Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 đã xác lập nguyên tắc lấy phòng ngừa làm trọng tâm trong công tác bảo vệ môi trường, đồng thời đặt ra yêu cầu các cơ sở khai thác khoáng sản phải chủ động nhận diện, kiểm soát và ứng phó với các nguy cơ có thể gây sự cố môi trường. Theo đó, các đơn vị khai thác có trách nhiệm xây dựng kế hoạch quản lý rủi ro nhằm nhận diện các nguy cơ như sạt lở, cháy nổ, phát tán chất thải..., từ đó đề ra các biện pháp phòng ngừa, kiểm soát và ứng phó phù hợp, bảo đảm an toàn sản xuất và hạn chế tối đa nguy cơ xảy ra sự cố môi trường.

Để tạo thuận lợi cho việc tra cứu, áp dụng các quy định pháp luật và bảo đảm tính thống nhất của hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, Bộ Công Thương mới đây đã ban hành Văn bản hợp nhất số 38/VBHN-BCT ngày 26/5/2026, hợp nhất các quy định tại Thông tư số 24/2025/TT-BCT và Thông tư số 26/2026/TT-BCT về lập và phê duyệt kế hoạch quản lý rủi ro trong khai thác khoáng sản. Việc hợp nhất không làm phát sinh quy định mới mà cập nhật đầy đủ các nội dung sửa đổi, bổ sung, trong đó có các quy định về phân cấp, cắt giảm và đơn giản hóa thủ tục hành chính, giúp doanh nghiệp và cơ quan quản lý dễ dàng tra cứu, thực hiện, đồng thời bảo đảm tính minh bạch và thống nhất trong áp dụng pháp luật.

Theo Văn bản hợp nhất, Thông tư hướng dẫn chi tiết việc lập, thẩm quyền phê duyệt, thời điểm phê duyệt, hồ sơ, trình tự, thủ tục phê duyệt và gửi kế hoạch quản lý rủi ro trong khai thác khoáng sản. Đối tượng áp dụng là các tổ chức, cá nhân và cơ quan quản lý nhà nước có liên quan đến hoạt động khai thác khoáng sản bằng phương pháp lộ thiên và hầm lò trên lãnh thổ Việt Nam.

Trách nhiệm của doanh nghiệp

Đối với doanh nghiệp khai thác khoáng sản, Thông tư yêu cầu phải xây dựng kế hoạch quản lý rủi ro phù hợp với từng loại hình khai thác. Nội dung kế hoạch bao gồm các quy định quản lý an toàn, đánh giá nguy cơ rủi ro, biện pháp kiểm soát, phương án ứng cứu khẩn cấp và các nội dung liên quan đến an toàn, vệ sinh lao động. Kế hoạch có thể được lồng ghép với các nội dung đánh giá rủi ro hoặc kế hoạch ứng cứu khẩn cấp theo quy định của pháp luật chuyên ngành.

Thông tư cũng quy định cụ thể về thẩm quyền và thời điểm phê duyệt kế hoạch quản lý rủi ro. Đối với khai thác bằng phương pháp hầm lò, kế hoạch phải được phê duyệt trước khi thi công và trước khi đưa công trình vào sử dụng. Đối với các dự án đã đi vào vận hành trước ngày 01/7/2025, doanh nghiệp phải hoàn thành việc phê duyệt kế hoạch trước ngày 01/7/2027.

Về hồ sơ và thủ tục, doanh nghiệp gửi hồ sơ đề nghị phê duyệt tới cơ quan có thẩm quyền bằng hình thức trực tiếp, qua dịch vụ bưu chính hoặc thông qua hệ thống giải quyết thủ tục hành chính điện tử. Trong thời hạn 7 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ hồ sơ hợp lệ, cơ quan có thẩm quyền thực hiện đánh giá và phê duyệt kế hoạch quản lý rủi ro.

Bên cạnh đó, Thông tư yêu cầu doanh nghiệp định kỳ rà soát, cập nhật kế hoạch quản lý rủi ro hằng năm hoặc khi có thay đổi liên quan đến công nghệ, thiết bị, tổ chức sản xuất, điều kiện an toàn lao động hoặc sau khi xảy ra sự cố, tai nạn lao động nghiêm trọng.

