Nguyễn Bá Ngọc - Chàng trai làng biển và giấc mơ “nông trại đại dương”

Năm 2022. Biển Nha Trang sáng hôm ấy nắng như rót mật.

Trong chuyến tác nghiệp cùng đoàn công tác của Hiệp hội Nuôi biển Việt Nam do PGS.TS Nguyễn Hữu Dũng dẫn đầu, tôi có dịp theo tàu ra khơi, hướng về vùng nuôi cá hồi Na Uy ứng dụng công nghệ cao của Công ty TNHH Thủy sản Australis Việt Nam tại vịnh Vân Phong (Khánh Hoà).

Con tàu chậm rãi rời bến, rẽ sóng tiến ra biển lớn. Trước mắt chúng tôi, mặt nước xanh thẳm trải dài đến tận chân trời. Ngoài khơi xa, những dãy lồng nuôi cá bằng vật liệu HDPE quy mô công nghiệp dần hiện ra, trông từ xa như những “cánh đồng” nổi giữa đại dương - một hình ảnh sinh động cho những bước chuyển mình của ngành nuôi biển hiện đại ở Việt Nam.

Gió biển thổi lồng lộng trên boong tàu. Đứng cạnh tôi lúc ấy là Nguyễn Bá Ngọc - một chàng trai trẻ sinh năm 1988, da ngăm đen với ánh mắt luôn hướng ra phía chân trời xa.

Chúng tôi trò chuyện suốt hành trình lênh đênh hôm ấy. Giữa cái nắng gắt và vị mặn của gió biển, Nguyễn Bá Ngọc kể cho tôi nghe về cuộc đời mình. Câu chuyện bắt đầu từ một làng chài nhỏ ở miền Trung - nơi biển vừa là nguồn sống, vừa là số phận của bao thế hệ. Đó cũng là nơi giấc mơ nuôi mực giữa đại dương bắt đầu!.

Từ làng biển Cẩm Nhượng đến hành trình khởi nghiệp với “mực nhảy”

Cẩm Nhượng là một làng chài nhỏ nằm sát biển miền Trung. Ở đó, con người lớn lên cùng tiếng sóng và những chuyến tàu ra khơi. Nguyễn Bá Ngọc sinh ra tại làng biển ấy, trong một gia đình bốn đời làm nghề biển. Tuổi thơ của Ngọc gắn với những buổi sáng theo cha ra bãi cát kéo lưới, những buổi chiều ngồi trên bờ nhìn tàu thuyền trở về và những đêm biển sáng đèn câu mực. Từ bãi cát nhìn ra xa, ánh đèn tàu lập lòe giữa đại dương như những vì sao rơi xuống mặt nước.

Nhưng nghề biển chưa bao giờ dễ dàng. Ngọc lớn lên cùng câu nói quen thuộc của ngư dân: “được mùa thì mất giá, được giá thì mất mùa.”

Những chuyến tàu trở về có khi đầy ắp cá tôm, nhưng cũng có khi khoang thuyền trống rỗng. Biển cho người ta nhiều hy vọng, nhưng cũng đầy rủi ro. Có lẽ chính từ những mùa biển bấp bênh ấy, trong lòng chàng trai trẻ bắt đầu hình thành một suy nghĩ khác: làm thế nào để nghề biển bớt phụ thuộc vào may rủi của thiên nhiên. Sau nhiều năm bôn ba, tích lũy kinh nghiệm kinh doanh và hiểu rõ thị trường thủy sản, cuối năm 2019, Nguyễn Bá Ngọc cùng các cộng sự thành lập Công ty Cổ phần Mực nhảy Biển Đông. Ý tưởng của Ngọc khá đơn giản: đưa mực còn sống từ biển vào đất liền. Nhưng chính sự đơn giản ấy lại khiến nhiều người hoài nghi, mà bản thân tôi ngay lúc đó cũng vậy.

Theo kinh nghiệm của ngư dân, mực là loài hải sản cực kỳ khó bảo quản. Chỉ cần đưa lên bờ vài chục giây là chúng đã chết. Lần đầu tiên trình bày ý tưởng với ngư dân, nhiều người không tin. Có người đứng dậy bỏ đi. Nhưng Ngọc kể, em vẫn tiếp tục!.

