Tinh gọn hệ thống pháp luật để khơi thông nguồn lực phát triển ngành Nông nghiệp và Môi trường

Tinh gọn thể chế - Yêu cầu từ thực tiễn phát triển

Trong tiến trình phát triển đất nước, thể chế ngày càng được khẳng định là một trong những yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh và chất lượng quản trị quốc gia. Một hệ thống pháp luật đồng bộ, thống nhất, minh bạch không chỉ tạo nền tảng cho hoạt động quản lý nhà nước mà còn mở đường cho đầu tư, sản xuất, kinh doanh, khơi thông các nguồn lực phát triển. Ngược lại, nếu hệ thống pháp luật còn chồng chéo, thiếu thống nhất hoặc chưa theo kịp thực tiễn sẽ trở thành "điểm nghẽn", làm gia tăng chi phí tuân thủ, kéo dài thời gian giải quyết thủ tục hành chính và ảnh hưởng trực tiếp đến môi trường đầu tư.

Nhận thức rõ vai trò của thể chế trong giai đoạn phát triển mới, Đảng và Nhà nước đã xác định hoàn thiện pháp luật là một trong những nhiệm vụ trọng tâm nhằm tạo động lực cho tăng trưởng nhanh và bền vững. Đặc biệt, Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đã đặt ra yêu cầu xây dựng hệ thống pháp luật hiện đại, thống nhất, khả thi, đồng thời khắc phục tình trạng chồng chéo, mâu thuẫn, cắt giảm rào cản thể chế và nâng cao hiệu quả tổ chức thi hành pháp luật.

Quán triệt tinh thần đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã xác định công tác hoàn thiện thể chế là một trong những nhiệm vụ chính trị trọng tâm, được triển khai đồng bộ ngay từ những tháng đầu năm 2026. Đây cũng là năm đầu tiên thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2026 - 2030, đặt ra yêu cầu vừa bảo đảm tiến độ xây dựng pháp luật, vừa đáp ứng yêu cầu cải cách thể chế để phục vụ mục tiêu tăng trưởng và phát triển bền vững.

Tại Hội nghị Sơ kết 6 tháng đầu năm và triển khai nhiệm vụ 6 tháng cuối năm 2026 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Vụ trưởng Vụ Pháp chế Phan Tuấn Hùng cho biết, trong bối cảnh khối lượng công việc rất lớn, Bộ đã tập trung chỉ đạo quyết liệt công tác xây dựng và hoàn thiện thể chế, chủ động rà soát các quy định còn bất cập, đồng thời đẩy nhanh tiến độ xây dựng các dự án luật, nghị định và thông tư thuộc phạm vi quản lý. Công tác xây dựng pháp luật được xác định không chỉ nhằm hoàn thiện khung pháp lý mà còn trực tiếp tháo gỡ các điểm nghẽn, tạo thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước.

Những kết quả đạt được trong 6 tháng đầu năm 2026 cho thấy, quyết tâm rất lớn của Bộ trong thực hiện nhiệm vụ này. Theo báo cáo, Bộ đã xây dựng, trình Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ 23 văn bản, đồng thời tiếp tục hoàn thiện 20 văn bản đã trình từ năm 2025. Đến nay, Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ đã ban hành 36 văn bản, gồm 28 nghị định, 4 nghị quyết của Chính phủ và 4 quyết định của Thủ tướng Chính phủ; Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng đã ban hành 26 thông tư theo thẩm quyền, bảo đảm không còn nợ đọng văn bản quy định chi tiết. Cùng với đó, Bộ đang tập trung xây dựng nhiều dự án luật quan trọng để trình Quốc hội theo chương trình xây dựng pháp luật đã được phê duyệt.

Điều đáng chú ý là, trong khi khối lượng văn bản phải xây dựng ngày càng lớn thì tư duy hoàn thiện thể chế đã có sự chuyển biến rõ nét. Nếu trước đây, việc đáp ứng yêu cầu quản lý thường gắn với việc ban hành thêm các quy định mới, thì nay trọng tâm được chuyển sang nâng cao chất lượng hệ thống pháp luật, bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ và khả năng thực thi. Nói cách khác, mục tiêu không còn là có nhiều văn bản hơn, mà là xây dựng một hệ thống pháp luật tinh gọn hơn, minh bạch hơn và hiệu quả hơn.

