Không chỉ canh tác trong mùa mưa, TS. Vũ Hồng Quảng cùng các cộng sự đã mang tới Kobia - khu vực nằm ở phía Bắc Sierra Leone, quốc gia đối mặt với nhiều thách thức về an ninh lương thực, kỹ thuật thâm canh và các giống lúa năng suất cao, tạo nên những vụ mùa bội thu ngay cả trong mùa khô. Đó không chỉ là hành trình gieo trồng những hạt lúa, mà còn là hành trình gieo tri thức Việt, gieo niềm tin vào khoa học cho những người dân nghèo nơi vùng đất Tây Phi xa xôi.
Trong giai đoạn 2020-2022, khi đại dịch Covid-19 lan rộng và gây ra tác động trên toàn cầu, TS.Vũ Hồng Quảng, chuyên gia trong lĩnh vực chọn tạo và sản xuất hạt giống, cùng các cộng sự của mình đã bắt đầu một hành trình đặc biệt: sang Sierra Leone trồng lúa. Giữa bối cảnh giao thông gián đoạn, nguồn lực khan hiếm và những bất định chưa từng có tiền lệ, quyết định ấy không chỉ đòi hỏi chuyên môn mà còn là bản lĩnh và sự dấn thân.
Trong hành lý mang theo tới quốc gia châu Phi xa xôi, không chỉ có hàng chục giống lúa, mà còn là những giống cây trồng quen thuộc của Việt Nam như ngô, xoài, nhãn… Những “hạt giống quê nhà” được gửi gắm kỳ vọng sẽ thích nghi và sinh trưởng trên vùng đất mới. Sau quá trình khảo sát kỹ lưỡng điều kiện tự nhiên và canh tác, nhóm đã đưa các giống lúa vào trồng thử nghiệm để nhân giống tại nông trường Manger Brure ở Kobia, thuộc khu vực phía Bắc Sierra Leone, tiếp tục nối dài hành trình đưa các giống lúa Việt Nam bén rễ tại Tây Phi.
Bước đầu thích nghi
Khởi đầu hành trình gieo trồng các giống lúa và cây trồng Việt Nam tại Sierra Leone, TS. Vũ Hồng Quảng gặp nhiều thuận lợi nhờ điều kiện tự nhiên phù hợp. Quốc gia này có khí hậu hai mùa rõ rệt (mùa mưa từ tháng 5/6 đến tháng 10/11 và mùa khô từ tháng 11/12 đến tháng 4/5), không chịu ảnh hưởng của bão, không có gió lạnh và hầu như không xảy ra ngập lụt. Đất trồng lúa tại nhiều khu vực có độ phì cao, khả năng giữ nước tốt; hệ sinh thái đồng ruộng tương đối cân bằng, mật độ sâu bệnh hại thấp, gần như không cần sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, tạo tiềm năng lớn cho phát triển sản xuất lúa theo hướng an toàn và hữu cơ. Bên cạnh đó, người dân địa phương cần cù, có nhu cầu việc làm và sẵn sàng tham gia sản xuất khi được hướng dẫn kỹ thuật phù hợp.
Tuy nhiên, đằng sau những thuận lợi ấy là hàng loạt thách thức. Trình độ dân trí và nhận thức kỹ thuật của người dân bản địa còn hạn chế khiến việc tiếp thu tiến bộ khoa học diễn ra chậm, đòi hỏi quá trình chuyển giao phải kiên trì theo phương thức “cầm tay chỉ việc” và gắn bó lâu dài với nông dân. Tập quán canh tác địa phương chủ yếu vẫn mang tính quảng canh, phụ thuộc vào lao động thủ công do thiếu vốn, máy móc và vật tư đầu vào.
Hạ tầng điện tại khu vực nông thôn của Sierra Leone còn yếu, trong khi hầu hết vật tư nông nghiệp phải nhập khẩu với chi phí cao, nguồn cung lại thiếu ổn định. Đáng lo ngại hơn, tình trạng thiếu lương thực kéo dài khiến hơn một nửa dân số Sierra Leone (thời điểm năm 2020, dân số Sierra Leone khoảng 8 triệu người) chỉ đảm bảo được một bữa ăn mỗi ngày, không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người dân mà còn tiềm ẩn những hệ lụy đối với an ninh xã hội.
