Kỳ 3: Quảng Trị đánh thức giá trị nông nghiệp để phát triển du lịch xanh

LTS: Từ những triền đồi cà phê Khe Sanh trĩu quả, những bản làng Vân Kiều nép mình giữa đại ngàn Trường Sơn, ngôi làng vùng rốn lũ Tân Hóa đến những làng chài rộn ràng bên cánh sóng,…Quảng Trị đang từng bước viết nên một câu chuyện phát triển mới bằng chính những điều bình dị, mộc mạc nhất của nông thôn. Ở đó, đời sống nông nghiệp, văn hóa bản địa và lối sống làng quê trở thành nguồn lực để hình thành nên những sản phẩm du lịch mang đậm dấu ấn cộng đồng, góp phần tạo sinh kế, giảm nghèo và mở rộng không gian phát triển kinh tế nông thôn.

Trong bối cảnh tăng trưởng nông nghiệp không còn chỉ được đo bằng sản lượng mà bằng giá trị gia tăng từ trải nghiệm, bản sắc và sự tham gia của cộng đồng, du lịch nông nghiệp đang trở thành một hướng đi chiến lược. Hành trình ấy không chỉ đưa nông sản đến gần hơn với thị trường, mà còn gìn giữ di sản văn hóa, bảo vệ môi trường và khơi dậy nội lực của mỗi miền quê. Du lịch nông nghiệp Quảng Trị vì thế không phải là sự thay thế cho sản xuất nông nghiệp, mà là cách làm gia tăng giá trị cho nông nghiệp; không làm mất đi bản sắc làng quê mà giúp những giá trị ấy được lan tỏa rộng hơn. Và khi mỗi làng quê trở thành một điểm đến, mỗi người dân trở thành người gìn giữ tài nguyên, Quảng Trị sẽ từng bước hình thành một hành trình du lịch xanh – sạch – giàu bản sắc, nơi phát triển kinh tế luôn song hành cùng bảo tồn thiên nhiên và văn hóa.

Tuyến bài “Quảng Trị: Đánh thức “mỏ vàng xanh” từ nông nghiệp" gồm 3 kỳ, đi từ những mô hình thực tiễn giúp người dân đổi thay sinh kế, đến quá trình xây dựng sản phẩm du lịch gắn với OCOP và chuỗi giá trị nông nghiệp, đồng thời ghi nhận góc nhìn của các nhà quản lý, chuyên gia về định hướng phát triển du lịch nông nghiệp của tỉnh trong giai đoạn mới.

Kỳ 1:  Khi làng quê trở thành điểm đến

Kỳ 2: Sản phẩm OCOP Quảng Trị kể câu chuyện du lịch

Kỳ 3: Quảng Trị đánh thức giá trị nông nghiệp để phát triển du lịch xanh

PV: Thưa ông, sau sáp nhập, tỉnh Quảng Trị có thêm nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển du lịch theo hướng bền vững, giàu bản sắc. Trong đó, du lịch nông nghiệp, nông thôn được xem là hướng đi nhiều tiềm năng khi gắn với sinh kế người dân, bảo tồn văn hóa và phát huy vai trò của cộng đồng. Xin ông cho biết, tỉnh Quảng Trị đang khai thác lợi thế này như thế nào?

Ông Hồ Văn Hoan: Quảng Trị là địa phương có không gian phát triển đa dạng, từ biển, đồng bằng đến miền núi, với nhiều giá trị đặc trưng để phát triển du lịch nông nghiệp, nông thôn và du lịch cộng đồng. Mỗi vùng quê đều sở hữu những lợi thế riêng, tạo nên những sản phẩm du lịch khác biệt.

Ở khu vực ven biển như Hải Ninh, Nhật Lệ, Cửa Việt, lợi thế nổi bật là hệ sinh thái làng chài, nghề biển truyền thống, kết hợp với trải nghiệm chế biến các sản phẩm OCOP như nước mắm, hải sản khô và các sản phẩm đặc trưng từ biển.