Cũ theo Vụ trưởng Vụ Pháp chế Phan Tuấn Hùng, việc hoàn thiện thể chế phải gắn với yêu cầu cải cách thủ tục hành chính, tháo gỡ khó khăn cho người dân và doanh nghiệp, đồng thời nâng cao hiệu quả quản trị nhà nước trong toàn ngành. Đây cũng là định hướng xuyên suốt trong quá trình rà soát, sắp xếp và tinh gọn hệ thống văn bản quy phạm pháp luật của Bộ thời gian qua.

Chính từ yêu cầu của thực tiễn phát triển và đòi hỏi phải xây dựng một nền quản trị hiện đại, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã triển khai một cuộc rà soát toàn diện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật với quy mô lớn nhất từ trước đến nay. Mục tiêu không chỉ là giảm số lượng văn bản còn hiệu lực, mà quan trọng hơn là tái cấu trúc hệ thống pháp luật theo hướng khoa học, đồng bộ, dễ tiếp cận và tạo thuận lợi hơn cho quá trình tổ chức thi hành. Đây được xem là bước đi mang tính nền tảng, mở đầu cho quá trình cải cách thể chế sâu rộng, hướng tới xây dựng một nền quản trị hiệu lực, hiệu quả và phục vụ tốt hơn yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Cuộc "đại phẫu" hệ thống văn bản quy phạm pháp luật

Nếu hoàn thiện thể chế được xem là "đột phá của đột phá" trong phát triển đất nước thì việc tinh gọn hệ thống văn bản quy phạm pháp luật chính là khâu đột phá trong quá trình hoàn thiện thể chế. Đây không đơn thuần là việc giảm số lượng văn bản còn hiệu lực, mà là quá trình tái cấu trúc toàn diện hệ thống pháp luật theo hướng hiện đại, thống nhất và dễ thực thi hơn.

Thực tiễn nhiều năm qua cho thấy, cùng với sự phát triển nhanh của nền kinh tế và yêu cầu quản lý ngày càng đa dạng, hệ thống văn bản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường không ngừng được bổ sung, hoàn thiện. Tuy nhiên, việc ban hành nhiều văn bản qua các giai đoạn khác nhau cũng dẫn đến tình trạng một số quy định còn giao thoa, chồng chéo, thậm chí có nội dung không còn phù hợp với thực tiễn. Điều đó không chỉ gây khó khăn cho cơ quan quản lý trong tổ chức thực hiện mà còn làm gia tăng chi phí tuân thủ đối với người dân và doanh nghiệp.

Theo Vụ trưởng Phan Tuấn Hùng, quán triệt Kết luận số 09-KL/TW ngày 10/3/2026 của Bộ Chính trị về hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành Quyết định số 2250/QĐ-BNNMT phê duyệt phương án sắp xếp, tinh gọn hệ thống văn bản quy phạm pháp luật thuộc thẩm quyền ban hành của Bộ trưởng. Mục tiêu đặt ra là xây dựng một hệ thống pháp luật hiện đại, hợp lý, khoa học, tinh gọn, thống nhất, đồng bộ, khả thi, công khai, minh bạch, ổn định và dễ tiếp cận, đáp ứng yêu cầu quản lý trong giai đoạn phát triển mới.

Điểm đáng chú ý là, phương án tinh gọn không được triển khai theo cách cắt giảm cơ học hay chỉ đơn thuần bãi bỏ những văn bản đã hết hiệu lực. Thay vào đó, Bộ lựa chọn cách tiếp cận tổng thể, rà soát toàn diện từng văn bản, đánh giá mức độ phù hợp của từng quy định đối với yêu cầu quản lý hiện nay, từ đó xác định rõ văn bản cần giữ lại, văn bản cần sửa đổi, thay thế, tích hợp hoặc bãi bỏ.

Theo phương án được phê duyệt, 149 văn bản quy phạm pháp luật sẽ được bãi bỏ do không còn đối tượng điều chỉnh, không còn phù hợp với thực tiễn hoặc có nội dung trái với quy định của văn bản cấp trên. Đồng thời, Bộ sẽ xây dựng 92 văn bản mới để thay thế 240 văn bản hiện hành. Sau khi hoàn thành việc sắp xếp, hệ thống văn bản quy phạm pháp luật thuộc thẩm quyền Bộ trưởng dự kiến giảm 297 trên tổng số 835 văn bản còn hiệu lực, tương đương 35,7%.

Nếu nhìn vào những con số này, có thể thấy quy mô của cuộc rà soát là rất lớn. Tuy nhiên, ý nghĩa của quá trình tinh gọn không nằm ở việc giảm bao nhiêu văn bản, mà ở chất lượng của hệ thống pháp luật sau khi được tái cấu trúc. Khi nhiều văn bản có nội dung tương đồng được hợp nhất, những quy định chồng chéo được loại bỏ và các quy định không còn phù hợp được thay thế kịp thời, hệ thống pháp luật sẽ trở nên rõ ràng hơn, thuận lợi hơn cho cả cơ quan quản lý và đối tượng thực thi.

