Quảng Trị triển khai đồng bộ các giải pháp phát triển nông nghiệp xanh

 Quảng Trị hướng đến vị thế trung tâm kinh tế nông nghiệp xanh

Tham dự Hội nghị có ông Nguyễn Văn Phương, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy; đồng chí Lê Hồng Vinh, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh; đồng chí Lê Văn Bảo, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch UBND tỉnh đồng chủ trì hội nghị. Tham dự hội nghị có Giáo sư, Tiến sĩ Thomas Sim, Chủ tịch Liên đoàn Quốc tế các Hiệp hội Giao nhận Vận tải (FIATA) cùng đại diện các sở, ngành, địa phương, hiệp hội, doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp.

Phát biểu chỉ đạo, Bí thư Tỉnh ủy Nguyễn Văn Phương khẳng định, phát triển nông nghiệp xanh không chỉ là xu hướng tất yếu mà còn là lựa chọn chiến lược để nâng cao giá trị gia tăng, sức cạnh tranh và khả năng thích ứng của nền nông nghiệp Quảng Trị trước những yêu cầu mới của thị trường và biến đổi khí hậu. Đây cũng là một trong bốn trụ cột phát triển kinh tế của tỉnh theo Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 - 2030.

Theo Bí thư Tỉnh ủy, Quảng Trị đã đạt nhiều kết quả tích cực trong phát triển nông nghiệp xanh với việc mở rộng sản xuất hữu cơ, đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số và hình thành các chuỗi liên kết sản xuất. Tuy nhiên, quy mô sản xuất vẫn còn nhỏ lẻ, liên kết chuỗi chưa bền vững, công nghiệp chế biến và hạ tầng logistics chưa đáp ứng yêu cầu phát triển.

Để tạo bước đột phá, Bí thư Tỉnh ủy yêu cầu chuyển mạnh từ tư duy sản xuất nông nghiệp sang tư duy kinh tế nông nghiệp, lấy thị trường và hiệu quả kinh tế làm trung tâm. Trong đó, doanh nghiệp giữ vai trò dẫn dắt, hợp tác xã là cầu nối tổ chức sản xuất, người dân là chủ thể. Cùng với đó là đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số; xây dựng vùng nguyên liệu đạt chuẩn; hoàn thiện cơ chế thu hút đầu tư; phát triển các chuỗi ngành hàng chủ lực, có lợi thế cạnh tranh.

"Mục tiêu cuối cùng là từng bước đưa Quảng Trị trở thành trung tâm kinh tế nông nghiệp xanh của khu vực Bắc Trung Bộ và duyên hải miền Trung", Bí thư Tỉnh ủy Quảng Trị nhấn mạnh.

Quảng Trị sở hữu hệ sinh thái tài nguyên đa dạng với diện tích rừng lớn, vùng gò đồi, đồng bằng và ven biển trải dài, tạo điều kiện phát triển đồng thời lâm nghiệp bền vững, nông nghiệp hữu cơ, thủy sản công nghệ cao và kinh tế biển xanh. Đây là lợi thế mà không nhiều địa phương trong khu vực có được.

Bên cạnh lợi thế tự nhiên, Quảng Trị cũng là một trong những địa phương sớm tiếp cận mô hình tăng trưởng xanh trong nông nghiệp. Tỉnh đã triển khai nhiều mô hình sản xuất hữu cơ, mở rộng nông nghiệp tuần hoàn, phát triển các vùng nguyên liệu tập trung, đồng thời tiên phong trong quản lý rừng bền vững, tham gia thị trường tín chỉ carbon và chi trả giảm phát thải. Những kết quả này không chỉ tạo nguồn thu mới mà còn từng bước hình thành tư duy sản xuất gắn với bảo vệ hệ sinh thái và phát thải thấp.

Một nền tảng quan trọng khác là hệ thống sản phẩm nông nghiệp ngày càng được nâng cao giá trị. Hàng trăm sản phẩm OCOP cùng nhiều chuỗi liên kết sản xuất đã góp phần chuyển dịch từ tư duy bán nguyên liệu sang phát triển thương hiệu, chế biến sâu và gia tăng giá trị. Đây chính là tiền đề để nông nghiệp Quảng Trị tham gia sâu hơn vào các chuỗi cung ứng trong nước và quốc tế.

