luận, văn bản chỉ đạo của Bộ Chính trị, Ban Bí thư, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, các bộ, ban, ngành, địa phương đã tích cực xây dựng và triển khai Kế hoạch, phương án sắp xếp tổ chức bộ máy từ trung ương đến địa phương, bảo đảm thống nhất, đồng bộ theo đúng chủ trương, chỉ đạo của cấp có thẩm quyền. Tổ chức bộ máy của Chính phủ khóa XV (nhiệm kỳ 2021-2026) và tổ chức bên trong các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ sau sắp xếp đã cơ bản thực hiện đúng chỉ đạo của Bộ Chính trị, Ban Chấp hành Trung ương, Ban Chỉ đạo Trung ương; bảo đảm tinh gọn, đáp ứng yêu cầu trong tình hình mới. Việc sắp xếp các cơ quan chuyên môn tại địa phương được thực hiện thuận lợi, bảo đảm tương đồng với việc sắp xếp các Bộ, cơ quan ngang Bộ và các cơ quan khác ở trung ương.
Đồng thời, hệ thống văn bản quy phạm pháp luật đã được sửa đổi, bổ sung, ban hành mới, bảo đảm căn cứ pháp lý về thể chế, chính sách, pháp luật để các cơ quan, đơn vị, tổ chức vận hành, đi vào hoạt động ổn định, bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất, thông suốt, liên tục, không bị gián đoạn công việc, nhiệm vụ chính trị quan trọng của từng cấp, từng ngành, từng địa phương. Các quy định pháp luật được ban hành giai đoạn này cho thấy những quyết sách về phân cấp, phân quyền, ủy quyền, cơ chế đặc thù để thực hiện đột phá trên một số lĩnh vực, đặc biệt là về y tế và giáo dục, đào tạo, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, hỗ trợ doanh nghiệp … Trong đó, các văn bản, những chỉ đạo về phân cấp, phân quyền đã tạo hành lang pháp lý, cơ chế thuận lợi trong việc vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, phát huy tính chủ động, sáng tạo, năng lực quản trị địa phương với phương châm: “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”.
Với chức năng, nhiệm vụ mới của chính quyền địa phương khi vận hành mô hình 2 cấp, bên cạnh việc đặt ra nhiều cơ hội mới cho việc phát huy tính chủ động, lợi thế cạnh tranh giữa các địa phương, khơi thông nguồn lực tiềm năng của từng địa phương là những thách thức, khó khăn lớn khi khối lượng nhiệm vụ được giao lớn; tính chất nhiệm vụ, thẩm quyền có sự thay đổi so với trước khi sắp xếp đòi hỏi nhiều nỗ lực, nguồn lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao từ cơ sở.
Với khối lượng nhiệm vụ mới được giao từ: (1) các Luật, pháp lệnh, nghị quyết; (2) từ nhiệm vụ cấp huyện chuyển về cấp xã hoặc chuyển lên cấp tỉnh khi bỏ cấp huyện; (3) từ nhiệm vụ, thẩm quyền được phân cấp, phân quyền từ chính quyền cấp trên…khiến cán bộ, công chức cấp xã khó khăn bước đầu khi tiếp cận thực hiện nhiệm vụ. Nhiều cán bộ, công chức chưa đủ kinh nghiệm, năng lực để xử lý khối lượng công việc, nhiệm vụ được đánh giá là lớn hơn nhiều lần so với cấp xã trước đây; khả năng phản ứng và tiếp cận nhanh với công việc chưa cao; năng lực xử lý tình huống phát sinh từ thực tiễn khi vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp còn lúng túng, bị động; trình độ, năng lực của cán bộ, công chức chưa đồng đều; nhiều cán bộ, công chức thực thi nhiệm vụ với chuyên ngành được đào tạo chưa phù hợp vị trí việc làm, thiếu hụt nguồn nhân lực phù hợp chuyên môn ở cấp xã; Các chi phí lớn duy trì đời sống sinh hoạt so với mức lương và các khoản phụ cấp chưa tương xứng đã tác động đến tư tưởng, nguyện vọng, khả năng bám trụ, tâm huyết với công việc, nhiệm vụ của cán bộ, công chức ở cơ sở sau sắp xếp. Trước những khó khăn trước mắt và đòi hỏi của thực tiễn, cần có giải pháp cấp bách trước mắt, đồng thời có giải pháp mang tính chất chiến lược lâu dài để khắc phục, nâng cao chất lượng, năng lực của đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của từng địa phương.
