Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang hoàn thiện dự thảo 3 chương trình khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong lĩnh vực thủy sản giai đoạn 2026 - 2035. Các chương trình được thiết kế theo hướng tập trung, tránh dàn trải, nhằm xử lý các “điểm nghẽn” cốt lõi của ngành, từ con giống, công nghệ nuôi đến chuỗi giá trị và thị trường.
Ngày 25/3, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức cuộc họp về các chương trình sản phẩm quốc gia về khoa học công nghệ lĩnh vực thủy sản. Thứ trưởng Phùng Đức Tiến tham dự và chủ trì cuộc họp.
Chương trình khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong lĩnh vực thủy sản
Báo cáo về kết quả xây dựng 3 chương trình khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong lĩnh vực thủy sản, đại diện Viện Khoa học Thủy sản Việt Nam cho biết, Cục Thủy sản và Kiểm ngư đã chủ trì, phối hợp cùng đơn vị xây dựng 3 chương trình trọng điểm bao gồm: Chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo phát triển giống tôm; Chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo phát triển nuôi biển (cá, nhuyễn thể, rong, tảo); Chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo phát triển nuôi thủy sản nội địa.
Trong đó, chương trình phát triển giống tôm tập trung vào 4 định hướng lớn: làm chủ công nghệ lõi, nâng chất lượng đàn tôm bố mẹ, nghiên cứu sản xuất giống các loài đặc sản và thúc đẩy ứng dụng vào thực tế. Điểm đáng chú ý là cách tiếp cận không chỉ dừng ở nghiên cứu, mà hướng tới xây dựng cả một “hệ sinh thái” hoàn chỉnh, từ công nghệ chọn giống, cơ sở dữ liệu di truyền quốc gia, hệ thống truy xuất nguồn gốc cho đến các quy trình sản xuất và tiêu chuẩn quản lý.
Ở lĩnh vực nuôi biển, chương trình được kỳ vọng tạo bước chuyển từ phương thức nuôi trồng nhỏ lẻ sang quy mô công nghiệp, thông minh. Nội dung triển khai trải rộng từ nghiên cứu nền tảng, phát triển giống chất lượng cao đến xây dựng mô hình nuôi ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số.
Song song đó là phát triển chuỗi giá trị, mở rộng thị trường và hoàn thiện chính sách, nhằm tạo đòn bẩy cho nuôi biển phát triển bền vững. Các sản phẩm hướng tới bao gồm hệ thống dữ liệu số về môi trường biển, hệ thống giám sát thông minh và các mô hình nuôi kết hợp đa loài giúp tối ưu tài nguyên, giảm tác động môi trường.
Với chương trình phát triển nuôi trồng thủy sản nội địa, mục tiêu của chương trình không chỉ là tăng năng suất, chất lượng các sản phẩm chủ lực phục vụ xuất khẩu, mà còn mở rộng các đối tượng có giá trị cao cho thị trường trong nước.
Trọng tâm là xây dựng chuỗi sản xuất đồng bộ, quản trị bằng dữ liệu và đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, qua đó nâng cao giá trị gia tăng và khả năng cạnh tranh của thủy sản Việt Nam.
“Nghĩ thật, làm thật, tạo ra sản phẩm thật”
Phát biểu chỉ đạo tại cuộc họp, Thứ trưởng Phùng Đức Tiến nhấn mạnh yêu cầu đổi mới mạnh mẽ trong tư duy và cách làm khoa học công nghệ. Theo Thứ trưởng, cần phối hợp chặt chẽ giữa các đơn vị, lấy hiệu quả thực tiễn làm thước đo, bảo đảm “nghĩ thật, làm thật, tạo ra sản phẩm thật”.
Về định hướng triển khai, Thứ trưởng yêu cầu phải đi tắt, đón đầu công nghệ, tập trung vào các công nghệ lõi, có khả năng tạo ra đột phá và nâng cao năng lực cạnh tranh.
Nhấn mạnh yêu cầu đổi mới, Thứ trưởng chỉ rõ cần từ bỏ tư duy cũ, cách làm cũ, chuyển sang nghiên cứu sâu, gắn với nhu cầu thực tiễn, tránh hình thức, dàn trải.
Đối với lĩnh vực thủy sản, đặc biệt là ngành tôm, Thứ trưởng yêu cầu đặt vấn đề, xác định đề tài nghiên cứu trúng và đúng, tập trung vào những khâu then chốt để tạo đột phá thực sự, đồng thời bám sát định hướng của Nghị quyết số 57-NQ/TW.
Bên cạnh đó, Thứ trưởng đề nghị sớm tổ chức Hội nghị Khoa học Thủy sản lần thứ nhất, làm diễn đàn kết nối nhà quản lý, nhà khoa học và doanh nghiệp, thúc đẩy chuyển giao công nghệ và ứng dụng vào thực tiễn sản xuất.
Cùng quan điểm trên, ông Nguyễn Quang Hùng, Phó Cục trưởng Cục Thủy sản và Kiểm ngư khẳng định, việc xây dựng và lựa chọn nhiệm vụ cần đánh giá toàn diện cả tình hình trong nước lẫn xu thế quốc tế, bảo đảm tính cập nhật, khả thi và hội nhập. Đối với lĩnh vực nuôi trồng, muốn phát triển bền vững cần giải quyết căn cơ vấn đề giống, coi đây là khâu then chốt. Việc lựa chọn đối tượng phải gắn chặt với nhu cầu thị trường, định hướng thương mại rõ ràng, bảo đảm đầu ra ổn định và hiệu quả kinh tế.
Đồng thời, cần xác định rõ đối tượng nuôi mới có tiềm năng, trường hợp tiếp tục phát triển đối tượng truyền thống thì phải có yếu tố đột phá về công nghệ, năng suất hoặc giá trị gia tăng, tránh lặp lại cách làm cũ.
