Việt Nam chống khai thác IUU theo hướng bền vững, thực chất

Chiều 27/1, tại Trụ sở Chính phủ, Ban Chỉ đạo quốc gia về chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU) đã họp Phiên thứ 30, trực tuyến với các tỉnh, thành phố ven biển.

Theo các báo cáo, ý kiến tại cuộc họp, tính đến ngày 24/1, các địa phương đã rà soát, thống kê, nhập xong dữ liệu 19.035 tàu cá xóa đăng ký (từ năm 2020) vào cơ sở dữ liệu để công khai, gồm: tàu cá chìm 1.066 tàu; tàu cá giải bản 7.589 tàu; tàu cải hoán 40 tàu; tàu cá trong nước tịch thu bán sung vào ngân sách nhà nước 2 tàu; tàu cá bị nước ngoài tịch thu 321 tàu; tàu cá sang tên đổi chủ 783 tàu; tàu cá bán sang tỉnh khác 2.732 tàu; tàu cá có lý do khác 6.502 tàu.

Các địa phương đã tiến hành rà soát, báo cáo chi tiết tình trạng hoạt động của tàu dịch vụ hậu cần, tàu thu mua/mua bán hải sản trên biển; yêu cầu các tàu dịch vụ hậu cần thực hiện nghiêm việc báo cáo ra, vào cảng, ghi, nộp nhật ký thu mua chuyển tải, không thu mua sản phẩm thủy sản từ tàu khai thác vi phạm IUU. Đến ngày 24/1, VNFishbase ghi nhận 3.303 tàu cá hoạt động dịch vụ hậu cần, tàu thu mua/mua bán hải sản trên biển. Đến nay, 17 tỉnh, thành phố đã yêu cầu 142 doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu hải sản vào EU báo cáo thông tin tất cả các lô hàng thủy sản khai thác xuất khẩu sang thị trường châu Âu; thực hiện rà soát, kiểm tra và xử lý nghiêm các vi phạm phát hiện, bao gồm vi phạm về gian lận chứng nhận xuất xứ, gian lận thuế hàng hóa.

Các đoàn kiểm tra của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Tư pháp, Thanh tra Chính phủ, Bộ Công an, Bộ Quốc phòng đã thực hiện rà soát, kiểm tra xác suất tại nhiều địa phương có tỷ lệ khép hồ sơ không xử phạt vi phạm mất kết nối VMS lớn. Kết quả cho thấy tỷ lệ hồ sơ khép không đúng quy định, chưa đủ tài liệu, thời gian còn lớn. Do đó, các địa phương cần tập trung rà soát, khắc phục, bảo đảm việc khép hồ sơ đúng quy định của pháp luật...

Sau khi nghe các báo cáo, ý kiến tại phiên họp, Phó Thủ tướng Chính phủ Trần Hồng Hà nêu rõ, qua kết quả kiểm tra, thanh tra tại một số địa phương cho thấy tỷ lệ hồ sơ không đủ điều kiện, cơ sở hoặc quá thời hiệu để khép lại không xử lý đều từ 50% trở lên. Vì vậy, các bộ, ngành tiếp tục lập các đoàn công tác thanh tra, kiểm tra việc các địa phương triển khai chỉ đạo của Thủ tướng, Ban Chỉ đạo; các nội dung được EC nêu; trách nhiệm của lãnh đạo tỉnh/thành phố, các sở ngành; kiểm tra xác suất một số vụ việc mà địa phương báo cáo đã thực hiện, hoàn thành trước ngày 15/2.

Bên cạnh đó, các địa phương phải xây dựng kế hoạch, chương trình kiểm tra, thanh tra toàn diện, phân công cụ thể lãnh đạo tỉnh, lãnh đạo các sở, ngành (Nông nghiệp và Môi trường, Tư pháp, Thanh tra, Công an, Bộ đội Biên phòng), tập trung các lực lượng kiểm tra công tác xử phạt hành chính đối với các tàu cá vi phạm, chủ động rà soát hồ sơ, tiến độ xử phạt và các vụ đã khép hồ sơ; kiểm tra tính nghiêm minh trong thực hiện.

Nhấn mạnh tất cả vướng mắc về xử phạt hành chính đối với tàu cá vi phạm đã được giải quyết, Phó Thủ tướng yêu cầu các địa phương phải tổ chức thực hiện nghiêm, không có lý do gì khác. Các vụ vi phạm mới phát sinh phải xử lý ngay, không để phát sinh tồn đọng kéo dài.