Ở góc độ kết nối thị trường, Quảng Trị có lợi thế đặc biệt về hạ tầng giao thương với hệ thống cảng biển, cửa khẩu quốc tế và vị trí nằm trên Hành lang kinh tế Đông – Tây. Khi logistics, chế biến và vùng nguyên liệu được phát triển đồng bộ, chi phí lưu thông sẽ giảm, khả năng tiếp cận thị trường được mở rộng và giá trị nông sản sẽ được nâng lên đáng kể.

Trong bối cảnh các thị trường xuất khẩu ngày càng yêu cầu nghiêm ngặt về phát thải, truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững, những nền tảng trên giúp Quảng Trị không chỉ thích ứng với xu thế mới mà còn có cơ hội vươn lên trở thành một cực tăng trưởng của nền kinh tế nông nghiệp xanh khu vực, nơi giá trị của nông sản được tạo nên từ khoa học công nghệ, chất lượng, thương hiệu và trách nhiệm với môi trường.

Từ sản xuất nông nghiệp đến kinh tế nông nghiệp

Điểm nhấn đáng chú ý nhất tại hội nghị không chỉ là mục tiêu phát triển nông nghiệp xanh, mà là yêu cầu chuyển mạnh từ tư duy sản xuất nông nghiệp sang tư duy kinh tế nông nghiệp. Đây là sự thay đổi mang tính chiến lược, phù hợp với định hướng phát triển nông nghiệp hiện đại của Việt Nam trong bối cảnh hội nhập và tăng trưởng xanh.

Nếu như trước đây, thành công của ngành nông nghiệp chủ yếu được đo bằng diện tích gieo trồng, năng suất hay sản lượng thu hoạch thì nay giá trị của nông nghiệp được đánh giá trên toàn bộ chuỗi từ vùng nguyên liệu, chế biến, logistics, thương mại, thương hiệu đến khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn xanh của thị trường trong và ngoài nước.

Điều đó đồng nghĩa với việc người nông dân không còn chỉ "bán nông sản" mà hướng tới bán giá trị. Giá trị ấy được tạo nên từ sản phẩm đạt chứng nhận hữu cơ, truy xuất nguồn gốc minh bạch, thương hiệu được thị trường ghi nhận, quy trình sản xuất phát thải thấp và cả những giá trị mới như tín chỉ carbon, dịch vụ hệ sinh thái hay trải nghiệm du lịch nông nghiệp. Mỗi mắt xích trong chuỗi giá trị đều góp phần nâng cao giá trị gia tăng của nông sản và tăng thu nhập cho người sản xuất.

Trong tư duy mới đó, doanh nghiệp không chỉ thu mua sản phẩm mà đóng vai trò dẫn dắt thị trường, đầu tư chế biến và mở rộng kênh tiêu thụ; hợp tác xã trở thành cầu nối tổ chức sản xuất theo tiêu chuẩn; còn người nông dân là chủ thể của quá trình chuyển đổi. Nhà nước giữ vai trò kiến tạo thông qua quy hoạch vùng nguyên liệu, hoàn thiện hạ tầng, thúc đẩy chuyển đổi số và xây dựng cơ chế khuyến khích đầu tư.

Sự chuyển dịch từ "sản xuất" sang "kinh tế" cũng cho thấy Quảng Trị không còn đặt mục tiêu tăng trưởng bằng mọi giá, mà hướng đến một nền nông nghiệp tạo ra nhiều giá trị hơn trên cùng một đơn vị diện tích, sử dụng hiệu quả hơn tài nguyên, giảm phát thải, nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững. Đây chính là nền tảng để tỉnh hiện thực hóa khát vọng trở thành trung tâm kinh tế nông nghiệp xanh của khu vực Bắc Trung Bộ và duyên hải miền Trung.

Theo thông tin từ Sở Nông nghiệp và Môi trường Quảng Trị, sau gần một năm triển khai, phát triển nông nghiệp xanh trên địa bàn tỉnh đã ghi nhận nhiều kết quả khả quan. Gần 10.000 ha lúa áp dụng quy trình tưới khô xen ướt (AWD), giúp tiết kiệm 20 - 30% lượng nước tưới, giảm 40 - 60% phát thải khí mê-tan và tăng năng suất từ 5 - 8%.

