Phối hợp triển khai sáng kiến Lộ trình hướng tới loại bỏ nạn buôn bán, tiêu thụ thịt chó, mèo

Ngày 27/1, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức Cuộc họp Kỹ thuật lần thứ 3 của Nhóm Công tác Động vật đồng hành trong khuôn khổ Khung Đối tác Một sức khỏe (OHP) về phối hợp triển khai sáng kiến “Lộ trình hướng tới giảm thiểu và tiến tới loại bỏ hoạt động buôn bán thịt chó, mèo tại Việt Nam”. 

Cuộc họp có sự tham dự của đại diện các bộ, ngành Trung ương, cơ quan chuyên môn, viện nghiên cứu, trường đại học, các tổ chức Liên Hợp Quốc, tổ chức quốc tế, tổ chức phi chính phủ, cơ quan ngoại giao, doanh nghiệp, hiệp hội và cơ quan báo chí.

Thực trạng và thách thức trong công tác kiểm dịch, vận chuyển động vật đồng hành

Phát biểu khai mạc cuộc họp, ông Phan Quang Minh, Phó Cục trưởng Cục Chăn nuôi và Thú y cho biết, tình trạng chó mèo thả rông, quản lý đàn nuôi còn rất hạn chế; nguy cơ dịch bệnh, đặc biệt là bệnh dại, vẫn ở mức cao; đồng thời tồn tại nhiều vấn đề liên quan đến phúc lợi động vật, an toàn thực phẩm và buôn bán, vận chuyển chó mèo trái phép liên tỉnh, xuyên biên giới. Mặc dù hệ thống pháp luật như Luật Thú y, Luật Chăn nuôi đã có những quy định liên quan, song việc cụ thể hóa và triển khai ở cấp cơ sở còn nhiều khó khăn, chế tài thực thi chưa đủ mạnh, công tác truyền thông và nâng cao nhận thức ở cấp huyện, xã còn rất hạn chế.

Trên cơ sở đó, ông Phan Quang Minh nhấn mạnh, vấn đề động vật đồng hành không chỉ là câu chuyện riêng của ngành thú y, mà liên quan chặt chẽ đến y tế, môi trường, chính quyền cơ sở, truyền thông và cộng đồng. Muốn giải quyết hiệu quả, cần có nhận thức thống nhất từ trung ương đến địa phương, có lộ trình rõ ràng, có mô hình thí điểm, có nguồn lực và có cơ chế phối hợp liên ngành chặt chẽ.

Báo cáo về thực trạng kiểm dịch động vật xuất, nhập khẩu, ông Vũ Tuấn Anh, chuyên viên phòng Chăn nuôi và Thú y cộng đồng, Cục Chăn nuôi và Thú y thông tin, công tác kiểm dịch tại các cửa khẩu cơ bản được triển khai đúng quy định, song vẫn gặp nhiều khó khăn do lực lượng kiểm dịch mỏng, phải bố trí trực 24/24 giờ, trong khi trang thiết bị phục vụ xét nghiệm nhanh còn hạn chế.

Ở chiều ngược lại, việc kiểm dịch chó, mèo trong vận chuyển nội địa chưa được thực hiện thường xuyên; phần lớn các trường hợp vận chuyển không có giấy chứng nhận kiểm dịch, đàn chó mèo nuôi chưa được đăng ký, quản lý theo quy định, tiềm ẩn nguy cơ lây lan bệnh dại và các bệnh truyền lây từ động vật sang người, đặc biệt thông qua hoạt động vận chuyển liên tỉnh không được kiểm soát.

Đáng chú ý, bà Ninh Thị Phương Thảo, Điều phối Chương trình Phúc lợi cho chó và mèo trình bày kết quả điều tra cho thấy, khu vực cửa khẩu Lao Bảo (Quảng Trị), khu vực biên giới Việt Nam - Lào, là đầu mối chính cho hoạt động buôn lậu chó và trong một số trường hợp có cả mèo. Đồng thời, Quốc lộ 1A và Quốc lộ 22 được xác định là các tuyến hành lang chính cho hoạt động buôn bán, vận chuyển trái phép. Chó và mèo bị vận chuyển bằng nhiều loại phương tiện khác nhau, từ xe máy, xe tải nhỏ, xe tải lớn cho đến xe khách, gây khó khăn cho công tác kiểm soát và kiểm dịch.

Giải pháp kiểm soát bệnh dại, tăng cường quản lý động vật đồng hành và bảo vệ sức khỏe cộng đồng

Tại cuộc họp, các đại biểu đã thảo luận nhiều tham luận trọng tâm, tập trung làm rõ các giải pháp, mô hình kinh nghiệm trong nước và quốc tế về kiểm soát bệnh dại, tăng cường quản lý động vật đồng hành, đảm bảo phúc lợi động vật và bảo vệ sức khỏe cộng đồng. 