Từ thực tiễn ấy, TS. Vũ Hồng Quảng sớm nhận ra rằng, phát triển sản xuất lúa tại Sierra Leone không thể sao chép máy móc mô hình sẵn có. Hiệu quả chỉ có thể đạt được khi khoa học kỹ thuật được điều chỉnh linh hoạt, phù hợp với điều kiện tự nhiên, văn hóa và hạ tầng địa phương, đồng thời hướng tới mục tiêu lâu dài: giúp cộng đồng bản địa từng bước làm chủ kỹ thuật, làm chủ ruộng đồng của chính mình.
Hành trình gieo hạt
Giữa những thuận lợi và thách thức đan xen nơi miền đất châu Phi xa xôi, TS. Vũ Hồng Quảng và các cộng sự đã chọn cho mình một cách tiếp cận chủ động, bền bỉ và đầy quyết tâm. Nhớ lại những ngày đầu trồng lúa tại Sierra Leone, TS. Vũ Hồng Quảng không giấu được cảm xúc: “Khi bắt tay vào công việc, chúng tôi đối mặt với vô vàn khó khăn. Nhưng càng khó khăn, cơ hội tạo ra giá trị lại càng lớn”.
Tại nông trường Manger Brure ở Kobia, nơi tập quán canh tác vẫn lạc hậu và thiếu thốn đủ bề về cơ sở vật chất, hành trình gieo hạt của anh Quảng bắt đầu từ những bộn bề, gian nan. Từ khay mạ, máy gieo hạt đến máy cày, máy cấy, tất cả đều được anh Quảng đóng gói đưa vào container vận chuyển hàng nghìn kilômét từ Việt Nam sang, nhằm từng bước hình thành quy trình sản xuất lúa gạo bài bản, hiện đại.
Không chỉ dừng lại ở vai trò của một nhà khoa học, TS. Vũ Hồng Quảng và các cộng sự còn trở thành những “người nông dân thực thụ” trên đất châu Phi. Họ trực tiếp khảo sát hệ thống sông ngòi tại Kobia để ngăn mặn, dẫn nước về tưới cho đồng ruộng; tự tay thiết kế, lắp đặt, vận hành máy nổ, máy ly tâm và trạm bơm nước phục vụ sản xuất. Mỗi công đoạn là một thử thách, được vượt qua bằng mồ hôi, sự kiên trì và tinh thần không lùi bước trước khó khăn.
Bên cạnh những thiếu thốn về điều kiện làm việc, các thành viên trong nhóm còn phải đối mặt với môi trường sống khắc nghiệt, nơi sốt rét và thương hàn, những căn bệnh phổ biến tại nhiều quốc gia châu Phi, luôn hiện hữu. Nhưng vượt lên tất cả, niềm tin vào giá trị của tri thức nông nghiệp cùng khát vọng góp phần đảm bảo an ninh lương thực cho người dân bản địa đã tiếp thêm động lực để anh Quảng và các cộng sự bền bỉ bám trụ, kiên trì gieo những hạt giống hy vọng trên mảnh đất Kobia.
Cây lành cho quả ngọt
Kết quả rõ nét nhất của hành trình ấy là việc chuyển giao thành công kỹ thuật trồng lúa cho nông dân bản địa, giúp thay đổi căn bản phương thức canh tác truyền thống. Đặc biệt, những cánh đồng Kobia từng được xem là “bất khả thi” cho cây lúa trong mùa khô đã chứng kiến vụ mùa bội thu, cho thấy hiệu quả rõ nét của việc áp dụng giống mới và quy trình canh tác phù hợp với điều kiện bản địa. Nhờ vậy, nhiều cánh đồng tại đây đã đạt 5–6 tấn/ha/vụ, gấp 3 lần so với năng suất chỉ khoảng 2 tấn/ha/vụ trước đó, tạo tiền đề để mở rộng sản xuất lúa trên quy mô lớn.
Không chỉ tăng về năng suất, chất lượng gạo cũng được cải thiện rõ rệt: hạt gạo trắng, cơm thơm, dẻo và ngon. Hiệu quả thực tế ấy đã tạo được sự đồng thuận cao trong cộng đồng. Người dân Kobia không chỉ tích cực tham gia sản xuất mà còn chủ động bảo vệ, hỗ trợ nhóm dự án trong suốt quá trình làm việc, bởi họ nhận thấy những giống lúa mới và kỹ thuật canh tác này mang lại lợi ích thiết thực.
