Những cánh rừng trải dài trên địa bàn các xã Văn Bàn, Khánh Yên, Võ Lao, Chiềng Ken, Dương Quỳ, Nậm Chày và Châu Quế, tỉnh Lào Cai không chỉ là "lá phổi xanh" của vùng Tây Bắc mà còn là nguồn sinh kế của hàng chục nghìn người dân.
LTS: Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng khốc liệt, thiên tai, suy thoái môi trường và suy giảm đa dạng sinh học đang trở thành những thách thức toàn cầu. Việc bảo vệ và phát triển rừng gắn với bảo tồn đa dạng sinh học không chỉ là trách nhiệm của một ngành, mà là sự lựa chọn chiến lược của Quốc gia. Việt Nam, với hệ thống rừng đặc dụng, phòng hộ và các vườn Quốc gia trải dài từ Bắc tới Nam, đang nắm giữ một kho tàng thiên nhiên vô giá.
Tuyến bài “Giữ rừng và bảo tồn đa dạng sinh học - nền tảng phát triển bền vững” trên Tạp chí điện tử Nông nghiệp và Môi trường sẽ phản ánh những nỗ lực, kết quả, thách thức trong công cuộc giữ rừng, phát triển rừng, bảo tồn và đa dạng sinh học của lực lượng Kiểm lâm và các vườn Quốc gia, khu bảo tồn thiên nhiên, rừng phòng hộ tiêu biểu của đất nước. Qua đó, tôn vinh vai trò của rừng trong việc phòng hộ đầu nguồn, điều hòa khí hậu, duy trì sự sống và sinh kế cộng đồng. Đồng thời khẳng định quyết tâm của Việt Nam trên con đường phát triển xanh, hài hòa với thiên nhiên.
Giữa địa hình núi cao hiểm trở, những con đường tuần tra quanh co và áp lực ngày càng lớn từ phát triển kinh tế, lực lượng Hạt Kiểm lâm khu vực Văn Bàn – Lào Cai (Hạt) vẫn bền bỉ bám rừng, giữ rừng bằng sự tận tụy, trách nhiệm và những giải pháp quản lý ngày càng hiện đại. Sáu tháng đầu năm 2026, phía sau những con số biết nói là biết bao bước chân lặng lẽ của những người kiểm lâm ngày đêm gìn giữ màu xanh cho gần 76.800 ha rừng.
Bám rừng từ những con đường không dấu chân người
Trời vừa hửng sáng, những cán bộ kiểm lâm đã khoác ba lô, mang theo máy định vị, flycam, dao phát và lương thực để bước vào những cánh rừng phòng hộ rộng lớn của khu vực Văn Bàn, tỉnh Lào Cai. Có những chuyến tuần tra kéo dài nhiều giờ, thậm chí nhiều ngày, băng qua những triền núi dốc đứng, suối sâu và những khu vực gần như không có sóng điện thoại.
Với địa bàn quản lý gồm 7 xã (Văn Bàn, Khánh Yên, Chiềng Ken, Dương Quỳ, Nậm Chày, Võ Lao và Châu Quế) có tổng diện tích đất lâm nghiệp hơn 88.600 ha, trong đó diện tích có rừng gần 76.800 ha, khối lượng công việc của lực lượng kiểm lâm luôn rất lớn. Địa hình bị chia cắt mạnh khiến mỗi chuyến kiểm tra hiện trường đều là thử thách về sức khỏe, kinh nghiệm và tinh thần trách nhiệm.
Nhưng điều khiến những người giữ rừng trăn trở hơn cả chính là áp lực từ nhu cầu đất sản xuất, khai thác lâm sản trái phép hay nguy cơ cháy rừng trong mùa khô.
Không để bị động, Hạt Kiểm lâm khu vực Văn Bàn đã chủ động tham mưu cấp ủy, chính quyền địa phương triển khai đồng bộ nhiều giải pháp bảo vệ rừng; xây dựng các kế hoạch tuần tra, truy quét vùng trọng điểm; kiểm soát chặt việc chuyển mục đích sử dụng rừng; tăng cường phối hợp với công an, quân sự và chính quyền cơ sở.
Đặc biệt, việc ứng dụng công nghệ số đã mang lại hiệu quả rõ nét. Các cảnh báo mất rừng từ hệ thống giám sát được kiểm tra ngay ngoài thực địa; flycam được sử dụng để giám sát những khu vực hiểm trở; dữ liệu diễn biến rừng được cập nhật thường xuyên nhằm phát hiện sớm các nguy cơ xâm hại.