Toàn tỉnh hiện có gần 1.500 ha cây trồng được chứng nhận hữu cơ; hơn 20.700 ha sản xuất theo chuỗi liên kết; trên 417 cơ sở ứng dụng công nghệ cao và hơn 22.000 ha lúa sử dụng thiết bị bay không người lái (drone) trong sản xuất. Song song với đó, Quảng Trị tiếp tục mở rộng các mô hình nông nghiệp tuần hoàn, phát triển thị trường carbon, tăng cường ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số trong sản xuất. Tỉnh xác định bốn lĩnh vực trọng tâm gồm trồng trọt giảm phát thải, chăn nuôi an toàn sinh học, thủy sản công nghệ cao và lâm nghiệp bền vững theo tiêu chuẩn FSC.

Nhìn vào các chỉ số phát triển nông nghiệp của Quảng Trị sau gần một năm triển khai chương trình chuyển đổi xanh có thể thấy một xu hướng rõ nét: địa phương đã vượt qua giai đoạn thí điểm để từng bước hình thành một hệ sinh thái sản xuất nông nghiệp hiện đại.

Nếu AWD là giải pháp giảm phát thải và thích ứng với biến đổi khí hậu, thì việc ứng dụng drone và công nghệ cao thể hiện bước tiến mạnh mẽ của chuyển đổi số trong sản xuất. Trong khi đó, các vùng nguyên liệu hữu cơ và chuỗi liên kết sản xuất – tiêu thụ lại là nền tảng để nâng cao giá trị gia tăng, bảo đảm truy xuất nguồn gốc và đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của thị trường.

Có thể nói, Quảng Trị đang xây dựng nền nông nghiệp xanh dựa trên ba trụ cột xuyên suốt: giảm phát thải – chuyển đổi số – liên kết chuỗi giá trị. Ba trụ cột này không tồn tại độc lập mà bổ trợ cho nhau, tạo nên một mô hình phát triển trong đó năng suất, chất lượng, hiệu quả kinh tế và tính bền vững được nâng lên đồng thời. Đây cũng là nền tảng để tỉnh tiến gần hơn đến mục tiêu phát triển nền kinh tế nông nghiệp hiện đại, tuần hoàn và phát thải thấp.

Chuyển đổi xanh để bước vào thị trường mới

Đằng sau mục tiêu phát triển nông nghiệp xanh là yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường. Nếu trước đây, nông sản chủ yếu cạnh tranh bằng sản lượng và giá bán thì hiện nay, nhiều thị trường nhập khẩu đã chuyển sang đánh giá cả quá trình sản xuất, từ phát thải khí nhà kính, khả năng truy xuất nguồn gốc đến trách nhiệm bảo vệ môi trường và sử dụng tài nguyên bền vững.

Những quy định mới của các thị trường lớn như Liên minh châu Âu về chống mất rừng (EUDR), các cam kết phát thải ròng bằng "0" (Net Zero) và xu hướng phát triển thị trường carbon đang tạo ra những "luật chơi" mới đối với ngành nông nghiệp. Trong bối cảnh đó, sản phẩm không chỉ cần đạt tiêu chuẩn về chất lượng mà còn phải chứng minh được nguồn gốc nguyên liệu, quy trình sản xuất minh bạch, mức phát thải thấp và khả năng đáp ứng các tiêu chí phát triển bền vững.

Phát biểu kết luận hội nghị, Chủ tịch UBND tỉnh Lê Hồng Vinh khẳng định phát triển nông nghiệp xanh là yêu cầu tất yếu để thích ứng với biến đổi khí hậu, đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng cao của thị trường và nâng cao thu nhập cho người dân. Chủ tịch UBND tỉnh giao Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì tham mưu xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế nông nghiệp xanh đến năm 2030; xác định các chuỗi ngành hàng ưu tiên gắn với vùng nguyên liệu đạt chuẩn, truy xuất nguồn gốc, chế biến và logistics, trình UBND tỉnh trong quý IV/2026.

Khi mỗi sản phẩm đều có thể truy xuất nguồn gốc, được sản xuất theo quy trình phát thải thấp và gắn với chuỗi giá trị bền vững, Quảng Trị sẽ không chỉ bán nông sản mà còn bán niềm tin của thị trường đối với chất lượng, thương hiệu và trách nhiệm môi trường. Đó cũng là nền tảng để mở rộng thị trường xuất khẩu, nâng cao giá trị gia tăng và tạo động lực tăng trưởng bền vững cho kinh tế nông nghiệp trong những năm tới.