Từ những kết quả đó, 15 giống lúa được nhóm của TS. Vũ Hồng Quảng đưa sang đã được Bộ Nông nghiệp và Trồng rừng Sierra Leone công nhận. Đặc biệt, giống lúa thuần GBS9 có sức nảy mầm khỏe, khả năng chống chịu sâu bệnh và điều kiện bất thuận của thời tiết tốt được đánh giá là rất phù hợp với điều kiện sinh thái tại Sierra Leone. Giống lúa này được ví như “giống con nhà nghèo” vì có thể phát triển cả trên những chân đất xấu, ít phân bón. Đây là giống do TS. Vũ Hồng Quảng trực tiếp chọn tạo sau 8-9 năm miệt mài nghiên cứu tại Việt Nam. Hiện nay, giống GBS9 đã được người dân châu Phi tự sản xuất, tự nhân giống và chủ động để giống cho các vụ sau.
Chia sẻ về quá trình này, TS. Vũ Hồng Quảng cho biết: “Người dân bản địa Sierra Leone không chỉ cần giống lúa, mà còn cần cả kỹ thuật và người hướng dẫn. Khi khoa học gắn với con người và cộng đồng bản địa, tri thức có thể vượt qua mọi ranh giới địa lý để tạo nên những thay đổi bền vững”.
Hành trình trồng lúa tại Sierra Leone của TS. Vũ Hồng Quảng và nhóm cộng sự không đơn thuần đặt mục tiêu lợi nhuận, mà hướng tới việc chia sẻ và đồng hành cùng cộng đồng bản địa. Thông qua việc chuyển giao giống, chia sẻ kinh nghiệm và kỹ thuật canh tác, cũng như đưa câu chuyện về văn minh lúa nước Việt Nam đến với Sierra Leone, người dân bản địa được tiếp cận một phương thức trồng lúa bài bản, phù hợp với điều kiện tự nhiên và canh tác tại chỗ, từ đó có thể tự gieo trồng, tự làm chủ sản xuất trên chính mảnh đất quê hương.
Nhắc lại khoảnh khắc khiến mình xúc động nhất trong hành trình ấy, TS. Vũ Hồng Quảng bồi hồi nói: “Nhìn những đứa trẻ được ăn cơm no, không còn phải đến trường với chiếc bụng đói, tôi hiểu rằng hạt lúa mà chúng tôi mang sang đã vượt ra khỏi giá trị vật chất, để trở thành hạt giống của niềm tin, hy vọng và một tương lai tốt đẹp hơn”.
Chính phủ Pháp đã quyết định trao tặng Huân chương Cành cọ Hàn lâm - một trong những huân chương cao quý nhất của nước Cộng hòa Pháp, để ghi nhận những đóng góp xuất sắc của GS, TS. Hoàng Anh Tuấn đối với khoa học, giáo dục và văn hóa. Ông hiện là Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội.
Trong bối cảnh ngành nông nghiệp chuyển đổi theo hướng xanh và bền vững, các tổ chức nghiên cứu ứng dụng giữ vai trò ngày càng quan trọng. Sau 5 năm hình thành và phát triển, Viện Nghiên cứu Ứng dụng Phương Đông (PDIA) từng bước khẳng định vị thế là đơn vị nghiên cứu gắn với thực tiễn, đóng góp nhiều giải pháp khoa học cho phát triển nông nghiệp xanh và kinh tế tuần hoàn.
Từ vùng đất vốn được xem là khắc nghiệt về thời tiết, một mô hình trồng lan hồ điệp ứng dụng công nghệ cao đã được hình thành tại Thanh Hóa. Không chỉ chủ động nguồn hoa Tết, mô hình còn mở ra hướng đi mới cho nông nghiệp đô thị giá trị cao.
Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, yêu cầu đặt ra đối với hệ thống chính trị và bộ máy quản lý nhà nước ngày càng cao, đặc biệt là về hoàn thiện thể chế, nâng cao năng lực quản trị và phát triển dựa trên tri thức. Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị ra đời đã xác lập những định hướng mang tính đột phá về phát triển khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, coi đây là động lực then chốt cho phát triển nhanh và bền vững.
Hiện nay, khoa học công nghệ ngày càng đóng vai trò then chốt trong chăm sóc và bảo vệ sức khỏe cộng đồng, những cá nhân dám dấn thân nghiên cứu, làm chủ công nghệ và khai thác hiệu quả nguồn dược liệu bản địa có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Nước uống dưỡng chất Kanzen Life là kết tinh của một hành trình đổi mới sáng tạo bền bỉ, gắn với tấm gương người sáng lập, anh Lương Đức Bằng, người đã lấy khoa học làm điểm tựa, lấy sức khỏe cộng đồng làm mục tiêu theo đuổi lâu dài.