Ông Phạm Ngọc Oanh, Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm khu vực Văn Bàn, chia sẻ: "Muốn giữ được rừng thì lực lượng kiểm lâm phải bám sát địa bàn, chủ động phát hiện sớm các nguy cơ. Chúng tôi xác định lấy phòng ngừa là chính, kết hợp chặt chẽ giữa tuần tra, tuyên truyền và ứng dụng công nghệ để bảo vệ rừng hiệu quả hơn".
Những con số nổi bật sau 6 tháng đầu năm 2026 của Hạt Kiểm lâm khu vực Văn Bàn: quản lý gần 76.800 ha rừng; tổ chức 91 cuộc tuyên truyền với hơn 5.500 lượt người tham dự; thực hiện 276 lượt tuyên truyền lưu động; bay 32 đợt flycam giám sát rừng; không để xảy ra cháy rừng trên toàn địa bàn đến giữa tháng 6/2026.
Khi người dân trở thành "tai mắt" của rừng
Nếu như trước đây công tác bảo vệ rừng chủ yếu dựa vào lực lượng kiểm lâm thì nay, sức mạnh lớn nhất lại đến từ sự đồng hành của cộng đồng.
Khắp các xã vùng cao khu vực Văn Bàn, những buổi tuyên truyền về Luật Lâm nghiệp, phòng cháy chữa cháy rừng, bảo vệ động vật hoang dã được tổ chức ngay tại nhà văn hóa thôn, bản. Người dân không chỉ nghe phổ biến quy định pháp luật mà còn được hướng dẫn cách phát hiện, thông báo các dấu hiệu vi phạm.
Từ đầu năm đến nay, Hạt Kiểm lâm khu vực Văn Bàn đã tổ chức 91 cuộc tuyên truyền với hơn 5.575 lượt người tham gia và 276 lượt tuyên truyền lưu động tại các tuyến đường, khu dân cư.
Nhiều người dân đã chủ động giao nộp động vật hoang dã khi phát hiện trong tự nhiên. Sáu tháng đầu năm, lực lượng kiểm lâm đã tiếp nhận cứu hộ 6 cá thể động vật quý hiếm, trong đó có Cu li lớn và rùa hộp trán vàng miền Bắc trước khi thả về môi trường tự nhiên hoặc chuyển đến trung tâm cứu hộ.
Ở công tác phòng cháy chữa cháy rừng, 174 tổ bảo vệ rừng tại các thôn với hơn 2.000 thành viên được kiện toàn, cùng 7 tổ xung kích cấp xã luôn trong trạng thái sẵn sàng ứng phó.
Những tổ bảo vệ rừng này không chỉ hỗ trợ chữa cháy khi có tình huống mà còn thường xuyên tuần tra, phát hiện người lạ vào rừng, nhắc nhở người dân sử dụng lửa an toàn.
Nhờ sự phối hợp chặt chẽ ấy, đến giữa tháng 6/2026, toàn bộ địa bàn Hạt Kiểm lâm khu vực Văn Bàn không xảy ra vụ cháy rừng nào.
Điều đáng ghi nhận là nhận thức của người dân về giá trị của rừng đã có sự thay đổi rõ rệt. Nhiều hộ gia đình chủ động tham gia trồng rừng, chăm sóc rừng, khai thác đúng quy định và tích cực hưởng ứng các chương trình chi trả dịch vụ môi trường rừng.
Hạt Kiểm lâm khu vực Văn Bàn đã chủ động sử dụng công nghệ đồng hành cùng người giữ rừng, như: ứng dụng hệ thống cảnh báo mất rừng trực tuyến; bay flycam kiểm tra các khu vực trọng điểm; theo dõi diễn biến rừng bằng dữ liệu số; tăng cường tuyên truyền bằng clip, hình ảnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI); tết nối chặt chẽ giữa kiểm lâm và chính quyền cơ sở thông qua nền tảng số.
Giữ rừng để phát triển bền vững
Bảo vệ rừng không chỉ là ngăn chặn vi phạm mà còn là tạo sinh kế để người dân sống được nhờ rừng.
Sáu tháng đầu năm, toàn khu vực đã trồng mới gần 872 ha rừng, đạt hơn 70% kế hoạch năm; đã có 135.184 cây phân tán tiếp tục được phủ xanh tại nhiều địa phương.
Song song với đó là việc phát triển vùng nguyên liệu quế, quản lý khai thác gỗ rừng trồng đúng quy định, hỗ trợ xây dựng mã số vùng trồng, phát triển quế hữu cơ và các chuỗi liên kết chế biến lâm sản.