Phó Thủ tướng đề nghị tiếp tục rà soát các quy định pháp luật liên quan về liên thông dữ liệu, xử phạt hành chính, thu hồi và cấp lại giấy phép đối với tàu cá mua bán, chuyển sang tỉnh khác nhưng chưa được cấp lại số đăng ký, giấy phép khai thác. Bộ Nông nghiệp và Môi trường có văn bản hướng dẫn xử lý, cập nhật toàn bộ số tàu này vào VNFishbase để kiểm soát, quản lý. 

Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà yêu cầu Bộ Nông nghiệp và Môi trường khẩn trương hướng dẫn giải quyết đối với số tàu đã chuyển từ tỉnh này sang tỉnh khác nhưng đang vướng mắc thủ tục; quy định rõ trách nhiệm của người mua, người bán và cách xử lý đối với các trường hợp sử dụng tàu chưa sang tên, chưa được cấp giấy phép khai thác mới; rà soát lại phương thức quản lý tàu dịch vụ hậu cần, tàu thu mua/mua bán hải sản trên biển, tổng hợp toàn bộ dữ liệu xuất bến, nhập bến, xuất cảng, nhập cảng trên phạm vi cả nước để đối chiếu, làm rõ sự chênh lệch.

Thêm vào đó, Phó Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành, địa phương kiểm soát chặt chẽ việc xác nhận nguồn gốc hải sản khai thác nhập cảng cá để làm nguyên liệu chế biến, xuất khẩu, bảo đảm trung thực và đúng quy định xuất xứ. Bộ Công an và các địa phương tập trung xử lý các vụ việc gian lận nguồn gốc xuất xứ hải sản làm nguyên liệu chế biến xuất khẩu đã bị phát hiện, với hình thức cao nhất là xử lý hình sự.

Biểu dương 4 địa phương, một số doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu thủy sản đã triển khai khẩn trương, nghiêm túc việc tự rà soát, kê khai thông tin xuất xứ các lô hàng xuất khẩu sang EU, Phó Thủ tướng yêu cầu đưa vào diện tập trung thanh tra, kiểm tra các địa phương, doanh nghiệp chưa thực hiện, chưa có kết quả. Phó Thủ tướng nhấn mạnh, tinh thần là tự kiểm tra, tự phát hiện, doanh nghiệp tự khắc phục; trường hợp không thực hiện và có vi phạm sẽ chuyển cơ quan công an xử lý.

Phó Thủ tướng đề nghị trong báo cáo gửi EC cần phản ánh rõ tinh thần của Ban Chỉ đạo là không chỉ xử lý các vi phạm về nguồn gốc xuất xứ liên quan đến khai thác IUU mà Việt Nam còn chủ động rà soát toàn bộ các lô hàng nhập khẩu, xuất khẩu thủy sản liên quan đến châu Âu.

Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà cũng yêu cầu các bộ, ngành tập trung rà soát hệ thống VMS, VNFishbase, eCDT kết nối với VNeID, bảo đảm dữ liệu "đúng, đủ, sạch, sống" và liên thông. Nhấn mạnh, VNFishbase là cơ sở thể hiện việc ứng dụng công nghệ và tính trung thực trong quản lý tàu cá, Phó Thủ tướng đề nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp cung cấp ứng dụng và quyền truy cập để phía EU có thể trực tiếp tham khảo dữ liệu; đưa vào báo cáo gửi EC nội dung triển khai giám sát hành trình tàu cá bằng thiết bị VMS.

Đồng thời yêu cầu Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì xây dựng chương trình chuyển đổi nghề cá bền vững cho các địa phương, trên cơ sở số liệu về ngư trường, khả năng cung ứng, hiện trạng nguồn lợi hải sản và năng lực khai thác. 

Phó Thủ tướng nhấn mạnh việc chuyển đổi nghề cá chủ yếu do địa phương triển khai với cách làm linh hoạt; riêng đối với lao động cao tuổi, không còn khả năng làm việc, cần có chính sách phúc lợi xã hội, hỗ trợ người nghèo. Phó Thủ tướng đề nghị tổng hợp các nội dung này thành tài liệu cung cấp cho EC, khẳng định Việt Nam tiếp cận vấn đề chống khai thác IUU theo hướng bền vững, thực chất.