Triển vọng hạt muối hầm xứ Nghệ

Toàn xã Quỳnh Phú hiện có khoảng 400 ha diện tích sản xuất muối, với sản lượng đạt từ 27.000 – 28.000 tấn/năm. Tuy nhiên, trong nhiều năm qua, muối thô tiêu thụ với giá thấp khiến thu nhập của diêm dân bấp bênh. Trước thực tế tài nguyên muối chưa được khai thác đúng tiềm năng, ông Bùi Xuân Điện đã trăn trở tìm hướng đi mới, biến những hạt muối nguyên sơ thành sản phẩm chế biến tinh tế, phù hợp nhu cầu thị trường hiện đại, qua đó mở ra cơ hội hồi sinh mạnh mẽ cho nghề muối xứ Nghệ.

Với mong muốn giữ nghề, giữ sinh kế cho bà con, năm 2012, ông Điện cùng các thành viên đã thành lập Hợp tác xã sản xuất – dịch vụ muối Thắng Lợi (HTX Thắng Lợi). Mục tiêu đặt ra là tạo ra sản phẩm mới từ muối truyền thống, nâng cao giá trị gia tăng thay vì chỉ bán muối thô như trước.

Để hiện thực hóa ý tưởng, ông Điện đã lặn lội đến nhiều làng muối trên khắp cả nước, học hỏi kinh nghiệm từ các nghệ nhân và các đơn vị chế biến muối đặc sản. Theo ông, hơn 10 năm trở lại đây, sự xuất hiện ồ ạt của muối công nghiệp đã khiến giá muối truyền thống xuống mức thấp kỷ lục, nhiều ruộng muối bị bỏ hoang, nghề diêm dân đứng trước nguy cơ mai một.

Sau thời gian dài tìm tòi, học hỏi, đầu năm 2025, HTX Thắng Lợi quyết định xây dựng cơ sở chế biến muối hầm theo quy trình truyền thống kết hợp kỹ thuật cải tiến, đánh dấu bước chuyển mình quan trọng trong hành trình nâng tầm hạt muối quê hương.

“Nếu chỉ bán muối thô thì mãi không khá lên được. Muốn giữ nghề, phải tạo ra sản phẩm có giá trị cao hơn, phù hợp xu hướng thị trường và nhu cầu đời sống hiện đại. Muối hầm chính là hướng đi đó”, ông Điện chia sẻ.

Thành phẩm muối hầm có màu trắng sương, hạt mềm, vị mặn thanh và hậu ngọt, khác biệt rõ rệt so với muối phơi cát thông thường. Đặc biệt, sau quá trình hầm, trọng lượng muối chỉ còn khoảng 45–50% so với ban đầu, nhưng giá trị kinh tế lại tăng lên vượt trội.

Hiện nay, giá muối hầm của HTX Thắng Lợi đạt hơn 36.000 đồng/kg, cao gấp nhiều lần so với muối nguyên liệu ban đầu. Sự chênh lệch này đã mang lại nguồn thu đáng kể cho diêm dân, đồng thời tạo điều kiện để HTX tiếp tục mở rộng quy mô sản xuất.

Không dừng lại ở muối hầm nguyên chất, HTX Thắng Lợi còn phát triển đa dạng các dòng sản phẩm như muối hầm tôm, muối hầm chua cay, muối hầm gia vị, om ngự, và muối chấm phục vụ spa dưỡng sinh. Đặc biệt, dòng muối chườm dùng trong đông y được đánh giá cao nhờ những lợi ích tích cực đối với sức khỏe.

Nhờ đa dạng hóa sản phẩm, thị trường tiêu thụ của HTX ngày càng mở rộng. Trung bình mỗi tháng, HTX cung ứng khoảng 20 tấn muối hầm cho các cửa hàng thực phẩm sạch, spa dưỡng sinh và cơ sở chế biến thực phẩm trên khắp cả nước. Quy trình chế biến muối hầm cũng tạo việc làm ổn định cho hàng chục lao động địa phương, với mức thu nhập từ 5–7 triệu đồng/tháng.

Hiện nay, HTX Thắng Lợi đã hoàn thiện hồ sơ đăng ký sản phẩm OCOP, đồng thời nghiên cứu phát triển thêm các sản phẩm mới như muối vừng, muối lạc, muối sấy rau nhót, muối chấm hải sản… nhằm đưa muối hầm trở thành gia vị thiết yếu trong bữa ăn hàng ngày của người tiêu dùng.

Ông Hồ Văn Thanh, Chủ tịch UBND xã Quỳnh Phú cho biết: "Trong thời gian tới địa phương sẽ tiếp tục điều chỉnh diện tích sản xuất muối, giảm bớt diện tích manh mún, tập trung vùng sản xuất nhằm nâng cao chất lượng và giá trị. Như mô hình muối hầm của HTX Thắng Lợi, nhờ có nguồn nguyên liệu sẵn mà việc sản xuất muối diễn ra quanh năm. Mùa hè sản xuất muối thô, thời gian còn lại tập trung chế biến sâu để nâng cao giá trị”.

Từ những hạt muối mặn mòi của vùng biển xứ Nghệ, mô hình muối hầm của ông Bùi Xuân Điện đang thắp lên hy vọng mới cho nghề muối truyền thống, một hướng đi bền vững, gắn sản xuất với chế biến, thị trường và giá trị lâu dài cho người diêm dân.