Nông sản Tết: Khi chất lượng quyết định sức mua

Khoảng nửa tháng trước giao thừa, không khí mua bán bắt đầu “nóng” lên từng ngày. Tại các điểm bán lớn như Saigon Co.op, WinCommerce hay trung tâm thương mại Melinh Plaza Hà Đông, lượng khách tăng rõ rệt từ ngày 20 tháng Chạp. Buổi tối, bãi gửi xe kín chỗ, quầy thanh toán hoạt động liên tục.

Thế nhưng, khác với vài năm trước, giỏ hàng của khách không còn “chất núi”. Nhiều người cho biết họ chia nhỏ thời điểm mua sắm: đồ khô, quà biếu có thể chuẩn bị sớm, còn thịt, cá, rau xanh sẽ mua sát Tết để đảm bảo độ tươi.

Chị Nguyễn Thùy Dương, một nhân viên siêu thị chia sẻ: “Năm nay khách hỏi kỹ hơn về nguồn gốc. Thịt phải có tem, rau phải có chứng nhận an toàn. Nhiều người cầm sản phẩm lên xem thông tin rất lâu rồi mới quyết định. Có người còn dùng điện thoại quét mã QR để kiểm tra nơi sản xuất, ngày đóng gói, hạn sử dụng. Nếu thấy thông tin không rõ ràng là họ sẵn sàng đặt xuống ngay.

So với trước đây, khách hàng không chỉ quan tâm giá rẻ mà ưu tiên chất lượng và độ an toàn. Đặc biệt là các gia đình có trẻ nhỏ hoặc người lớn tuổi, họ hỏi rất kỹ về tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP hay chứng nhận hữu cơ. Nhiều khách hàng cũng chọn sản phẩm của những thương hiệu uy tín vì cảm thấy yên tâm hơn.

Chúng tôi cũng phải chủ động nắm rõ thông tin sản phẩm để tư vấn. Chỉ cần nhân viên trả lời ấp úng là khách sẽ nghi ngờ ngay. Có thể thấy người tiêu dùng ngày càng thông minh và kỹ tính hơn, và điều đó cũng khiến nhà bán lẻ phải thay đổi để đáp ứng tốt hơn nhu cầu của họ”.

Những ngày giáp Tết, sức tiêu thụ thực phẩm tươi sống luôn tăng cao. Thịt heo, gà ta, bò, hải sản, rau xanh… bán chạy hơn ngày thường từ 20 - 40%. Song điều dễ nhận thấy là người mua không còn dễ dãi.

Tại TP. Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh, nhiều gia đình ưu tiên thịt mát, rau đạt tiêu chuẩn VietGAP, sản phẩm có thể truy xuất nguồn gốc. Họ chấp nhận mức giá cao hơn để đổi lại sự yên tâm trong những ngày sum họp.

Bà Nguyễn Thanh Thủy, một người nội trợ ở phường Hà Đông cho biết: “Tết là dịp cả nhà ăn uống nhiều, mình phải chọn kỹ. Không cần mua quá nhiều, nhưng phải đảm bảo sạch và rõ nguồn gốc. Trước đây cứ thấy khuyến mãi là tôi mua nhiều, giờ thì cân nhắc kỹ hơn. Thực phẩm tươi sống như thịt, hải sản hay rau củ tôi ưu tiên mua ở siêu thị hoặc cửa hàng quen, có tem nhãn và ngày đóng gói rõ ràng.

Tôi cũng chú ý hạn sử dụng của bánh kẹo, mứt Tết và các loại đồ khô. Nhiều khi cầm lên xem thành phần, thấy phụ gia quá nhiều là tôi không chọn nữa. Nhà có trẻ nhỏ nên càng phải cẩn thận. Thà mua ít lại nhưng chất lượng tốt để cả nhà yên tâm. Tết là để sum vầy, vui vẻ, nên mình cũng muốn bữa ăn an toàn, không phải lo lắng chuyện thực phẩm bẩn hay kém chất lượng”.

Ở nhóm trái cây chưng Tết, tiêu chí lựa chọn cũng thay đổi. Nếu trước đây nhiều người chỉ cần quả to, màu sắc bắt mắt để bày mâm ngũ quả, thì nay yếu tố “ăn ngon” được đặt ngang với “đẹp mã”. Trái cây loại 1, vừa đảm bảo hình thức vừa có chất lượng ruột tốt, thường hết sớm trong tuần cuối.