Trong bối cảnh đó, yêu cầu nâng cao chất lượng đội ngũ công chức cấp xã không chỉ dừng lại ở việc hoàn thiện năng lực thực thi công vụ mà còn phải chuyển từ tư duy quản lý hành chính sang quản trị phục vụ, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm. Đây là yêu cầu mang tính tất yếu trong tiến trình xây dựng nền hành chính hiện đại, chuyên nghiệp và thích ứng với chuyển đổi số.
2. Một số giải pháp nâng cao chất lượng đội ngũ công chức cấp xã
Trên cơ sở phân tích bối cảnh và những vấn đề đặt ra, việc nâng cao chất lượng đội ngũ công chức cấp xã cần được triển khai đồng bộ thông qua các nhóm giải pháp về thể chế, tổ chức bộ máy, nguồn nhân lực và điều kiện bảo đảm thực thi công vụ.
Thứ nhất, tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật đáp ứng mục tiêu xây dựng, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc. Pháp luật về tổ chức, hoạt động của bộ máy nhà nước theo tinh thần của đổi mới hệ thống chính trị “tinh - gọn - mạnh - hiệu năng - hiệu lực - hiệu quả”, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, bảo đảm cơ sở pháp lý cho địa phương. Từ đó, tạo hành lang pháp lý ngày càng hoàn thiện hơn để các địa phương thuận lợi hơn trong thực thi công vụ.
Thứ hai, xây dựng vị trí việc làm cấp xã đồng bộ, phù hợp với từng loại mô hình (chính quyền đô thị, chính quyền nông thôn, hải đảo); rõ người, rõ vị trí, rõ việc phù hợp với quy định tại Nghị định số 361/2025/NĐ-CP của Chính phủ về vị trí việc làm công chức. Đây là cơ sở quan trọng để đánh giá cán bộ công chức hằng năm, đồng thời là tiền đề xây dựng chi trả tiền lương theo vị trí việc làm phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 21 tháng 5 năm 2018 Nghị quyết Hội nghị lần thứ bảy Ban Chấp hành Trung ương khoá XII về cải cách chính sách tiền lương đối với cán bộ, công chức, viên chức, lực lượng vũ trang và người lao động trong doanh nghiệp.
Thứ ba, để khắc phục tình trạng thiếu hụt nguồn nhân lực phù hợp chuyên môn, chuyên ngành được đào tạo và kinh nghiệm công tác của công chức cấp xã, các địa phương cần tiếp tục rà soát, bố trí lại công chức từng đơn vị cấp xã, giữa các đơn vị cấp xã, giữa các sở ban ngành với các đơn vị cấp xã hoặc tiếp tục thực hiện luân chuyển, điều động, biệt phái, tăng cường cán bộ, công chức, viên chức từ cấp tỉnh về cho cấp xã, nhất là các lĩnh vực, những địa bàn đang gặp khó khăn, lĩnh vực chuyên ngành chuyên sâu như công nghệ thông tin, xây dựng, kiến trúc, quy hoạch, đất đai, tài nguyên…để bù đắp thiếu hụt trước mắt về nguồn nhân lực tại cấp xã. Bên cạnh việc tuyển dụng mới, cần đặt ra lộ trình tiếp cận nhiệm vụ, chuyển giao kiến thức, kinh nghiệm, kỹ năng trong quá trình thực thi nhiệm vụ giữa cán bộ, công chức cấp xã với nhau và với đội ngũ được tăng cường để tạo nguồn nhân lực ổn định, bền vững cho cấp xã là hết sức cần thiết.
