Hàng loạt hạn chế, thiếu sót, vi phạm trong quản lý, sử dụng đất có nguồn gốc từ các công ty nông, lâm nghiệp thuộc Tổng công ty Giấy Việt Nam trên địa bàn các tỉnh Tây Nguyên.
Thanh tra Chính phủ vừa có Thông báo số 3314/TB-TTCP (ngày 11/9/2026) công khai Kết luận thanh tra số 474/KL-TTCP (ban hành ngày 20/7/2026) về việc quản lý, sử dụng đất có nguồn gốc từ các công ty nông, lâm nghiệp thuộc Tổng công ty Giấy Việt Nam trên địa bàn các tỉnh Tây Nguyên. Kết luận chỉ ra nhiều hạn chế, thiếu sót, vi phạm kéo dài qua nhiều thời kỳ tại hai doanh nghiệp: Công ty TNHH MTV Nguyên liệu Giấy Miền Nam và Công ty cổ phần Tập đoàn Tân Mai.
Doanh nghiệp giấy nhà nước và “di sản” đất đai ở Tây Nguyên
Tổng công ty Giấy Việt Nam có tiền thân là Công ty Giấy Gỗ Diêm phía Bắc và phía Nam, thành lập từ năm 1976. Doanh nghiệp sau đó chuyển sang hoạt động theo mô hình công ty mẹ – công ty con, chịu sự quản lý trực tiếp của Bộ Công nghiệp (nay là Bộ Công Thương) theo Quyết định số 29/2005/QĐ-TTg, rồi chuyển thành Công ty TNHH MTV do Nhà nước làm chủ sở hữu theo Quyết định số 983/QĐ-TTg ngày 25/6/2010 của Thủ tướng Chính phủ.
Trên địa bàn Tây Nguyên, Tổng công ty Giấy Việt Nam hiện có một đơn vị thành viên do mình nắm giữ 100% vốn điều lệ là Công ty TNHH MTV Nguyên liệu Giấy Miền Nam, đồng thời còn nắm giữ 22,73% vốn tại Công ty cổ phần Tập đoàn Tân Mai (phần vốn Nhà nước được giữ lại sau khi doanh nghiệp này cổ phần hóa).
Thanh tra Chính phủ đã phát hiện hàng loạt tồn tại trong công tác quản lý, sử dụng đất, vấn đề được kết luận thanh tra nhận định là “có nhiều vấn đề phức tạp, diễn ra trong một thời gian dài, qua nhiều lần sắp xếp, đổi mới không được xử lý dứt điểm”.
Công ty Nguyên liệu Giấy Miền Nam: Sử dụng hơn 1.266 ha đất không đăng ký
Tại tỉnh Kon Tum (trước khi sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh, nay thuộc địa giới tỉnh Quảng Ngãi), kết luận thanh tra chỉ ra trách nhiệm ở cả ba cấp: cơ quan quản lý Nhà nước, tổng công ty và doanh nghiệp trực tiếp sử dụng đất.
Đối với Bộ Công nghiệp (nay là Bộ Công Thương): không ban hành văn bản chỉ đạo Tổng công ty Giấy Việt Nam lập phương án khai thác rừng đã trồng để trình cấp có thẩm quyền phê duyệt, dù đã có ý kiến chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ tại Văn bản số 282/TTg-CN (22/3/2005) và Quyết định số 193/QĐ-TTg (29/3/2005).
Đối với Tổng công ty Giấy Việt Nam: Hội đồng thành viên chậm ban hành Quyết định phê duyệt Điều lệ hoạt động của Công ty Nguyên liệu Giấy Miền Nam; thiếu kiểm tra, giám sát công ty con trong việc lập phương án sử dụng đất và việc sử dụng đất vào mục đích trồng rừng khi chưa được giao, cho thuê đất. Đáng chú ý, tổng công ty đã không chỉ đạo Công ty Nguyên liệu Giấy Miền Nam xây dựng phương án sử dụng đúng mục đích diện tích rừng trồng trước đây đã được nghiệm thu và diện tích rừng thực tế trồng; cho phép Công ty Nguyên liệu Giấy Miền Nam khai thác một số diện tích rừng keo, thông "chưa đúng chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ".
Đối với Công ty Nguyên liệu Giấy Miền Nam: Doanh nghiệp sử dụng 1.266,58 ha đất tại Kon Tum vào mục đích trồng rừng nhưng không đăng ký với cơ quan nhà nước; chưa thực hiện rà soát đất đai làm cơ sở lập phương án sử dụng đất theo quy định; chậm bàn giao diện tích đất thu hồi cho địa phương.