Đối với những dự án chuyển mục đích sử dụng rừng, Hạt Kiểm lâm khu vực Văn Bàn đều tổ chức giám sát hiện trường thường xuyên, bảo đảm việc thi công đúng ranh giới được cấp có thẩm quyền phê duyệt, không để phát sinh tình trạng lấn chiếm rừng.
Trong lĩnh vực xử lý vi phạm, lực lượng kiểm lâm cũng kiên quyết không để hình thành "điểm nóng". Sáu tháng đầu năm 2026 đã phát hiện và xử lý 11 vụ vi phạm hành chính về lâm nghiệp; tịch thu nhiều tang vật, xử phạt hàng chục triệu đồng (17,5 triệu đồng) đối với các trường hợp vi phạm.
Tuy nhiên, phía trước vẫn còn nhiều khó khăn. Diện tích rừng rộng, địa hình phức tạp, lực lượng còn mỏng, nhu cầu đất sản xuất của người dân ngày càng tăng trong khi nguồn kinh phí dành cho phòng cháy chữa cháy rừng ở cơ sở vẫn còn hạn chế.
Theo ông Phạm Ngọc Oanh, để giữ được màu xanh lâu dài cần sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị.
"Bảo vệ rừng không phải là nhiệm vụ riêng của lực lượng kiểm lâm mà cần sự chung tay của chính quyền địa phương, các chủ rừng và người dân. Khi mỗi người đều coi rừng là tài sản quý giá thì rừng sẽ được gìn giữ bền vững cho hôm nay và cho các thế hệ mai sau", ông Phạm Ngọc Oanh nhấn mạnh.
Tinh thần ấy đang hiện hữu trong từng cánh rừng Văn Bàn. Đó là những bước chân tuần tra không quản nắng mưa; là những tổ bảo vệ rừng ở từng thôn bản; là những cánh rừng mới đang phủ xanh sườn núi; là những cá thể động vật hoang dã được trả về thiên nhiên.
Giữa nhịp phát triển mạnh mẽ của vùng cao Tây Bắc, những người kiểm lâm vẫn lặng lẽ đi giữa đại ngàn. Họ không chỉ giữ từng gốc cây, từng khoảnh rừng, mà còn gìn giữ nguồn nước, môi trường sống, đa dạng sinh học và tương lai phát triển bền vững của cả vùng đất Văn Bàn.
Khép lại hành trình sáu tháng đầu năm, màu xanh vẫn phủ kín những cánh rừng Văn Bàn. Đó không chỉ là thành quả của những con số thống kê, mà còn là kết tinh của biết bao giọt mồ hôi, những bước chân không mỏi và tinh thần tận tụy của lực lượng kiểm lâm cùng sự đồng lòng của nhân dân. Trong hành trình gìn giữ "lá phổi xanh" của quê hương, những người giữ rừng Văn Bàn vẫn đang âm thầm viết tiếp câu chuyện đẹp về trách nhiệm, bản lĩnh và khát vọng phát triển bền vững giữa đại ngàn Tây Bắc.
Mục tiêu trọng tâm 6 tháng cuối năm 2026 của Hạt Kiểm lâm khu vực Văn Bàn: tiếp tục tăng cường tuần tra, truy quét các khu vực trọng điểm; ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số và AI trong quản lý, tuyên truyền bảo vệ rừng; duy trì trực phòng cháy chữa cháy rừng 24/24 giờ trong mùa khô; hoàn thành các chỉ tiêu trồng rừng mới và phát triển vùng nguyên liệu; xây dựng thế trận bảo vệ rừng dựa vào cộng đồng, kết hợp chặt chẽ giữa kiểm lâm, chính quyền và người dân.
Bài 48: Giữ màu xanh Xứ Lạng bằng những bước đi bền vững
>>>>>> Xin vui lòng xem thêm:
- Bài 46: Kiểm lâm Tràng Định giữ màu xanh nơi phên giậu biên cương
- Bài 45: Bảo vệ màu xanh trên những cánh rừng miền núi Phú Thọ
- Bài 44: Cao Bằng - Giữ rừng nơi miền núi đá Hoà An
- Bài 43: Sơn La - Cuộc chiến giữ rừng nơi “sống lưng khủng long” Tà Xùa
- Bài 42: Thái Nguyên - Giữ xanh đại ngàn Võ Nhai, dấu ấn của Hạt Kiểm lâm số 15
Thời gian qua, Bộ Tài nguyên và Môi trường đã tăng cường hoạt động thanh tra, kiểm tra tập trung vào các cơ sở có quy mô lớn, có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường cao, xử phạt nghiêm các đối tượng vi phạm để răn đe và tạo dư luận buộc các cơ sở đang hoạt động sản xuất, kinh doanh phải quan tâm, đầu tư cho môi trường.