Chia sẻ về kinh nghiệm triển khai dự án “Thí điểm mô hình phòng chống bệnh dại và phát triển kinh tế bền vững - từng bước chuyển đổi hoạt động buôn bán thịt chó mèo tại một số phường ở Hà Nội", ông Cấn Xuân Minh, Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Hà Nội trình bày dự án thí điểm triển khai tại 14 phường nội thành, tập trung khảo sát thực trạng các cơ sở kinh doanh thịt chó mèo; tổ chức tập huấn cho cán bộ quản lý, lực lượng thú y cơ sở; đồng thời nâng cao nhận thức cộng đồng và hỗ trợ chuyển đổi sinh kế cho các hộ kinh doanh.

Đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội kiến nghị ban hành khung pháp lý thống nhất về quản lý, vận chuyển và giết mổ chó mèo; đồng thời giao Bộ Nông nghiệp và Môi trường làm đầu mối điều phối; xây dựng lộ trình chuyển đổi phù hợp theo địa bàn, gắn với hỗ trợ sinh kế và huy động nguồn lực xã hội hóa.

Về kinh nghiệm quốc tế, ông Karanvir Kukreja, Chuyên gia tư vấn, Chấm dứt hoạt động buôn bán thịt chó và mèo, Tổ chức Humane World for Animals giới thiệu mô hình Hàn Quốc trong việc xây dựng và triển khai lộ trình chấm dứt tiêu thụ thịt chó thông qua khung pháp lý rõ ràng và hỗ trợ chuyển đổi phù hợp. Yếu tố then chốt gồm thay đổi nhận thức xã hội, vai trò lãnh đạo chính trị, sức ép của xã hội dân sự và việc thiết kế lộ trình có thời hạn rõ ràng kèm hỗ trợ chuyển đổi cho người trong ngành. Trường hợp Hàn Quốc cho thấy khi có khung pháp lý rõ ràng, cơ chế báo cáo, giám sát và chế tài cụ thể, việc thực thi trở nên khả thi và hiệu quả.

Từ các thực tiễn trong và ngoài nước, các đại biểu thống nhất cho rằng việc xây dựng lộ trình cần dựa trên bằng chứng khoa học, bảo đảm tính khả thi, được triển khai theo từng bước và linh hoạt, phù hợp với điều kiện cụ thể của từng quốc gia, địa phương.

Lộ trình giảm thiểu, tiến tới chấm dứt buôn bán thịt chó, mèo gắn với mục tiêu loại trừ bệnh dại đến năm 2030 tại Việt Nam

Đóng góp ý kiến về lộ trình giảm thiểu, tiến tới chấm dứt buôn bán thịt chó, mèo gắn với mục tiêu loại trừ bệnh dại đến năm 2030 tại Việt Nam, các đại biểu thống nhất rằng lộ trình cần tập trung vào các trụ cột chính như: hoàn thiện chính sách, pháp luật; tăng cường thực thi; quản lý quần thể chó, mèo và tiêm phòng bệnh dại; truyền thông thay đổi hành vi; và hỗ trợ chuyển đổi sinh kế phù hợp.

Ông Matt Backhouse, Trưởng Chương trình Chăm sóc Động vật, Khu vực Đông Nam Á, tổ chức FOUR PAWS phác thảo lộ trình giảm thiểu và tiến tới chấm dứt buôn bán thịt chó, mèo tại Việt Nam đến năm 2030, với các trụ cột chính gồm hoàn thiện chính sách, pháp luật; tăng cường thực thi; quản lý quần thể chó, mèo theo tiếp cận Một sức khỏe; triển khai các địa bàn mẫu; đẩy mạnh truyền thông thay đổi hành vi và hỗ trợ sinh kế thay thế. Lộ trình nhấn mạnh vai trò của các hoạt động thí điểm, xây dựng năng lực, phối hợp liên ngành và sử dụng bằng chứng thực tiễn để điều chỉnh chính sách, làm cơ sở cho việc mở rộng và nhân rộng mô hình.

Từ đó, ông Matt Backhouse kiến nghị các bộ, ngành liên quan lồng ghép nội dung giảm thiểu và chấm dứt buôn bán thịt chó, mèo vào Chiến lược quốc gia phòng, chống bệnh dại; đồng thời tận dụng hạ tầng, nguồn lực sẵn có và huy động sự tham gia của các đối tác trong và ngoài nước nhằm bảo đảm tính khả thi, hiệu quả và bền vững của lộ trình đề ra.

Cuộc họp ghi nhận và đánh giá cao vai trò chủ động của Tổ chức FOUR PAWS International (FPI) trong việc phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Cục Chăn nuôi và Thú y và các đối tác trong nước và quốc tế để thúc đẩy xây dựng lộ trình. FPI đã cam kết hỗ trợ nguồn lực ban đầu và hỗ trợ kỹ thuật cho một số hoạt động ưu tiên; đồng thời Cuộc họp kêu gọi sự tham gia, chung tay của các bộ, ngành, địa phương, các tổ chức quốc tế và đối tác phát triển nhằm bảo đảm lộ trình được triển khai hiệu quả và bền vững trong giai đoạn 5 năm tới.

Cuộc họp khẳng định cam kết của Việt Nam trong việc kiểm soát bệnh dại, tăng cường quản lý động vật đồng hành (chó mèo), bảo đảm phúc lợi động vật và bảo vệ sức khỏe cộng đồng, phù hợp với định hướng phát triển bền vững và xu thế chung của khu vực và thế giới.