Thứ tư, áp dụng các quy định của pháp luật hiện hành và cơ chế, chính sách đặc thù của địa phương để tuyển dụng nguồn nhân lực chất lượng cao. Nghị định số 179/2024/NĐ-CP ngày 31/12/2024 của Chính phủ về chính sách thu hút, trọng dụng người có tài năng làm việc trong cơ quan, tổ chức, đơn vị của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội đã mở ra các quy định về thu hút nguồn nhân lực, đáp ứng yêu cầu thực tiễn về nhu cầu nhân lực của từng cơ quan, đơn vị. Đồng thời, tại các quy định của pháp luật hiện hành cũng đã cho phép về việc ký hợp đồng làm việc trong trường hợp cơ quan, đơn vị có nhu cầu, phù hợp chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền để đáp ứng ngay nhiệm vụ được giao, tránh bị gián đoạn công việc, tránh bỏ sót nhiệm vụ do khó khăn, không đủ nguồn nhân lực tiếp nhận; Bố trí, phân công, sử dụng nguồn nhân lực một cách hiệu quả, hoặc xây dựng đội ngũ dự bị chất lượng cao, đáp ứng trọn vẹn nhu cầu và nhiệm vụ mà tổ chức đó gánh vác. Tuyển dụng công chức được xem là một giải pháp tất yếu, đóng vai trò then chốt trong việc kiến tạo và duy trì sự ổn định, phát triển bền vững của đội ngũ công chức, tìm ra những cá nhân phù hợp nhất với vị trí công việc, từ đó phát huy tối đa năng lực, sở trường của họ, và mang lại hiệu quả công tác cao nhất cho tổ chức.
Thứ năm, tăng cường công tác đào tạo, bồi dưỡng cho đội ngũ công chức cấp xã để nâng cao trình độ chuyên môn, năng lực thực tiễn thực hiện các nhiệm vụ được giao tại các văn bản quy phạm pháp luật, các nhiệm vụ được phân cấp, phân quyền và các nhiệm vụ được chuyển giao từ cấp tỉnh, cấp huyện xuống cấp xã. Để thực hiện tốt điều này, cần đánh giá chuẩn xác, đồng bộ nhu cầu đào tạo, yêu cầu cần nâng cao năng lực cụ thể nào theo từng nhóm vị trí việc làm để lập kế hoạch giải quyết những hẫng hụt về năng lực đối với từng cá nhân, từng đơn vị, địa phương cụ thể. Qua đó giải quyết lâu dài và căn cơ về tình trạng thiếu hụt công chức có chuyên môn sâu, năng lực phù hợp đáp ứng đúng yêu cầu vị trí việc làm ở cấp cơ sở.
Thứ sáu, tiếp tục thực hiện sắp xếp tổ chức bộ máy bên trong các cơ quan, đơn vị gắn với tinh giản biên chế, cơ cấu lại, nâng cao chất lượng đội ngũ công chức cấp xã. Việc cơ cấu lại, nâng cao chất lượng đội ngũ công chức cấp xã cần thực hiện bài bản, nghiêm túc và chặt chẽ; thực hiện nhiệm vụ, công khai, minh bạch, công tâm khi cho thôi việc đối với những công chức không đủ phẩm chất, năng lực, không đáp ứng yêu cầu công việc, nhiệm vụ, nhất là trong bối cảnh mới yêu cầu rất cao về trình độ chuyên môn, khả năng phản ứng nhanh, kỹ năng xử lý tình huống trong môi trường chuyển đổi số, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo. Từ đó, mỗi công chức cần chủ động học hỏi, tự học tập, tiếp cận công việc mới, không ngừng rèn luyện, nâng cao trình độ, kỹ năng, tinh thần thái độ phục vụ để đáp ứng yêu cầu mới. Trong đó, năng lực số là một nội dung đặc biệt quan trọng cần trang bị trong tiến trình xây dựng chính quyền số, xã hội số, công dân số, quản trị hiện đại để thúc đẩy kết nối, sáng tạo, phát triển, liên kết các xã, các vùng, liên vùng góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương.
Các lớp đào tạo xây dựng nội dung, chương trình đào tạo được đổi mới, cập nhật: chuyển từ bồi dưỡng nặng lý thuyết sang chú trọng kỹ năng thực hành, năng lực thực thi công vụ, đạo đức công vụ và chuyển đổi số. Một số chương trình cần được chuẩn hóa theo vị trí việc làm, gắn với yêu cầu thực tiễn và năng lực thực thi công vụ. Nội dung đào tạo cần tập trung vào kỹ năng xử lý tình huống, kỹ năng số, kỹ năng tham mưu và quản trị công hiện đại thay vì nặng về lý thuyết, gắn với yêu cầu cải cách hành chính và phát triển chính quyền điện tử. Đồng thời, áp dụng cơ chế đánh giá sau đào tạo gắn với hiệu quả công việc để bảo đảm tính thực chất.