Tại vùng đồng bằng ven sông như Triệu Phong, Lệ Thủy, Bố Trạch, Quảng Trị có hệ sinh thái nông nghiệp xanh, những làng quê giàu truyền thống văn hóa, lễ hội dân gian, làng nghề truyền thống. Đây là điều kiện thuận lợi để phát triển các loại hình du lịch trải nghiệm mùa vụ, tham quan nông nghiệp, khám phá đời sống nông thôn.

Trong khi đó, khu vực miền núi phía Tây như Hướng Hóa, Đakrông là không gian lý tưởng để phát triển du lịch cộng đồng gắn với bản làng dân tộc thiểu số Vân Kiều, Pa Kô; kết hợp giữa trải nghiệm văn hóa bản địa, du lịch sinh thái, khám phá thiên nhiên và nghỉ dưỡng.

Đặc biệt, sau quá trình mở rộng không gian phát triển, Quảng Trị đang có thêm nhiều điều kiện để hình thành các chuỗi sản phẩm liên kết giữa nông nghiệp, du lịch, văn hóa và môi trường. Đây là nền tảng quan trọng để địa phương phát triển du lịch theo hướng xanh, bền vững, trong đó người dân là chủ thể và cộng đồng là trung tâm của quá trình phát triển.

Hiện nay, tỉnh có hơn 375 sản phẩm OCOP được công nhận (bao gồm các sản phẩm của Quảng Bình và Quảng Trị trước đây). Nhiều sản phẩm có tiềm năng trở thành điểm nhấn trong các hành trình du lịch nông thôn như cà phê Khe Sanh, thổ cẩm Pa Kô, gốm Cam Lộ, mật ong rừng Đakrông, các sản phẩm chế biến từ biển, bánh gai Lệ Thủy,…

Những sản phẩm này không chỉ có giá trị thương mại mà còn chứa đựng câu chuyện về vùng đất, con người và văn hóa bản địa. Khi được kết nối với du lịch, mỗi sản phẩm sẽ trở thành một trải nghiệm, góp phần gia tăng giá trị cho nông sản địa phương.

PV: Chính phủ đã ban hành Chương trình phát triển du lịch nông thôn trong xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2021 - 2025. Đây được xem là cơ sở quan trọng để các địa phương phát huy lợi thế nông nghiệp, văn hóa và cảnh quan nông thôn. Quảng Trị đang tận dụng cơ hội này như thế nào, thưa ông?

Ông Hồ Văn Hoan: Chương trình phát triển du lịch nông thôn theo Quyết định số 922/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ là một định hướng quan trọng, tạo hành lang để các địa phương khai thác hiệu quả hơn những giá trị sẵn có ở khu vực nông thôn.

Đối với Quảng Trị, phát triển du lịch nông thôn không chỉ nhằm tạo ra những điểm đến mới mà quan trọng hơn là góp phần nâng cao giá trị sản xuất nông nghiệp, tạo thêm việc làm, tăng thu nhập cho người dân và thúc đẩy xây dựng nông thôn mới theo hướng bền vững.

Trong quá trình triển khai, tỉnh đã chú trọng xây dựng các mô hình điểm, lấy cộng đồng làm trung tâm. Một số mô hình tiêu biểu như Làng Văn hóa du lịch Cảnh Dương, Làng du lịch Cự Nẫm, Làng du lịch Tân Hóa đang từng bước khẳng định hiệu quả.

Đặc biệt, mô hình du lịch thích ứng với điều kiện thời tiết tại Tân Hóa được Tổ chức Du lịch Liên hợp quốc (UN Tourism, trước đây là UNWTO) công nhận là “Làng du lịch tốt nhất thế giới” năm 2023. Đây là minh chứng cho thấy nếu khai thác đúng hướng, những giá trị của làng quê, cộng đồng và môi trường có thể trở thành nguồn lực phát triển du lịch bền vững.

Bên cạnh các mô hình cộng đồng, Quảng Trị còn có nhiều lợi thế về cảnh quan tự nhiên và hệ sinh thái để phát triển các loại hình du lịch trải nghiệm như du lịch nông trại, dã ngoại, trekking, cắm trại, du lịch chữa lành.