Các nhà vườn cho biết doanh thu chủ yếu dồn vào 5 - 7 ngày trước Tết, thời điểm mang tính quyết định. Chỉ cần thời tiết xấu hoặc vận chuyển chậm trễ, cả vụ mùa có thể bị ảnh hưởng đáng kể.

Một chuyển động rõ ràng khác là sự thay đổi trong lựa chọn giỏ quà Tết. Thay vì những hộp bánh kẹo đại trà, nhiều người chuyển sang giỏ quà nông sản với hạt dinh dưỡng, trà, mật ong, gạo đặc sản hay trái cây sấy.

Trên các sàn thương mại điện tử như Shopee, Lazada và Tiki, lượng tìm kiếm các sản phẩm “đặc sản sạch”, “giỏ quà sức khỏe” tăng mạnh trong tuần cuối trước Tết. Không ít người tiêu dùng cho biết họ muốn tặng quà có ý nghĩa, sử dụng được lâu dài thay vì chỉ mang tính hình thức.

Xu hướng này mở ra cơ hội cho các hợp tác xã, doanh nghiệp nhỏ nếu biết đầu tư bao bì, nhãn mác và xây dựng câu chuyện sản phẩm.

Càng sát Tết, nhịp sống đô thị càng hối hả. Nhiều người không còn thời gian đi chợ truyền thống nên chuyển sang đặt hàng online. Đơn giao trong ngày tăng mạnh, đặc biệt với thực phẩm tươi và trái cây. Livestream bán đặc sản, thịt tươi, rau sạch diễn ra dày đặc vào buổi tối. Nông dân, chủ vườn có thể trực tiếp giới thiệu sản phẩm và chốt đơn với khách ở xa.

Cách bán hàng này giúp rút ngắn trung gian, song cũng đòi hỏi khâu đóng gói và vận chuyển chuyên nghiệp. Hàng tươi sống nếu tồn kho quá lâu sẽ giảm chất lượng, sai lệch dự báo chỉ vài ngày có thể khiến nhà bán lẻ thiếu hàng hoặc tồn đọng.

Dù mức chi tiêu giữa các nhóm khách hàng khác nhau, tiêu chí an toàn gần như là điểm chung. Nhóm thu nhập khá có thể chọn thực phẩm hữu cơ, trái cây nhập khẩu cao cấp, nhóm phổ thông quan tâm nhiều hơn đến giá khuyến mại. Tuy nhiên, cả hai đều chú trọng nguồn gốc và kiểm dịch.

Thị trường vì thế trở nên minh bạch hơn. Sản phẩm không rõ xuất xứ dần mất chỗ đứng, đặc biệt trong giai đoạn nhạy cảm như cận Tết.

Một thay đổi đáng ghi nhận là tâm lý mua “vừa đủ dùng”. Sau nhiều năm chứng kiến cảnh thực phẩm dư thừa, phải bỏ đi sau Tết, nhiều gia đình đã điều chỉnh thói quen. Các siêu thị ghi nhận sức mua tăng ổn định nhưng không bùng nổ bất thường vào hai ngày cuối năm. Người dân sẵn sàng quay lại mua bổ sung sau mùng 2 - 3 thay vì tích trữ quá nhiều. Điều này giúp thị trường tránh tình trạng “sốt giá ảo” và giảm áp lực lên chuỗi cung ứng.

Nhìn rộng hơn, xu hướng tiêu thụ nông sản giáp Tết đang phản ánh sự thay đổi sâu sắc trong hành vi tiêu dùng. Người mua kỹ tính hơn, quan tâm nhiều hơn đến sức khỏe và nguồn gốc sản phẩm, người bán buộc phải chuyên nghiệp hơn, từ sản xuất đến phân phối.

Tết vẫn là mùa cao điểm, vẫn là thời điểm quyết định doanh thu của cả năm. Nhưng trong bối cảnh mới, lợi thế không còn thuộc về ai bán được nhiều nhất, mà thuộc về những đơn vị giữ được niềm tin của khách hàng.

Giữa không khí rộn ràng cuối năm, cuộc sàng lọc âm thầm ấy đang diễn ra từng ngày trên thị trường nông sản. Và chính người tiêu dùng, bằng những lựa chọn thận trọng của mình, đang góp phần định hình lại cách làm nông nghiệp theo hướng an toàn và bền vững hơn.