Thứ bảy, cùng với việc kiện toàn, nâng cao năng lực đội ngũ công chức cấp xã, cần quan tâm đến đời sống vật chất, tinh thần, tạo động lực làm việc của họ trong vận hành mô hình chính quyền 2 cấp. Bên cạnh quá trình cải cách tiền lương nói chung, các địa phương cần quan tâm đến các ưu đãi về nhà ở, phương tiện đi lại, các điều kiện hỗ trợ về tinh thần như nghỉ dưỡng, chăm lo cán bộ, công chức trong các ngày nghỉ, ngày lễ tết, cơ chế phụ cấp và các khoản chi phí tăng thêm phù hợp điều kiện thực tiễn của địa phương. Qua đó, góp phần cải thiện điều kiện sống, nâng cao chất lượng đời sống của cán bộ, công chức; từng bước bảo đảm mức thu nhập phù hợp, tạo động lực để đội ngũ yên tâm công tác và gắn bó lâu dài với công việc, cơ quan, đơn vị.
Đồng thời, cần đổi mới và nâng cao hiệu quả công tác thi đua, khen thưởng theo hướng thực chất. Công tác này phải gắn chặt với kết quả thực thi nhiệm vụ và chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp. Cần kịp thời biểu dương, tôn vinh các cá nhân, tập thể có thành tích xuất sắc. Đặc biệt, chú trọng những sáng kiến, giải pháp hiệu quả trong tổ chức thực hiện nhiệm vụ ở cấp cơ sở.
Bên cạnh đó, cần xây dựng môi trường làm việc cạnh tranh lành mạnh, công bằng, minh bạch, qua đó tạo động lực phấn đấu, khuyến khích đổi mới sáng tạo và nâng cao trách nhiệm công vụ của đội ngũ công chức cấp xã.
Việc gắn kết chặt chẽ giữa chính sách đãi ngộ với công tác thi đua, khen thưởng không chỉ tạo động lực trong ngắn hạn mà còn hình thành cơ chế khuyến khích dài hạn, góp phần ổn định đội ngũ và nâng cao chất lượng thực thi công vụ một cách bền vững.
Từ đó cho thấy, các hạn chế về động lực làm việc của công chức cấp xã hiện nay không mang tính đơn lẻ mà có tính hệ thống, cần được giải quyết đồng bộ thông qua các chính sách tổng thể về đãi ngộ, đánh giá và ghi nhận.
Thứ tám, tiếp tục hoàn thiện cơ chế phân cấp, phân quyền và phân định rõ thẩm quyền giữa các cấp chính quyền trong điều kiện không còn cấp huyện. Theo đó, cần rà soát, điều chỉnh các quy định pháp luật theo hướng giao quyền thực chất cho cấp xã đi đôi với cơ chế kiểm soát quyền lực, bảo đảm “rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm”. Bên cạnh đó, thiết lập cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa cấp xã với các cơ quan chuyên môn cấp tỉnh nhằm hỗ trợ chuyên môn, hướng dẫn nghiệp vụ, hạn chế tình trạng lúng túng, chồng chéo trong thực thi nhiệm vụ.
Thứ chín, xây dựng và hoàn thiện cơ chế phối hợp liên thông giữa chính quyền cấp xã với các cơ quan, đơn vị có liên quan theo hướng số hóa quy trình, chia sẻ dữ liệu và xử lý công việc trên môi trường điện tử. Điều này không chỉ giúp giảm tải cho công chức cấp xã mà còn nâng cao tính minh bạch, rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục hành chính, đáp ứng tốt hơn nhu cầu của người dân và doanh nghiệp.
Thứ mười, đẩy mạnh chuyển đổi số trong hoạt động của chính quyền cấp xã, coi đây là giải pháp đột phá để nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước. Theo đó, tập trung xây dựng và hoàn thiện cơ sở dữ liệu dùng chung; triển khai các nền tảng quản lý công việc, dịch vụ công trực tuyến, hệ thống thông tin báo cáo. Cùng với đó, nâng cao năng lực số cho đội ngũ công chức. Việc ứng dụng công nghệ số không chỉ giúp tinh gọn quy trình, giảm áp lực công việc mà còn góp phần thay đổi phương thức quản trị từ hành chính sang phục vụ.