Trách nhiệm của các cơ quan quản lý nhà nước

Văn bản hợp nhất số 38/VBHN-BCT ngày 26/5/2026 của Bộ Công Thương cũng phân định rõ vai trò và trách nhiệm của các cơ quan quản lý nhà nước như Cục Kỹ thuật an toàn và Môi trường công nghiệp và UBND tỉnh. Các cơ quan này có trách nhiệm tiếp nhận, kiểm tra, đánh giá và phê duyệt hồ sơ đề nghị phê duyệt kế hoạch quản lý rủi ro trong khai thác khoáng sản bằng phương pháp hầm lò của các doanh nghiệp thuộc thẩm quyền; tuyên truyền, phổ biến và hướng dẫn việc thực hiện các quy định trong việc lập, phê duyệt và thực hiện kế hoạch quản lý rủi ro trong khai thác khoáng sản; kiểm tra, xử lý vi phạm, giải quyết khiếu nại, tố cáo theo thẩm quyền về lập, phê duyệt và thực hiện kế hoạch quản lý rủi ro trong khai thác khoáng sản... Điều này tạo ra một nền tảng pháp lý vững chắc, không chỉ nhằm nâng cao hiệu lực quản lý mà còn khuyến khích doanh nghiệp chủ động đầu tư vào công nghệ tiên tiến, áp dụng các phương pháp khai thác bền vững và tối ưu hóa việc sử dụng tài nguyên khoáng sản. 

Trong phụ lục kèm theo, Thông tư hướng dẫn chi tiết việc nhận diện mối nguy hiểm, đánh giá mức độ rủi ro, xây dựng ma trận đánh giá rủi ro và các giải pháp kiểm soát rủi ro trong hoạt động khai thác khoáng sản. Đồng thời ban hành các biểu mẫu phục vụ công tác đề nghị và phê duyệt kế hoạch quản lý rủi ro trong khai thác khoáng sản. 

Việc ban hành và triển khai Thông tư góp phần nâng cao hiệu quả quản lý an toàn trong hoạt động khai thác khoáng sản, tăng cường công tác phòng ngừa sự cố, tai nạn lao động và bảo vệ môi trường trong quá trình khai thác, sản xuất khoáng sản.

Điểm đáng lưu tâm là việc xây dựng kế hoạch quản lý rủi ro không chỉ nhằm mục đích đảm bảo an toàn tối đa cho người lao động và tài sản doanh nghiệp, mà còn phải đáp ứng nghiêm ngặt yêu cầu phòng ngừa sự cố môi trường, đúng theo tinh thần cốt lõi của Luật Bảo vệ môi trường năm 2020. Bộ luật này đã thiết lập nguyên tắc lấy phòng ngừa làm trọng tâm, đồng thời nâng cao trách nhiệm của chủ dự án trong việc kiểm soát chặt chẽ các nguồn phát thải và chủ động ứng phó với mọi tình huống khẩn cấp tiềm ẩn nguy cơ tác động xấu đến môi trường.

Thực tiễn cho thấy, hàng loạt sự cố môi trường gần đây tại các khu vực khai thác khoáng sản là minh chứng rõ nét về hậu quả nghiêm trọng khi thiếu vắng việc nhận diện và quản lý rủi ro hiệu quả. Những hậu quả này không chỉ kéo dài qua nhiều năm, gây suy giảm trầm trọng chất lượng môi trường, tác động tiêu cực đến sức khỏe cộng đồng, mà còn phát sinh chi phí khắc phục khổng lồ. Vì vậy, việc thiết lập kế hoạch quản lý rủi ro phải được coi là một cấu phần không thể thiếu trong chiến lược quản trị doanh nghiệp tổng thể và công tác bảo vệ môi trường.

Trong bối cảnh Việt Nam đang kiên định theo đuổi mục tiêu tăng trưởng xanh và phát triển bền vững, việc tăng cường quản lý rủi ro môi trường trong lĩnh vực khai thác khoáng sản mang ý nghĩa kép: không chỉ góp phần giảm thiểu đáng kể các sự cố ô nhiễm, mà còn kiến tạo một nền tảng vững chắc để ngành công nghiệp này phát triển theo định hướng an toàn, hiện đại và thể hiện trách nhiệm cao cả đối với môi trường lẫn cộng đồng xã hội.