Ổn định chi phí sản xuất, bảo vệ lợi nhuận người sản xuất trước biến động Trung Đông

Năm 2025, xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam sang khu vực Trung Đông đạt trên 1,74 tỷ USD, chiếm 2 - 2,2% tổng kim ngạch toàn ngành. Trong đó, các mặt hàng chủ lực như hạt điều đạt 600 triệu USD, thủy sản 325 triệu USD, cà phê 300 triệu USD… Với tỷ trọng này, tác động trực tiếp của xung đột Trung Đông đến tăng trưởng toàn ngành được nhận định là không quá lớn về quy mô. Tuy nhiên, Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhấn mạnh, tác động gián tiếp lại đáng quan ngại hơn, đặc biệt trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu ngày càng liên kết chặt chẽ.

Xung đột có thể làm gia tăng nguy cơ đứt gãy logistics, đẩy chi phí vận tải và bảo hiểm tăng cao, đồng thời gây áp lực lên giá năng lượng toàn cầu. Các tuyến vận tải huyết mạch, như: Biển Đỏ và kênh đào Suez bị ảnh hưởng sẽ không chỉ tác động đến xuất khẩu sang Trung Đông, mà còn lan rộng sang các thị trường khác: Bắc Phi, Nam Âu, Trung Âu, Tây Âu và Bắc Âu.

Trên cơ sở đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường xây dựng 3 kịch bản ứng phó theo thời gian xung đột kéo dài (1 tháng, 3 tháng và 1 năm). Với mỗi kịch bản, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản dự kiến sẽ suy giảm ở các mức độ khác nhau, chủ yếu do sự sụt giảm nhu cầu và gián đoạn vận chuyển tại các thị trường liên quan.

Trong bối cảnh đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường xác định cần tập trung vào ổn định chi phí sản xuất, bảo vệ lợi nhuận người sản xuất, duy trì ổn định chuỗi xuất khẩu và tăng khả năng tự chủ dài hạn, qua đó phấn đấu đạt và vượt các chỉ tiêu tăng trưởng năm 2026. Theo đó, ngành đặt mục tiêu tăng trưởng khoảng 3,7-4,0%, trong đó lĩnh vực nông nghiệp tăng 3,86%, thủy sản tăng 4,42%, lâm nghiệp tăng 5,51%; tổng kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 73 - 74 tỷ USD và hoàn thành toàn bộ các chỉ tiêu, nhiệm vụ cụ thể được Chính phủ giao. Kết quả sản xuất, xuất khẩu 2 tháng đầu năm cho thấy tín hiệu và triển vọng tích cực để hoàn thành chỉ tiêu tốc độ tăng trưởng ngành.

Để đạt mục tiêu này, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã đưa ra những nhiệm vụ, giải pháp cấp bách trước mắt. Trước hết là ổn định nguồn cung và giá phân bón, xăng dầu nhằm giảm chi phí sản xuất; đồng thời, triển khai mua dự trữ lúa gạo theo quy định khi giá xuống thấp để hỗ trợ nông dân. Thiết lập đường dây nóng để tiếp nhận thông tin về khó khăn, vướng mắc của các hợp tác xã, doanh nghiệp, hội, hiệp hội và người dân; đề xuất, kiến nghị cơ chế, chính sách tháo gỡ nhanh chóng, kịp thời.

Theo dõi sát diễn biến chiến sự và rủi ro logistics quốc tế, tăng cường cập nhật thông tin về tình hình an ninh hàng hải tại khu vực Vùng Vịnh, Biển Đỏ và kênh đào Suez; đánh giá kịp thời tác động đến chi phí vận tải, bảo hiểm và thời gian giao hàng; thiết lập cơ chế cảnh báo sớm cho doanh nghiệp về rủi ro vận chuyển và thanh toán.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng triển khai các biện pháp hỗ trợ doanh nghiệp có hợp đồng bị đình trệ hoặc chậm thanh toán, bao gồm giãn nợ, cơ cấu lại thời hạn trả nợ, hỗ trợ lưu kho, bảo quản hàng hóa (đặc biệt đối với thủy sản và rau quả). Tăng cường vai trò của hệ thống Thương vụ Việt Nam tại các nước Trung Đông trong việc kết nối, xử lý tranh chấp thương mại.

Đặc biệt, đẩy mạnh xúc tiến thương mại và đa dạng hóa thị trường, tăng cường hoạt động xúc tiến thương mại tại các thị trường thay thế tiềm năng như Đông Á, Nam Á, EU, châu Phi và khu vực Mỹ Latinh; tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do (FTA) đã ký kết để mở rộng thị phần; hỗ trợ doanh nghiệp tham gia hội chợ, kết nối giao thương trực tuyến và phát triển thương mại điện tử xuyên biên giới.

Cùng với đó rà soát, đề xuất các chính sách về tín dụng và thuế như giảm lãi suất cho vay ngắn hạn đối với doanh nghiệp xuất khẩu; mở rộng hạn mức tín dụng lưu động; hỗ trợ tiếp cận bảo hiểm tín dụng xuất khẩu, cũng như nghiên cứu giảm thuế nhập khẩu đối với phân bón và nguyên liệu phục vụ sản xuất.