Các giải pháp nêu trên có mối quan hệ chặt chẽ, tác động qua lại lẫn nhau, cần được triển khai đồng bộ, nhất quán và phù hợp với điều kiện thực tiễn của từng địa phương. Trong đó, yếu tố con người giữ vai trò trung tâm, là nhân tố quyết định đến hiệu quả vận hành của mô hình chính quyền địa phương hai cấp trong giai đoạn hiện nay.
Danh mục tài liệu tham khảo:
1. Nghị quyết số 18-NQ/TW ngày 25/10/2017 Hội nghị Trung ương 6 khóa XII về một số vấn đề về tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả.
2. Kết luận số 121-KL/TW ngày 24/01/2025 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng Khóa XIII về tổng kết Nghị quyết số 18-NQ/TW.
3. Báo cáo số 63-BC/ĐU ngày 23/9/2025 của Đảng ủy Chính phủ Báo cáo Ban Tổ chức Trung ương về đánh giá tình hình, kết quả vận hành mô hình tổ chức bộ máy của hệ thống hành chính nhà nước và chính quyền địa phương 2 cấp.
4. Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV (2026), NXB Chính trị Quốc gia sự thật. Tập 1, Tập 2.
Ths Phan Thị Hoa- Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lâm Đồng.
Hiện nay, nhu cầu sử dụng dược liệu ngày càng gia tăng, cùng với yêu cầu khắt khe về chất lượng, truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn quốc tế, việc đẩy mạnh nghiên cứu khoa học trong bảo tồn và phát triển nguồn dược liệu đang trở thành nhiệm vụ mang tính chiến lược. Thực tiễn cho thấy, chỉ khi làm chủ được khoa học công nghệ từ khâu bảo tồn nguồn gen, chọn tạo giống đến xây dựng quy trình trồng, sơ chế, chế biến thì ngành dược liệu mới có thể phát triển bền vững, đáp ứng yêu cầu chăm sóc sức khỏe nhân dân.
Trong bối cảnh sản xuất lúa thâm canh đang đối mặt với nguy cơ suy thoái đất do lạm dụng phân bón hóa học, một nghiên cứu thực hiện tại Thanh Hóa cho thấy phân bón NPK hữu cơ vi sinh TN1 không chỉ giúp cây lúa Bắc Thịnh sinh trưởng khỏe, tăng khả năng chống chịu sâu bệnh mà còn cho năng suất cao hơn từ 10,3–12,8% ngay cả khi giảm lượng bón tới 20%, qua đó mang lại hiệu quả kinh tế vượt trội và mở ra hướng canh tác lúa bền vững, thân thiện với môi trường
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, suy giảm tài nguyên đất và yêu cầu ngày càng cao của thị trường nông sản, việc đổi mới phương thức nghiên cứu, sản xuất giống cây trồng trở thành yêu cầu cấp thiết. Tại Việt Nam, Viện Sinh học và Công nghệ Nông nghiệp (Học viện Nông nghiệp Việt Nam) đang đẩy mạnh ứng dụng hệ thống nhà màng, canh tác không đất kết hợp Internet vạn vật (IoT) và trí tuệ nhân tạo (AI) trong nghiên cứu, tạo giống khoai tây. Cách tiếp cận này không chỉ nâng cao chất lượng giống, giảm lao động thủ công mà còn mở ra hướng phát triển chuỗi giá trị nông nghiệp hiện đại, bền vững, gắn kết chặt chẽ giữa nhà khoa học và doanh nghiệp.
Từ những kho hạt giống bảo quản ở nhiệt độ âm sâu đến các cơ sở dữ liệu di truyền ngày càng phức tạp, công tác bảo tồn nguồn gen cây trồng tại Việt Nam đang đặt lên vai Trung tâm Tài nguyên thực vật (PRC) một trọng trách đặc biệt: bảo vệ vốn di truyền, tài sản quốc gia - nền tảng của an ninh lương thực, thích ứng biến đổi khí hậu và chiến lược phát triển giống cây trồng dài hạn. Ở Kỳ 2 của tuyến bài, TS. Phạm Hùng Cương - Phó Giám đốc PRC chia sẻ thẳng thắn về những áp lực phía sau cánh cửa phòng lưu giữ gen, những kỳ vọng thực tế và hướng đột phá cần thiết để biến tài sản di truyền quốc gia thành động lực phát triển nông nghiệp hiện đại.