Đây cũng là điểm khác biệt căn bản giữa tư duy “quản lý bằng nhiều quy định” và tư duy "quản trị bằng hệ thống pháp luật hiệu quả". Một hệ thống pháp luật tốt không phải là hệ thống có nhiều văn bản nhất, mà là hệ thống giúp người dân dễ tiếp cận, doanh nghiệp dễ tuân thủ và cơ quan quản lý dễ tổ chức thực hiện.

Cùng với việc triển khai phương án tinh gọn, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng thực hiện tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật theo Nghị quyết số 2092/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Quyết định số 05/QĐ-BCĐ của Ban Chỉ đạo tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật. Trên cơ sở đó, Bộ đã ban hành Quyết định số 1400/QĐ-BNNMT ngày 20/4/2026 để tổ chức rà soát trong toàn ngành. Theo Báo cáo của Vụ Pháp chế, quá trình rà soát bước đầu đã nhận diện được những quy định còn chồng chéo, mâu thuẫn hoặc chưa phù hợp với thực tiễn, đồng thời xác định các văn bản cần sửa đổi, bổ sung, thay thế hoặc bãi bỏ theo từng nhóm nội dung.

Có thể nói, đây là cuộc "đại phẫu" đối với hệ thống văn bản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường. Mục tiêu không chỉ là làm cho hệ thống pháp luật gọn hơn về số lượng, mà quan trọng hơn là nâng cao chất lượng điều chỉnh pháp luật, bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ và khả năng thực thi. Khi hệ thống pháp luật được tổ chức lại một cách khoa học, những "điểm nghẽn" về thể chế sẽ từng bước được tháo gỡ, tạo nền tảng để cải cách thủ tục hành chính đi vào chiều sâu, giảm chi phí tuân thủ và nâng cao hiệu quả quản trị nhà nước.

Chính từ cuộc "đại phẫu" này, những kết quả cải cách không còn được đo bằng số lượng văn bản được ban hành, mà được phản ánh bằng lợi ích thiết thực đối với người dân và doanh nghiệp. Đó cũng là thước đo rõ nhất cho hiệu quả của quá trình đổi mới thể chế trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường, nội dung sẽ được làm rõ ở phần tiếp theo của bài viết.

Khi cải cách thể chế được đo bằng lợi ích của người dân và doanh nghiệp

Nếu tinh gọn hệ thống văn bản quy phạm pháp luật là bước khởi đầu của quá trình cải cách thể chế, thì cải cách thủ tục hành chính chính là nơi những đổi mới ấy được kiểm chứng bằng thực tiễn. Suy cho cùng, giá trị của một chính sách không nằm ở số lượng văn bản được ban hành hay sửa đổi, mà được đo bằng mức độ thuận lợi mà người dân và doanh nghiệp cảm nhận được trong quá trình tiếp cận và thực thi pháp luật.

Đó cũng là tư duy xuyên suốt trong quá trình hoàn thiện thể chế của Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Theo Vụ Pháp chế (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), mục tiêu của việc rà soát, sắp xếp và tinh gọn hệ thống văn bản quy phạm pháp luật không chỉ nhằm bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật mà còn hướng tới cắt giảm thủ tục hành chính, giảm chi phí tuân thủ và tạo môi trường đầu tư, kinh doanh thuận lợi hơn cho người dân và doanh nghiệp. Đây cũng là yêu cầu xuyên suốt trong quá trình đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật hiện nay.

Tinh thần đó được cụ thể hóa bằng những kết quả rất rõ nét trong cải cách thủ tục hành chính. Được biết, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã tham mưu Chính phủ ban hành các nghị quyết về phân cấp, phân quyền, phân định thẩm quyền và cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện đầu tư kinh doanh thuộc phạm vi quản lý của Bộ. Trên cơ sở đó, nhiều quy định không còn phù hợp đã được rà soát, điều chỉnh theo hướng giảm tầng nấc trung gian, tăng tính chủ động cho địa phương và tạo thuận lợi cho tổ chức, cá nhân khi thực hiện thủ tục hành chính.