Về dài hạn, Bộ Nông nghiệp và Môi trường xác định cần nâng cao nhận thức và quyết tâm chính trị, tăng cường công tác quản lý, giám sát, phối hợp chặt chẽ, thường xuyên với các bộ, ngành, địa phương để nắm bắt tình hình sản xuất, thị trường, xuất khẩu để có phương án điều chỉnh, bổ sung kịp thời. Đồng thời, đẩy mạnh cơ cấu lại nông nghiệp theo hướng tuần hoàn, hiệu quả, bền vững, minh bạch, trách nhiệm, tích hợp đa giá trị, bảo đảm an ninh lương thực quốc gia, bảo vệ môi trường sinh thái; khuyến khích phát triển nông nghiệp xanh, hữu cơ, tuần hoàn; chú trọng phát triển nông nghiệp hàng hóa quy mô lớn, ứng dụng công nghệ cao; phát huy tiềm năng, lợi thế của từng vùng, từng địa phương. 

Bộ cũng xác định tiếp tục đẩy mạnh thực hiện cơ cấu lại ngành theo hướng nâng cao năng suất, chất lượng, giá trị gia tăng sản phẩm và hiệu quả sản xuất, kinh doanh nông, lâm nghiệp và thủy sản. Tập trung cơ cấu lại các tiểu ngành, lĩnh vực và trong từng ngành, gắn với đổi mới mô hình tăng trưởng thông qua tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số, đẩy mạnh đổi mới sáng tạo, nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả, sức cạnh tranh, tính tự chủ, khả năng thích ứng và sức chống chịu của nền kinh tế.

Phát triển nông nghiệp sinh thái, hiệu quả, bền vững, minh bạch, trách nhiệm gắn với môi trường bền vững; tích hợp đa giá trị theo hướng giữ vững an ninh lương thực quốc gia, bảo vệ môi trường sinh thái; khuyến khích phát triển nông nghiệp xanh, hữu cơ, tuần hoàn; chú trọng phát triển sản xuất hàng hóa quy mô lớn, ứng dụng công nghệ cao. Song song với đó, hoàn thiện cơ chế, chính sách và cải cách thủ tục hành chính nhằm tháo gỡ các rào cản, nút thắt cơ chế, chính sách, thủ tục hành chính, gắn với chuyển đổi số trong nông nghiệp, nông thôn, tài nguyên và môi trường.

Một trong những nhiệm vụ trọng tâm là tăng cường chuyển đổi số; thực hiện đột phá trong ứng dụng, chuyển giao khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo. Theo đó chuyển giao, nhân rộng ứng dụng các biện pháp canh tác bền vững, các giải pháp khoa học công nghệ; đẩy mạnh ứng dụng viễn thám và trí tuệ nhân tạo để quan trắc, giám sát, quản lý vùng trồng, cơ sở nuôi, đánh giá sản lượng cây trồng chủ lực, kiểm kê rừng; theo dõi giám sát và phân tích dữ liệu thời tiết, đất đai, sâu bệnh, giúp nông dân tối ưu hóa sản xuất và giảm thiểu rủi ro; hệ thống cảnh báo sớm hạn hán, xâm nhập mặn; cảm biến theo dõi độ ẩm đất, dinh dưỡng cây trồng, tự động hóa tưới tiêu; hệ thống tưới tiêu thông minh, tự động cung cấp nước theo nhu cầu của cây; phát hiện bệnh sớm thông qua hình ảnh vệ tinh và thiết bị bay không người lái…

Bên cạnh đó, đẩy mạnh xúc tiến thương mại, mở cửa các thị trường mới, còn nhiều tiềm năng với phương châm đa dạng hóa sản phẩm, đa dạng hóa thị trường. Xây dựng Bộ tiêu chí phân loại thị trường, xác định chỉ tiêu xuất khẩu theo tiểu ngành, lĩnh vực và thị trường, đặc biệt thị trường còn nhiều tiềm năng; tích cực triển khai chủ động, hiệu quả các FTA, nhất là CPTPP, EVFTA, các Hiệp định khu vực và song phương với các nước. 

Đối với thị trường trong nước, có lộ trình, phương án giải pháp rõ ràng đẩy mạnh tiêu thụ nội địa; có giải pháp ổn định thị trường, kiểm soát sự biến động giá của một số mặt hàng nông sản, thủy sản, thức ăn chăn nuôi, vật tư nông nghiệp. Tăng cường biện pháp đảm bảo an toàn thực phẩm cho thị trường trong nước và xuất khẩu. Bảo đảm chất lượng nông sản trong cả chuỗi cung ứng từ khâu sản xuất, chế biến, thương mại đến người tiêu dùng trong nước và ra thị trường nước ngoài...

Để thực hiện hiệu quả các mục tiêu, Bộ Nông nghiệp và Môi trường kiến nghị Chính phủ và các bộ, ngành liên quan triển khai các chính sách hỗ trợ mạnh mẽ về tài chính, tín dụng, bảo hiểm và thương mại; tăng cường phối hợp quốc tế, xúc tiến thương mại, hỗ trợ doanh nghiệp xử lý khó khăn trong xuất khẩu; đồng thời hoàn thiện chính sách thuế, tín dụng và thúc đẩy liên kết chuỗi giá trị, phát triển thương mại điện tử, góp phần giúp ngành vượt qua thách thức và đạt mục tiêu tăng trưởng năm 2026.