Ngọc bắt đầu nghiên cứu các hệ thống giữ nước biển ngay trên tàu, lắp thiết bị sục khí để mực có thể sống sau khi đánh bắt. Sau đó, mực được vận chuyển bằng xe tải có bể chứa nước biển với độ mặn và nhiệt độ gần giống môi trường tự nhiên.

Những con mực vẫn còn bơi khi đến tay khách hàng. Điều tưởng chừng không thể cuối cùng đã trở thành sự thật. Nhờ giữ được mực sống, giá trị của chúng tăng lên đáng kể. Giá mực nhảy có thể cao gấp đôi so với mực cấp đông. Ngư dân nhờ đó có thêm thu nhập.

Từ vài chiếc thuyền ban đầu, mô hình của Ngọc dần mở rộng. Đến nay, Ngọc đã hợp tác với hơn 300 ngư dân tại nhiều ngư trường lớn như Khánh Hòa, Ninh Thuận, Bình Thuận, Vũng Tàu, Kiên Giang, xây dựng hơn 20 điểm thu mua và hàng trăm đối tác tiêu thụ. Nhưng đối với Ngọc, việc mua bán mực nhảy chỉ là bước khởi đầu.

Nuôi mực giữa đại dương - giấc mơ khó nhưng không thể từ bỏ

Trở lại chuyến đi Nha Trang năm 2022. Con tàu chở chúng tôi tiến gần khu vực nuôi cá hồi ngoài khơi. Những lồng nuôi khổng lồ nổi lên giữa biển xanh.

Ngọc đứng nhìn rất lâu. Tôi hỏi Ngọc đang nghĩ gì?. Ngọc cười, ánh mắt vẫn hướng ra phía biển. “Biển Việt Nam dài thế này, tại sao mình không nuôi biển?” Ngọc nói!.

Câu hỏi ấy dẫn Ngọc đến một ý tưởng táo bạo hơn: nuôi mực thương phẩm trong môi trường bán tự nhiên. Đây là một trong những lĩnh vực khó nhất của nuôi biển.

Mực có tập tính ăn lẫn nhau, rất nhạy cảm với môi trường và gần như chưa được nuôi thành công ở quy mô lớn tại Việt Nam. Nhưng Ngọc vẫn quyết tâm thử!. Năm 2021, anh bắt đầu nghiên cứu nhân giống và nuôi mực tại vịnh Vĩnh Hy (Ninh Thuận). Quy trình nuôi khá phức tạp, mực bố mẹ được bắt từ biển để đẻ trứng; trứng được ấp nở thành con non; sau khoảng 20-30 ngày, mực con được đưa ra biển để nuôi thương phẩm. Những thử nghiệm đầu tiên không hề dễ dàng. Mực có tập tính ăn lẫn nhau nên tỷ lệ sống thấp. Diện tích nuôi nhỏ khiến hiệu quả không cao.

Nhưng Ngọc không bỏ cuộc. Năm 2022, Ngọc đầu tư hệ thống lồng nuôi HDPE hiện đại trên biển với quy mô gần 2.400 m². Những lồng nuôi này có thiết kế đặc biệt, xung quanh là tường bao, nhưng đáy vẫn là đáy biển tự nhiên, không dùng lưới. Nhờ vậy, mực sinh trưởng trong môi trường gần giống tự nhiên nhất.

Hiệu quả ban đầu khá khả quan. Một lồng nuôi khoảng 1.000 m² có thể thả 10.000 con mực giống. Sau khoảng 6 tháng nuôi, mô hình mang lại lợi nhuận hàng trăm triệu đồng. Từ trên cao nhìn xuống, những lồng nuôi ấy giống như những “nông trại đại dương”. Đó là hình ảnh của một hướng đi mới cho kinh tế biển Việt Nam. Những nỗ lực của Ngọc cũng được ghi nhận.