Những kết quả đạt được không chỉ thể hiện bằng sự thay đổi trong phương thức quản lý mà còn được phản ánh qua các chỉ số cụ thể. Theo Báo cáo của Vụ Pháp chế, tổng thời gian giải quyết thủ tục hành chính được cắt giảm 8.987 ngày, tương đương 53,39% so với trước khi thực hiện phương án cải cách. Tổng chi phí tuân thủ thủ tục hành chính được ước tính giảm khoảng 5.310 tỷ đồng. Đồng thời, số lượng thủ tục hành chính thuộc phạm vi quản lý của Bộ giảm từ 267 xuống còn 148 thủ tục; 58 thủ tục được phân cấp, 108 thủ tục được bãi bỏ và 88 thủ tục được đơn giản hóa. Đối với điều kiện đầu tư kinh doanh, Bộ đề xuất bãi bỏ 13 trong tổng số 40 ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, đạt tỷ lệ cắt giảm 36,25%.

Đằng sau những con số ấy là những lợi ích rất cụ thể đối với người dân và cộng đồng doanh nghiệp. Mỗi thủ tục được bãi bỏ đồng nghĩa với việc giảm thêm một lần đi lại, một lần chuẩn bị hồ sơ, một lần chờ đợi kết quả. Mỗi ngày được rút ngắn trong quy trình giải quyết thủ tục hành chính cũng đồng nghĩa với việc doanh nghiệp có thể đưa dự án vào triển khai sớm hơn, giảm chi phí tài chính và nắm bắt tốt hơn các cơ hội đầu tư, kinh doanh.

Ở góc độ quản trị nhà nước, cải cách thủ tục hành chính còn góp phần thay đổi phương thức điều hành theo hướng phục vụ thay vì quản lý đơn thuần. Việc phân cấp 58 thủ tục hành chính cho địa phương không chỉ giảm áp lực cho cơ quan trung ương mà còn rút ngắn khoảng cách giữa cơ quan hành chính với người dân, nâng cao tính chủ động và trách nhiệm của chính quyền các cấp. Đây cũng là một trong những nội dung quan trọng trong chủ trương xây dựng nền hành chính hiện đại, hiệu lực, hiệu quả và lấy người dân làm trung tâm phục vụ.

Điều đáng ghi nhận là, cải cách thủ tục hành chính của Bộ Nông nghiệp và Môi trường không được triển khai tách rời với quá trình hoàn thiện pháp luật. Việc rà soát, tinh gọn hệ thống văn bản quy phạm pháp luật và cắt giảm thủ tục hành chính là hai quá trình gắn bó chặt chẽ với nhau. Chỉ khi các quy định pháp luật được sửa đổi theo hướng thống nhất, rõ ràng và phù hợp với thực tiễn thì thủ tục hành chính mới thực sự được đơn giản hóa và quá trình tổ chức thực hiện mới đạt hiệu quả.

Có thể thấy, thước đo của cải cách thể chế hôm nay không còn là số lượng văn bản được ban hành hay số cuộc họp được tổ chức, mà chính là mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp và hiệu quả thực chất của hoạt động quản lý nhà nước. Khi một hệ thống pháp luật tinh gọn giúp giảm hàng nghìn ngày giải quyết thủ tục hành chính, tiết kiệm hàng nghìn tỷ đồng chi phí tuân thủ và tạo dựng môi trường đầu tư minh bạch hơn, đó cũng là lúc thể chế thực sự trở thành động lực thúc đẩy phát triển.

Đó không chỉ là kết quả của một đợt rà soát hay một chương trình cải cách hành chính, mà còn là minh chứng cho sự chuyển biến từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo, từ xây dựng pháp luật để quản lý sang xây dựng pháp luật để phục vụ phát triển. Và chính từ những thay đổi đó, mục tiêu xây dựng một nền quản trị hiện đại, hiệu quả và lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm đang từng bước được hiện thực hóa trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường.

Để thể chế thực sự trở thành động lực phát triển

Hoàn thiện thể chế chưa bao giờ là một công việc có điểm kết thúc. Trong bối cảnh yêu cầu phát triển đất nước ngày càng cao, quá trình đổi mới thể chế phải được thực hiện thường xuyên, liên tục và chủ động thích ứng với những biến động của thực tiễn. Đối với lĩnh vực nông nghiệp và môi trường - một lĩnh vực có phạm vi quản lý rộng, liên quan trực tiếp đến phát triển kinh tế, bảo vệ tài nguyên, môi trường và sinh kế của hàng chục triệu người dân - yêu cầu đó càng trở nên cấp thiết.