Kết luận thanh tra cũng chỉ ra loạt sai sót trong công tác giao khoán đất: hợp đồng giao khoán không đúng đối tượng, không có biên bản giao nhận, không thể hiện tiền lương, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, không có phương án tổ chức sản xuất kinh doanh, định mức giao khoán theo quy định; hợp đồng không đúng mẫu quy định; thiếu kiểm tra, giám sát để xảy ra việc trồng cây cao su không đúng mục đích, quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất.
“Trách nhiệm đối với các hạn chế, thiếu sót, vi phạm nêu trên được xác định thuộc về Bộ Công nghiệp (nay là Bộ Công Thương); Hội đồng thành viên, Chủ tịch Hội đồng thành viên, Tổng giám đốc Tổng công ty Giấy Việt Nam; Chủ tịch, Giám đốc Công ty Nguyên liệu Giấy Miền Nam và các tổ chức, cá nhân có liên quan qua các thời kỳ”, kết luận nêu.
Công ty cổ phần Tập đoàn Tân Mai: Gần 4.000 ha đất bị lấn chiếm, bỏ trống
Tại ba tỉnh Đắk Lắk, Đắk Nông, Lâm Đồng (theo địa giới hành chính trước sắp xếp), Công ty cổ phần Tập đoàn Tân Mai (nơi Tổng công ty Giấy Việt Nam nắm giữ 22,73% vốn nhà nước sau cổ phần hóa) cũng bị chỉ ra hàng loạt tồn tại nghiêm trọng.
Doanh nghiệp chưa thực hiện rà soát hiện trạng sử dụng đất, lập phương án sử dụng đất, xác định rõ diện tích, ranh giới theo quy định. Hậu quả là diện tích đất bị người dân xâm canh, lấn chiếm lên tới: 2.476,595 ha (tại Đắk Lắk); 1.011,64 ha (tại Đắk Nông); 492,041 ha (tại Lâm Đồng).
Kết luận thanh tra nhấn mạnh tình trạng này "cần có biện pháp quản lý, bảo vệ của đơn vị và sự vào cuộc của chính quyền địa phương để ổn định tình hình an ninh trật tự trên địa bàn".
Bên cạnh đó, một lượng lớn đất được thuê nhưng chưa thực hiện trồng rừng, còn để đất trống: 1.553,4 ha (tại Đắk Lắk); 808,17 ha (tại Đắk Nông); 69,3 ha (tại Lâm Đồng).
Công ty cũng chưa thực hiện các thủ tục về nghĩa vụ tài chính đối với 97,5 ha đất tại huyện Bảo Lâm (nay thuộc xã Bảo Lâm 3) và 560,55 ha tại huyện Đam Rông (nay thuộc xã Đam Rông 2 và xã Đam Rông 3).
Nguyên nhân: Vấn đề mang tính lịch sử, kéo dài nhiều thập kỷ
Theo kết luận thanh tra, nguyên nhân khách quan do việc quản lý, sử dụng đất đai có nguồn gốc từ các công ty nông, lâm nghiệp thuộc Tổng công ty Giấy Việt Nam trên địa bàn Tây Nguyên "có nhiều vấn đề phức tạp, diễn ra trong một thời gian dài, qua nhiều lần sắp xếp, đổi mới không được xử lý dứt điểm, cơ bản đều từ trước để lại, kéo dài qua nhiều thời kỳ, nhiều giai đoạn có quy định pháp luật khác nhau". Việc xử lý các tồn tại liên quan đến nhiều cấp, ngành, lĩnh vực, cơ quan, địa phương nhưng chưa được phối hợp tốt. Bên cạnh đó, tình trạng di dân tự do từ các tỉnh khác đến Tây Nguyên sinh sống khiến tốc độ gia tăng dân số cơ học tăng nhanh, phát sinh nhu cầu đất ở, đất sản xuất, dẫn đến tranh chấp, lấn chiếm ngày càng diễn biến phức tạp.
Về nguyên nhân chủ quan, cả hai doanh nghiệp đều bị đánh giá là quản lý, sử dụng đất "còn lỏng lẻo, thiếu kiểm tra, giám sát, không nắm rõ ranh giới" đối với phần diện tích được giao, cho thuê; chậm hoàn thiện các thủ tục đất đai; không đưa đất vào sử dụng, gây lãng phí nguồn lực đất đai, trong khi người dân không có đất sản xuất. Về phía chính quyền địa phương, các cấp "chưa thực hiện đầy đủ trách nhiệm quản lý Nhà nước về đất đai trên địa bàn", chưa có biện pháp xử lý đối với các hành vi vi phạm của cả doanh nghiệp lẫn người dân; công tác quản lý, sử dụng đất thu hồi từ các công ty bàn giao về địa phương chưa được thực hiện đúng quy định; trình độ, năng lực của một số cán bộ làm công tác quản lý đất đai ở địa phương còn hạn chế, trong khi đó địa bàn quản lý rộng, tình trạng lấn, chiếm đất, rừng diễn biến phức tạp; cho các công ty thuê đất trồng rừng chồng lấn với đất do trước đây người dân khai hoang, sử dụng canh tác, sản xuất nông nghiệp, làm phát sinh tranh chấp khiếu kiện.