Những vùng cà phê rộng lớn ở Hướng Phùng, Hướng Hóa; các thung lũng Khe Sanh, hệ thống thác Tà Puồng, Chênh Vênh, Rào Quán; các vùng sản xuất nông nghiệp ven sông, ven hồ như hồ Bảo Đài, hồ Trúc Kinh, hồ La Ngà,… đều có thể trở thành những điểm đến hấp dẫn nếu được đầu tư, kết nối bài bản.

PV: Trong bối cảnh du lịch xanh, du lịch trải nghiệm đang trở thành xu hướng, tỉnh Quảng Trị xác định vai trò của du lịch nông nghiệp như thế nào trong chiến lược phát triển du lịch bền vững?

Ông Hồ Văn Hoan: Phát triển du lịch bền vững đang trở thành xu hướng chung của thế giới. Đối với Quảng Trị, đây không chỉ là câu chuyện về tăng trưởng kinh tế mà còn là giải pháp bảo vệ tài nguyên, gìn giữ văn hóa và tạo sinh kế lâu dài cho người dân.

Du lịch nông nghiệp, du lịch cộng đồng có vai trò quan trọng trong việc kết nối giữa sản xuất nông nghiệp với thị trường du lịch, giúp nâng cao giá trị của nông sản, tạo thêm nguồn thu nhập cho người dân nông thôn.

Quan điểm của tỉnh là phát triển du lịch phải dựa trên sự tham gia của cộng đồng, trong đó người dân vừa là chủ thể, vừa là người hưởng lợi trực tiếp. Khi người dân nhận thấy lợi ích từ việc bảo vệ cảnh quan, gìn giữ văn hóa, phát triển sản phẩm đặc trưng, họ sẽ trở thành lực lượng quan trọng nhất trong quá trình xây dựng điểm đến.

Phát triển du lịch cộng đồng cũng góp phần bảo vệ tài nguyên thiên nhiên, bảo tồn những giá trị văn hóa truyền thống, tạo việc làm tại chỗ và hỗ trợ thực hiện hiệu quả các tiêu chí xây dựng nông thôn mới.

Điều quan trọng là phải phát triển du lịch có trách nhiệm, khai thác hợp lý tài nguyên, bảo đảm sự hài hòa giữa phát triển kinh tế với bảo vệ môi trường và giữ gìn bản sắc văn hóa của từng vùng quê.

PV: Thưa ông, so với tiềm năng về du lịch hang động, du lịch khám phá, du lịch lịch sử, du lịch nông nghiệp ở Quảng Trị vẫn chưa tạo được thương hiệu thực sự nổi bật. Theo ông, đâu là hướng đi để xây dựng thương hiệu du lịch nông nghiệp đặc trưng của địa phương?

Ông Hồ Văn Hoan: Quảng Trị có nhiều lợi thế về tài nguyên du lịch, trong đó du lịch nông nghiệp, du lịch cộng đồng là một hướng đi quan trọng để đa dạng hóa sản phẩm, kéo dài thời gian lưu trú của du khách và nâng cao giá trị kinh tế khu vực nông thôn.

Tuy nhiên, để hình thành thương hiệu, du lịch nông nghiệp không thể chỉ dừng lại ở việc khai thác cảnh quan hay giới thiệu sản phẩm đơn lẻ. Điều quan trọng là phải tạo ra những trải nghiệm đặc trưng, gắn với câu chuyện của vùng đất, văn hóa của cộng đồng và sinh kế của người dân.

Phát triển du lịch nông nghiệp phải lấy người dân làm trung tâm, coi cộng đồng địa phương là chủ thể sáng tạo và hưởng lợi. Những giá trị văn hóa truyền thống, tri thức bản địa, phương thức sản xuất nông nghiệp, nghề thủ công, ẩm thực và sản phẩm đặc sản chính là những yếu tố tạo nên sự khác biệt cho điểm đến.