Những kết quả đạt được trong 6 tháng đầu năm 2026 cho thấy, Bộ Nông nghiệp và Môi trường không chỉ tập trung giải quyết những bất cập trước mắt mà đang từng bước hình thành một phương thức xây dựng pháp luật mới, lấy chất lượng thể chế làm nền tảng nâng cao hiệu quả quản trị nhà nước. Cũng tại Hội nghị Sơ kết 6 tháng đầu năm và triển khai nhiệm vụ 6 tháng cuối năm 2026 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Vụ trưởng Vụ Pháp chế Phan Tuấn Hùng cho biết, thời gian tới Bộ sẽ tiếp tục tập trung hoàn thiện các dự án luật, nghị định và thông tư theo chương trình xây dựng pháp luật đã được Quốc hội, Chính phủ giao; đồng thời tiếp tục tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật để kịp thời xử lý những quy định chồng chéo, mâu thuẫn hoặc không còn phù hợp với thực tiễn.

Một trong những yêu cầu được đặt ra là nâng cao hơn nữa chất lượng công tác xây dựng pháp luật ngay từ khâu đề xuất chính sách. Điều đó đòi hỏi mỗi dự án luật, mỗi nghị định hay thông tư phải được chuẩn bị trên cơ sở đánh giá đầy đủ tác động, bám sát thực tiễn quản lý, lắng nghe ý kiến của địa phương, doanh nghiệp, hiệp hội ngành hàng và các chuyên gia. Chỉ khi chính sách phản ánh đúng yêu cầu của cuộc sống thì pháp luật mới có tính khả thi và hạn chế tình trạng phải sửa đổi nhiều lần trong thời gian ngắn.

Cùng với việc hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, Bộ cũng xác định tiếp tục nâng cao chất lượng đội ngũ làm công tác pháp chế và tăng cường kỷ luật, kỷ cương trong xây dựng pháp luật. Báo cáo của Vụ Pháp chế đã nhấn mạnh yêu cầu đề cao trách nhiệm của người đứng đầu, coi tiến độ và chất lượng xây dựng văn bản quy phạm pháp luật là một trong những tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của các đơn vị. Đây không chỉ là giải pháp về tổ chức thực hiện mà còn là bước chuyển trong tư duy quản trị, bảo đảm mỗi văn bản ban hành đều đáp ứng yêu cầu về tính hợp hiến, hợp pháp, thống nhất và khả thi.

Trong bối cảnh chuyển đổi số, hội nhập quốc tế và phát triển kinh tế xanh đang diễn ra mạnh mẽ, hệ thống pháp luật cũng phải được xây dựng theo hướng mở, linh hoạt và có khả năng dự báo. Điều này đặc biệt quan trọng đối với các lĩnh vực như đất đai, môi trường, tài nguyên nước, biến đổi khí hậu hay kinh tế tuần hoàn - những lĩnh vực luôn vận động nhanh theo yêu cầu phát triển. Một hệ thống pháp luật chậm được cập nhật sẽ khó theo kịp thực tiễn; ngược lại, một hệ thống pháp luật được rà soát thường xuyên, tinh gọn và đồng bộ sẽ tạo dư địa cho đổi mới sáng tạo, thúc đẩy đầu tư và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Có thể khẳng định rằng, giá trị lớn nhất của quá trình tinh gọn hệ thống văn bản quy phạm pháp luật không chỉ nằm ở việc giảm số lượng văn bản hay đơn giản hóa thủ tục hành chính. Điều quan trọng hơn là quá trình ấy, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang góp phần định hình một nền quản trị hiện đại, trong đó pháp luật không còn là rào cản của phát triển mà trở thành công cụ kiến tạo phát triển. Khi hệ thống pháp luật được tổ chức theo hướng thống nhất, minh bạch và dễ thực thi, niềm tin của người dân và doanh nghiệp vào môi trường pháp lý sẽ được củng cố, chi phí tuân thủ được giảm xuống và hiệu quả quản lý nhà nước được nâng lên.

Những kết quả bước đầu trong công tác hoàn thiện thể chế của Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho thấy, khi cải cách được thực hiện bằng tư duy đổi mới, bằng quyết tâm chính trị và bằng những giải pháp cụ thể, thể chế không chỉ tháo gỡ những "điểm nghẽn" của hiện tại mà còn mở ra không gian phát triển cho tương lai. Đó cũng chính là ý nghĩa sâu xa của cuộc rà soát, sắp xếp và tinh gọn hệ thống văn bản quy phạm pháp luật đang được triển khai trong toàn ngành: xây dựng một nền quản trị hiệu lực, hiệu quả, minh bạch và thực sự phục vụ người dân, doanh nghiệp, góp phần đưa nông nghiệp và môi trường phát triển nhanh, bền vững trong giai đoạn mới.