Thông tư liên tịch số 11/2025 tạo hành lang pháp lý mạnh chống thất thoát nguồn lực đất đai

Đất đai và tài nguyên thiên nhiên là nguồn lực đặc biệt, giữ vai trò then chốt đối với phát triển kinh tế – xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh và ổn định đời sống nhân dân. Tuy nhiên, trong nhiều năm qua, thực tiễn quản lý đất đai cho thấy vẫn tồn tại những bất cập kéo dài: Quy hoạch thiếu đồng bộ, điều chỉnh tùy tiện; dự án chậm triển khai, đất bỏ hoang; thất thu ngân sách từ đất; thậm chí có những trường hợp gây ô nhiễm, hủy hoại tài nguyên trong quá trình khai thác.

Những tồn tại này không chỉ làm lãng phí nguồn lực quốc gia mà còn gây méo mó thị trường bất động sản, phát sinh khiếu kiện lphức tạp, ảnh hưởng đến môi trường đầu tư và niềm tin xã hội. Trong bối cảnh đó, việc ban hành Thông tư liên tịch số 11/2025 được xem là bước đi cần thiết, thể hiện quyết tâm chính trị cao trong việc phòng, chống lãng phí đất đai và tài nguyên.

Thông tư liên tịch số 11/2025: “lưới lọc” pháp lý chống thất thoát đất đai

Điểm đáng chú ý của Thông tư liên tịch số 11/2025 là đã cụ thể hóa các hành vi vi phạm trong quản lý, sử dụng đất đai và tài nguyên, đặc biệt là những hành vi nếu gây lãng phí nghiêm trọng có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự. Trước hết là hành vi lập và thực hiện quy hoạch sử dụng đất, quy hoạch tài nguyên không đúng quy định pháp luật, gây thất thoát, lãng phí nguồn lực đất đai.

Thực tế cho thấy, không ít địa phương từng điều chỉnh quy hoạch theo hướng ngắn hạn, thiếu căn cứ khoa học, dẫn đến phá vỡ định hướng phát triển lâu dài, gây lãng phí quỹ đất và phát sinh nhiều hệ lụy xã hội. Việc đưa hành vi này vào diện kiểm soát chặt chẽ cho thấy yêu cầu ngày càng cao đối với chất lượng công tác quy hoạch.

Bên cạnh đó, Thông tư nhấn mạnh trách nhiệm đối với các hành vi gây ô nhiễm, hủy hoại tài nguyên, năng lượng quốc gia trong quá trình sử dụng, khai thác đất đai và tài nguyên liên quan. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, suy thoái môi trường ngày càng rõ nét, quy định này có ý nghĩa quan trọng, buộc hoạt động khai thác tài nguyên phải gắn chặt với bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

Một nhóm hành vi khác được siết chặt là việc giao đất, cho thuê đất, giao rừng, cho thuê rừng, thu hồi đất hoặc cho phép chuyển mục đích sử dụng đất không đúng đối tượng, không đúng thẩm quyền, không phù hợp với quy hoạch, kế hoạch đã được phê duyệt. Đây là những sai phạm từng gây thất thoát lớn tài sản công và tạo ra nhiều “điểm nóng” trong quản lý đất đai thời gian qua.

Nâng cao trách nhiệm trong đầu tư, sử dụng đất và quản lý tài chính đất đai

Thông tư liên tịch số 11/2025 cũng đặc biệt nhấn mạnh đến trách nhiệm trong lĩnh vực tài chính đất đai – khâu dễ phát sinh tiêu cực và thất thu ngân sách. Theo đó, các hành vi giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất nhưng không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính với Nhà nước; không tổ chức đấu giá quyền sử dụng đất, đấu thầu dự án theo quy định; hoặc chậm xác định giá đất dẫn đến thất thu ngân sách đều có thể bị xem xét trách nhiệm nếu gây lãng phí nghiêm trọng.

Đáng chú ý, tình trạng sử dụng đất không đúng mục đích; để đất bỏ hoang quá 12 tháng liên tục kể từ khi nhận bàn giao trên thực địa; hoặc chậm tiến độ sử dụng đất quá 24 tháng so với cam kết trong dự án đầu tư cũng được đưa vào diện kiểm soát chặt chẽ. Quy định này nhằm khắc phục tình trạng “ôm đất”, đầu cơ, dự án treo kéo dài, gây lãng phí quỹ đất và cản trở phát triển kinh tế – xã hội.

Thông tư còn đề cập đến các hành vi cố ý trì hoãn giải phóng mặt bằng, chậm triển khai dự án; khởi công khi chưa được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt; thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư không đúng quy định, gây lãng phí nguồn lực xã hội. Đây là những vấn đề nhức nhối trong thực tiễn, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người dân và tiến độ phát triển các dự án.

Một điểm mới mang tính cảnh báo mạnh là việc xem xét trách nhiệm đối với các quyết định hoặc chấp thuận chủ trương đầu tư, phê duyệt dự án nhà ở không phù hợp với quy hoạch sử dụng đất, quy hoạch xây dựng, quy hoạch đô thị – nông thôn hoặc chương trình phát triển nhà ở đã được phê duyệt. Quy định này buộc các cơ quan, cá nhân có thẩm quyền phải thận trọng hơn trong từng quyết định, tránh để lại hệ lụy lâu dài cho phát triển đô thị và nông thôn.