Quảng Trị cần tập trung xây dựng các sản phẩm du lịch có chiều sâu, gắn với lợi thế riêng của từng vùng. Chẳng hạn, vùng Hướng Hóa có thể phát triển thương hiệu du lịch cà phê gắn với trải nghiệm nông nghiệp, văn hóa Vân Kiều, Pa Kô và hệ sinh thái núi rừng Trường Sơn. Vùng đồng bằng có thể phát triển các tour trải nghiệm mùa vụ, làng quê, làng nghề, ẩm thực truyền thống. Vùng ven biển có thể kết nối du lịch biển với nghề cá, văn hóa làng chài và các sản phẩm OCOP từ biển.

Bên cạnh đó, cần chú trọng xây dựng hình ảnh điểm đến xanh, sạch, thân thiện với môi trường. Du khách hiện nay không chỉ tìm kiếm một sản phẩm để thưởng thức mà còn muốn được trải nghiệm, được kết nối với thiên nhiên, con người và những giá trị văn hóa phía sau sản phẩm.

Để du lịch nông nghiệp phát triển bền vững, tỉnh sẽ tiếp tục nâng cao nhận thức của người dân, doanh nghiệp, cộng đồng về du lịch có trách nhiệm; xây dựng cơ chế hỗ trợ phù hợp; khuyến khích các mô hình liên kết giữa nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp lữ hành và cơ quan quản lý.

Khi lợi ích được chia sẻ hài hòa, người dân sẽ tích cực tham gia, doanh nghiệp có điều kiện đầu tư, còn địa phương có thêm nguồn lực để bảo tồn và phát huy các giá trị bản địa.

PV: Một trong những điểm nhấn của du lịch nông nghiệp hiện nay là gắn sản phẩm OCOP với trải nghiệm du lịch. Quảng Trị sẽ khai thác mối liên kết này như thế nào để tạo động lực cho kinh tế nông thôn phát triển đa giá trị?

Ông Hồ Văn Hoan: OCOP không chỉ là chương trình phát triển sản phẩm mà còn là nền tảng quan trọng để xây dựng thương hiệu địa phương, nâng cao giá trị nông sản và thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn.

Mỗi sản phẩm OCOP đều gắn với một vùng đất, một câu chuyện và một cộng đồng sản xuất. Khi kết nối với du lịch, những sản phẩm này không chỉ được tiêu thụ như hàng hóa thông thường mà trở thành một phần của hành trình trải nghiệm.

Ví dụ, một sản phẩm cà phê Khe Sanh không chỉ là một gói cà phê, mà còn là câu chuyện về vùng đất đỏ bazan, về những người nông dân cần cù, về quy trình canh tác, chế biến và văn hóa thưởng thức cà phê. Một sản phẩm thổ cẩm Pa Kô không chỉ là món quà lưu niệm mà còn chứa đựng tri thức dân gian, kỹ thuật thủ công và bản sắc văn hóa của cộng đồng.

Thời gian qua, Quảng Trị đã từng bước hình thành các mô hình kết hợp giữa sản xuất nông nghiệp, sản phẩm OCOP và hoạt động du lịch trải nghiệm. Điển hình như sản phẩm du lịch nông nghiệp Khe Sanh Coffee Tour tại Hướng Hóa, nơi du khách được tham quan vùng nguyên liệu, tìm hiểu quy trình sản xuất, thưởng thức cà phê và giao lưu văn hóa với đồng bào Vân Kiều.

Nhiều địa phương như Cam Lộ, Gio Linh, Vĩnh Linh, Hướng Hóa cũng đang tích hợp phát triển du lịch nông nghiệp vào chương trình xây dựng nông thôn mới nâng cao, khai thác những sản phẩm đặc trưng như cà phê Khe Sanh, tiêu Cùa, nước mắm Mỹ Thủy, bún hến Gio An, tinh dầu tràm Vĩnh Linh…

Trong thời gian tới, tỉnh sẽ tiếp tục hỗ trợ phát triển các sản phẩm OCOP gắn với du lịch, nâng cao chất lượng sản phẩm, xây dựng câu chuyện thương hiệu, đồng thời thúc đẩy liên kết giữa các chủ thể OCOP với doanh nghiệp du lịch để hình thành các tour, tuyến trải nghiệm chuyên nghiệp.