Kiến nghị xử lý: Rà soát, kiểm điểm trách nhiệm, kiên quyết thu hồi nếu không đưa đất vào sử dụng
Từ kết quả thanh tra, Tổng Thanh tra Chính phủ đưa ra hàng loạt kiến nghị cụ thể.
Với Bộ Công Thương: Chỉ đạo xử lý, khắc phục hạn chế; kiểm điểm, làm rõ trách nhiệm để xử lý theo quy định đối với Hội đồng thành viên, Chủ tịch, Phó Chủ tịch Hội đồng thành viên, Tổng giám đốc, Phó Tổng giám đốc Tổng công ty Giấy Việt Nam.
Với Tổng công ty Giấy Việt Nam: Tổ chức kiểm điểm, làm rõ trách nhiệm để xử lý theo quy định đối với Chủ tịch, Giám đốc Công ty Nguyên liệu Giấy Miền Nam và các tập thể, cá nhân liên quan; tiến hành kiểm tra, rà soát toàn bộ diện tích đất đang quản lý, sử dụng để trình UBND tỉnh Quảng Ngãi phê duyệt điều chỉnh phương án sử dụng đất.
Với Công ty cổ phần Tập đoàn Tân Mai: Xử lý, khắc phục triệt để các hạn chế; chấp hành nghiêm quy định pháp luật về quản lý, sử dụng đất đai, bảo vệ, phát triển rừng; tăng cường phối hợp với lực lượng chức năng, chính quyền địa phương để kịp thời phát hiện, ngăn chặn tình trạng phá rừng, lấn chiếm đất trái phép; sử dụng đất được thuê đúng quy định; triển khai trồng rừng đối với diện tích đất chưa sử dụng, hoặc bàn giao lại cho địa phương nếu không có nhu cầu; rà soát, lập phương án sử dụng đất, xác định rõ ranh giới, diện tích đang sử dụng; chấp hành nghiêm việc thực hiện nghĩa vụ tài chính đối với diện tích 97,5 ha tại huyện Bảo Lâm (nay thuộc xã Bảo Lâm 3) và 560,55 ha tại huyện Đam Rông (nay thuộc xã Đam Rông 2 và xã Đam Rông 3).
Kết luận thanh tra cũng nêu rõ: trong quá trình thực hiện, nếu phát hiện có dấu hiệu vi phạm pháp luật hình sự thì chuyển cơ quan chức năng để xử lý theo quy định.
Nhà máy chế biến tinh bột sắn xuất khẩu Tân An, xã Tân An, huyện Văn Bàn (Lào Cai), trong quá trình sản xuất để nước thải rò rỉ ra môi trường khiến người dân lo sợ.
Nổi bật giữa cánh đồng tại xã Quảng Bị, huyện Chương Mỹ, Thành phố Hà Nội là một công trình kiến trúc kiểu mái Nhật, diện tích khoảng 200m2. Được xây dựng trên phần đất nông nghiệp có diện tích gần 3.000 m2 của gia đình ông Nguyễn Đình Lâm.
Kỳ trước, Tạp chí Tài nguyên và Môi trường đã có bài viết về Công ty Hoàng Gia vi phạm đê điều trong nhiều năm (tại dự án đầu tư xây dựng và kinh doanh cảng Vạn Điểm). Về việc này chính quyền địa phương sẽ xử lý dứt điểm các hạng mục vi phạm đối với Công ty Hoàng Gia.
Sau 13 năm đầu tư xây dựng, dự án Khu xử lý rác thải ở huyện Quỳ Hợp, Nghệ An cũng đã hoàn thành. Tuy nhiên, đến nay vẫn chưa thể hoạt động, buộc bãi rác cũ vẫn phải "oằn mình" tiếp nhận rác dù đã quá tải và gây ô nhiễm môi trường.
Nguyên nhân xảy ra 5 lần sụt trượt tại Dự án Cơ sở hạ tầng kỹ thuật bên trong và bên ngoài Khu công nghiệp (KCN) Nhân Cơ là do không có giải pháp thoát nước ngầm.
