Ngày 19/2, tại xã Bình Nguyên, tỉnh Phú Thọ, lễ khai mạc Hội Kéo Song truyền thống đã diễn ra trong không khí rộn ràng của những ngày đầu Xuân, thu hút đông đảo người dân địa phương cùng du khách thập phương tới tham dự. Sự kiện không chỉ mở màn cho chuỗi hoạt động văn hóa, lễ hội đầu năm mà còn là dịp để cộng đồng cùng chung tay gìn giữ, phát huy những giá trị văn hóa dân gian đặc sắc đã được lưu truyền qua nhiều thế hệ.
Gìn giữ di sản thượng võ trong ngày hội đầu Xuân
Kéo song là trò chơi dân gian có lịch sử lâu đời, gắn liền với đời sống sinh hoạt văn hóa cộng đồng của cư dân ba làng Hương Canh, Ngọc Canh và Tiên Canh. Theo các bậc cao niên, trước đây trò chơi từng được tổ chức ở nhiều địa phương như Sơn Lôi, Quất Lưu hay Thanh Lãng, tuy nhiên đến nay chỉ còn được duy trì thường niên tại Hương Canh như một phần không thể thiếu trong sinh hoạt lễ hội đầu Xuân.
Lễ hội kéo Song được hình thành từ phương thức thao luyện thủy chiến của quân dân ta trong thời kỳ kháng chiến chống quân Nam Hán. Theo đó, việc sử dụng dây song để điều chỉnh tốc độ di chuyển của chiến thuyền được xem là một giải pháp kỹ thuật nhằm bảo đảm sự linh hoạt, chủ động trước nhịp lên xuống của thủy triều trên sông Cánh.
Phương thức này được cho là đã góp phần hỗ trợ nghĩa quân do Ngô Quyền chỉ huy giành thắng lợi trong trận quyết chiến trên sông Bạch Đằng năm 938. Về sau, hình thức luyện tập với dây song được cộng đồng địa phương tiếp nhận, chuyển hóa thành trò diễn dân gian trong các dịp lễ hội truyền thống, trở thành một phần trong sinh hoạt văn hóa - tín ngưỡng nhằm tưởng nhớ tiền nhân và phát huy tinh thần thượng võ.
Điểm đặc biệt của kéo song nằm ở hình thức thi đấu độc đáo. Không đứng kéo như kéo co thông thường, các đô thủ tham gia thi đấu ngồi thành từng cặp trong hố kéo được đào sâu dưới mặt sân đình. Sợi dây song được luồn qua một trụ gỗ cố định cắm sâu xuống đất, cách mặt sân khoảng 70 - 80cm. Khi hiệu lệnh bắt đầu vang lên, các đô thủ kẹp dây vào nách, chân tỳ chắc vào thành hố, đồng loạt ngả người ra phía sau để tạo lực kéo. Mỗi động tác đều đòi hỏi sự phối hợp nhịp nhàng, sức bền và tinh thần đồng đội cao độ.
Năm 2014, Hội Kéo Song Hương Canh đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Năm 2015, nghi lễ và trò chơi kéo co truyền thống của Việt Nam, trong đó có hình thức kéo song tiếp tục được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, khẳng định giá trị văn hóa đặc sắc của trò chơi trong đời sống cộng đồng.
Nỗ lực trao truyền giá trị di sản qua các thế hệ
Hội Kéo Song năm nay quy tụ 4 đội thi chính đến từ các tổ dân phố trên địa bàn gồm: Liên quân Lò Ngói - Chợ Cánh, Liên quân Đồng Tiến, đội Tiên Hường và đội Hương Ngọc. Mỗi đội tham gia với đội hình 25 đô thủ đã được tuyển chọn kỹ lưỡng và luyện tập trong nhiều tuần trước ngày khai hội.
Ngay sau nghi thức khai mạc, các trận thi đấu đầu tiên đã diễn ra trong tiếng trống thúc giục và sự cổ vũ sôi nổi của người xem. Những pha giằng co quyết liệt giữa các đội khiến không khí sân đình trở nên náo nhiệt. Không chỉ là cuộc tranh tài về sức mạnh, mỗi trận kéo còn là màn trình diễn của sự ăn ý và chiến thuật thi đấu giữa các đô thủ.
Theo kế hoạch, hội thi sẽ kéo dài đến hết ngày 21/2 (tức mùng 5 tháng Giêng). Bên cạnh hoạt động thi đấu, chính quyền địa phương cũng đang tích cực triển khai nhiều giải pháp nhằm bảo tồn và phát huy giá trị di sản như tổ chức truyền dạy kỹ thuật kéo song cho thanh thiếu niên, xây dựng tư liệu nghiên cứu và quảng bá lễ hội gắn với phát triển du lịch văn hóa.
Giữa nhịp sống hiện đại, Hội Kéo Song Hương Canh vẫn được duy trì như một sợi dây kết nối cộng đồng, nơi người dân cùng nhau tái hiện ký ức làng, trao truyền tinh thần đoàn kết và gìn giữ bản sắc văn hóa truyền thống qua từng mùa Xuân mới.
Mỗi dịp Tết đến, xuân về, Ninh Bình - quê tôi lại ngập tràn trong không khí rộn ràng của những ngày chuẩn bị Tết. Hơi lạnh cuối đông vẫn len lỏi trong từng làn gió nhưng không khí ấy lại mang theo sức sống mới, cái ấm áp của mùa xuân đang đến gần. Hồi tưởng lại những ngày Tết cũ, tôi không khỏi xúc động khi nghĩ về những chuyến xe từ thành phố trở về quê hương, nơi mọi thứ đều bình yên nhưng lại có những đổi mới bất ngờ.
Tết cổ truyền là dịp để các thành viên trong gia đình đoàn tụ, quây quần bên nhau sau một năm làm việc vất vả. Không chỉ mang ý nghĩa mong cầu một năm mới ấm no, hạnh phúc, mâm cỗ ngày Tết còn thể hiện lòng tri ân đối với ông bà, tổ tiên. Bởi vậy, trong đêm Giao thừa và ba ngày đầu năm, các gia đình Việt luôn cố gắng chuẩn bị mâm cơm tươm tất để dâng cúng gia tiên.
Xuân về, quê hương Bác ở Kim Liên (Nghệ An) không khí rộn ràng như bao miền đất khác nhưng ở đây có gì đó chậm hơn, sâu hơn. Không ồn ào, không phô trương mà chỉ là một cảm giác tươi mới len lỏi trong từng con đường, hàng cây, mái nhà.
Trong 3 ngày, từ 22 đến 24/2/2026 (tức mùng 6–8 tháng Giêng năm Bính Ngọ), tại Sân vận động xã Mường Bi, tỉnh Phú Thọ sẽ diễn ra Lễ hội Khai hạ dân tộc Mường năm 2026 với quy mô cấp tỉnh. Sự kiện không chỉ tái hiện không gian văn hóa - tín ngưỡng đặc sắc của bốn vùng Mường Bi, Vang, Thàng, Động mà còn lan tỏa mạnh mẽ giá trị di sản, khẳng định sức sống bền bỉ của văn hóa Mường trong đời sống đương đại.
Có một mùi hương chỉ cần thoảng qua là biết Tết đã về ngoài hiên. Đó là mùi trầm. Không nồng gắt, không phô trương, chỉ âm thầm len lỏi trong gian nhà, quyện vào sắc xuân khiến lòng người rạo rực...