Mục tiêu hướng tới là xây dựng nền kinh tế nông thôn không chỉ dựa vào sản xuất nông nghiệp truyền thống mà phát triển theo hướng đa giá trị: sản xuất, chế biến, dịch vụ, du lịch và bảo tồn văn hóa.

PV: Để du lịch nông nghiệp thực sự trở thành động lực phát triển kinh tế nông thôn, tỉnh Quảng Trị sẽ tập trung vào những giải pháp trọng tâm nào trong thời gian tới?

Ông Hồ Văn Hoan: Thời gian tới, Quảng Trị sẽ tiếp tục triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm phát huy hiệu quả tiềm năng du lịch nông nghiệp, nông thôn.

Trước hết, tỉnh sẽ tập trung quy hoạch, xây dựng các cụm sản phẩm du lịch đặc trưng theo không gian phát triển gồm vùng ven biển, đồng bằng, miền núi và khu vực di sản. Mỗi vùng sẽ được định hướng phát triển dựa trên lợi thế riêng, tránh sự trùng lặp, đồng thời tạo sự liên kết trong toàn tỉnh.

Cùng với phát triển sản phẩm, tỉnh chú trọng nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đào tạo kỹ năng làm du lịch cho người dân, hợp tác xã, cộng đồng địa phương. Người dân không chỉ cần biết sản xuất mà còn phải biết phục vụ du lịch, kể câu chuyện sản phẩm, bảo vệ môi trường và xây dựng hình ảnh điểm đến.

Một nhiệm vụ quan trọng khác là đẩy mạnh chuyển đổi số trong quảng bá du lịch. Việc xây dựng bản đồ số, cẩm nang số, ứng dụng công nghệ trong giới thiệu sản phẩm, điểm đến sẽ giúp du khách dễ dàng tiếp cận thông tin, đồng thời nâng cao hiệu quả quảng bá.

Tỉnh cũng khuyến khích sự tham gia của doanh nghiệp du lịch trong việc liên kết với nông dân, hợp tác xã để xây dựng tour, tuyến, sản phẩm trải nghiệm có chất lượng. Sự liên kết giữa các bên sẽ hình thành chuỗi giá trị, trong đó nông sản không chỉ là hàng hóa mà trở thành câu chuyện để kể với du khách.

Bên cạnh đó, Quảng Trị tiếp tục ưu tiên phát triển du lịch tại các vùng khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, khu vực biên giới, nhằm biến những hạn chế về điều kiện phát triển thành lợi thế riêng thông qua văn hóa bản địa và tài nguyên tự nhiên.

PV: Xin ông chia sẻ thông điệp của tỉnh Quảng Trị trong phát triển du lịch nông nghiệp, nông thôn thời gian tới?

Ông Hồ Văn Hoan: Thông điệp mà Quảng Trị hướng tới là phát triển du lịch gắn với bảo tồn và tạo sinh kế bền vững cho cộng đồng.

Du lịch nông nghiệp không chỉ là câu chuyện đưa du khách về với ruộng đồng, trang trại hay bản làng, mà sâu xa hơn là tạo ra sự kết nối giữa con người với thiên nhiên, giữa truyền thống với hiện đại, giữa sản xuất nông nghiệp với kinh tế dịch vụ.

Mỗi làng quê có thể trở thành một điểm đến nếu biết phát huy đúng giá trị vốn có. Mỗi người dân có thể trở thành một người làm du lịch nếu được trao cơ hội và được hỗ trợ phù hợp.

Quảng Trị đang hướng tới một nền du lịch xanh, trong đó nông nghiệp, văn hóa và môi trường cùng tạo nên giá trị phát triển. Khi mỗi sản phẩm OCOP trở thành một câu chuyện, mỗi vùng quê trở thành một trải nghiệm, du lịch sẽ trở thành động lực mới để nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống người dân và xây dựng nông thôn phát triển bền vững.

PV: Xin trân trọng cảm ơn ông!