Từ những đêm biển sáng đèn câu mực năm nào đến những lồng nuôi giữa đại dương hôm nay, hành trình của Ngọc là câu chuyện về khát vọng vươn lên từ biển. Và ở đâu đó ngoài khơi xa, giữa những con sóng không ngừng chuyển động, giấc mơ nuôi mực của chàng trai làng biển ấy vẫn đang tiếp tục lớn lên - như một lát cắt nhỏ nhưng đầy hy vọng cho tương lai của kinh tế biển Việt Nam.

Ngọc từng lọt Top 100 doanh nghiệp trẻ khởi nghiệp xuất sắc, giành giải thưởng đổi mới sáng tạo trong ngành thủy sản và gọi vốn thành công 5 tỷ đồng tại chương trình Shark Tank Việt Nam. Nhưng với Ngọc, những giải thưởng ấy không phải đích đến.

Ngọc muốn xây dựng một hệ sinh thái nuôi mực ngoài khơi, nơi ngư dân có thể tham gia sản xuất thay vì chỉ đánh bắt. “Mình không thể khai thác mãi từ biển mà không trả lại gì cho biển,” Ngọc nói!.

Khi giấc mơ cá nhân gặp dòng chảy chính sách

Hành trình khởi nghiệp của Nguyễn Bá Ngọc không chỉ dừng lại ở những lồng nuôi giữa biển khơi. Ngày 16/12/2025, Ngọc tham gia đoàn công tác của Hiệp hội Nuôi biển Việt Nam PGS.TS Nguyễn Hữu Dũng dẫn đầu trong buổi làm việc với lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Trong đoàn có đại diện nhiều doanh nghiệp nuôi biển như Công ty Cổ phần Mực nhảy Biển Đông, STP Group, DECO Group cùng trao đổi về định hướng phát triển nuôi biển công nghiệp.

Tại buổi làm việc, các doanh nghiệp đã trình bày những khó khăn trong việc tiếp cận vùng nuôi, công nghệ và cơ chế chính sách. Trên cơ sở thảo luận với các đơn vị, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Đức Thắng cho rằng, các đề xuất của Hiệp hội Nuôi biển Việt Nam phù hợp với mục tiêu của Nghị quyết 36-NQ/TW về chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam cũng như định hướng của Chính phủ.

Theo Bộ trưởng Trần Đức Thắng, nếu triển khai hiệu quả, nuôi biển không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn giúp thay đổi căn bản phương thức sản xuất trong ngành thủy sản, giảm áp lực khai thác truyền thống, đồng thời hỗ trợ Việt Nam đáp ứng các yêu cầu quốc tế về chống khai thác bất hợp pháp (IUU) và các quy định mới sẽ có hiệu lực từ năm 2026.

Trong khung cảnh của buổi làm việc hôm ấy, hình ảnh của một chàng trai từng lớn lên ở làng biển nghèo Cẩm Nhượng dường như mang một ý nghĩa khác.

Từ những đêm biển sáng đèn câu mực năm nào, giấc mơ của Nguyễn Bá Ngọc giờ đây đã bước ra khỏi phạm vi của một dự án khởi nghiệp cá nhân, trở thành một phần trong câu chuyện lớn hơn về tương lai của kinh tế biển Việt Nam.

Chiều xuống, biển Nha Trang đổi màu rất nhanh!.

Mặt trời đỏ rực dần chìm xuống phía chân trời, nhuộm cả mặt nước thành một màu vàng sẫm. Những con sóng nhỏ lăn tăn vỗ vào thân tàu, tạo nên âm thanh đều đặn như nhịp thở của đại dương.

Tôi vẫn nhớ hình ảnh Ngọc đứng trên boong tàu ngày hôm ấy, nhìn ra khoảng biển mênh mông. Trong ánh mắt ấy không chỉ có một dự án kinh doanh. Đó là giấc mơ của một chàng trai làng biển.

Nhân Ngày truyền thống nghề cá Việt Nam 1/4/2026, câu chuyện của Nguyễn Bá Ngọc gợi nhắc rằng tương lai của nghề biển Việt Nam không chỉ nằm ở những chuyến tàu ra khơi đánh bắt. Ở đâu đó ngoài khơi xa, những “nông trại đại dương” đang dần hình thành. Và trong những nông trại ấy, giấc mơ nuôi mực của chàng trai làng biển Cẩm Nhượng vẫn đang tiếp tục theo từng con sóng.