Trong quá trình đô thị hóa diễn ra mạnh mẽ, xã Tam Hưng, TP. Hà Nội xác định xây dựng nông thôn mới phải gắn với nâng cao chất lượng đời sống nhân dân, hoàn thiện hạ tầng, bảo vệ môi trường, phát triển kinh tế và tạo sinh kế bền vững. Địa phương đang từng bước đổi mới cách làm, huy động nguồn lực và phát huy vai trò chủ thể của người dân để xây dựng diện mạo nông thôn theo hướng hiện đại, văn minh.
Tam Hưng là địa bàn có tốc độ chuyển dịch không gian phát triển nhanh ở khu vực phía Nam Thủ đô. Theo thông tin của địa phương, xã có diện tích tự nhiên khoảng 29,45 km², dân số hơn 39.000 người và chia thành 14 thôn. Trên địa bàn có các tuyến giao thông quan trọng kết nối với khu vực trung tâm Hà Nội, đồng thời đang có nhiều dự án đô thị, hạ tầng lớn được nghiên cứu, triển khai.
Hiện, Tam Hưng đang triển khai 10 dự án thu hồi đất với tổng diện tích khoảng 1.911,578 ha, chiếm 64,6% tổng diện tích đất tự nhiên của toàn xã. Quy mô thu hồi đất lớn cho thấy không gian phát triển của địa phương đang có sự thay đổi mạnh, đồng thời đặt ra yêu cầu phải chủ động giải quyết các vấn đề liên quan đến quy hoạch, hạ tầng, việc làm, sinh kế và đời sống người dân.
Quá trình đô thị hóa tạo thêm dư địa phát triển nhưng cũng đặt ra những yêu cầu mới đối với xây dựng nông thôn. Một phần diện tích đất nông nghiệp có khả năng được chuyển đổi cho các dự án phát triển đô thị, kéo theo sự thay đổi về cơ cấu lao động, việc làm và sinh kế của người dân.
Trước những yêu cầu đặt ra, Tam Hưng xác định xây dựng nông thôn mới cần được đặt trong tổng thể quy hoạch và định hướng phát triển lâu dài của địa phương. Việc đầu tư hạ tầng, chỉnh trang cảnh quan, phát triển kinh tế, nâng cao chất lượng dịch vụ xã hội cần được triển khai đồng bộ, tránh tình trạng đầu tư manh mún hoặc thiếu liên kết với không gian phát triển mới.
Đây là yêu cầu phù hợp với định hướng của Hà Nội trong giai đoạn 2026 - 2030. Thành phố đang hoàn thiện Bộ tiêu chí xã nông thôn mới giai đoạn mới theo hướng nâng cao chất lượng, phù hợp với quá trình đô thị hóa. Dự thảo Bộ tiêu chí gồm 10 tiêu chí với 47 chỉ tiêu, Hà Nội đặt mục tiêu đến năm 2030 có 80% số xã đạt chuẩn nông thôn mới và 20% số xã đạt chuẩn nông thôn mới hiện đại.
Đối với Tam Hưng, yêu cầu này càng có ý nghĩa khi địa phương đang đứng trước sự thay đổi nhanh về không gian phát triển. Thành phố đã xác định Tam Hưng thuộc khu vực được định hướng phát triển đô thị, quy hoạch chung xã Tam Hưng giai đoạn 2025 - 2027 cũng được đưa vào kế hoạch lập mới để phù hợp với địa giới hành chính và định hướng Quy hoạch Thủ đô.
Xây dựng nông thôn mới trong giai đoạn hiện nay cần được nhìn nhận theo hướng lâu dài, trong đó người dân phải là chủ thể và trực tiếp hưởng lợi từ quá trình phát triển.
Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Tam Hưng Bùi Văn Sáng cho rằng, quá trình đô thị hóa đang mở ra nhiều cơ hội để địa phương chuyển dịch cơ cấu kinh tế, nâng cao chất lượng hạ tầng và tạo thêm việc làm. Tuy nhiên, cùng với đó là yêu cầu phải quan tâm đầy đủ đến sinh kế của người dân, nhất là những hộ có đất nông nghiệp bị tác động bởi các dự án phát triển đô thị.
“Xây dựng nông thôn mới trong điều kiện mới phải gắn với bảo đảm sinh kế, nâng cao chất lượng cuộc sống và tạo cơ hội phát triển cho người dân. Địa phương sẽ tập trung huy động các nguồn lực, nâng cao chất lượng hạ tầng, đào tạo nghề, chuyển đổi việc làm và tạo điều kiện để người dân thích ứng với quá trình đô thị hóa”, ông Bùi Văn Sáng nhấn mạnh.
Cùng với hoàn thiện các tiêu chí, Tam Hưng tiếp tục nâng cao chất lượng các tiêu chí nông thôn mới theo hướng thực chất, bền vững.
Theo đó, địa phương tập trung rà soát từng nhóm nhiệm vụ, xác định rõ những nội dung đã đạt, những tiêu chí cần củng cố và những lĩnh vực cần ưu tiên đầu tư. Trong quá trình thực hiện, xã chú trọng phát huy vai trò của các thôn, tổ chức chính trị - xã hội và cộng đồng dân cư.
Hạ tầng giao thông, hệ thống chiếu sáng, cảnh quan, môi trường, thiết chế văn hóa, trường học, y tế và các công trình phục vụ dân sinh tiếp tục là những nội dung cần được quan tâm. Cùng với đầu tư mới, việc duy tu, bảo dưỡng và khai thác hiệu quả các công trình đã có cũng được đặt ra nhằm bảo đảm hiệu quả sử dụng lâu dài.
Trong xây dựng nông thôn mới, môi trường được xác định là một trong những yếu tố trực tiếp tạo nên chất lượng sống. Tam Hưng đang hướng tới xây dựng cảnh quan sáng, xanh, sạch, đẹp, nâng cao ý thức của người dân trong giữ gìn vệ sinh môi trường, phân loại và xử lý rác thải, bảo vệ các tuyến đường, khu dân cư và không gian công cộng.
Việc xây dựng đời sống văn hóa cũng được gắn với nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới. Năm 2026, xã Tam Hưng đặt mục tiêu trên 88,2% hộ gia đình đạt danh hiệu “Gia đình văn hóa”, đồng thời phấn đấu trên 90% số thôn đạt danh hiệu “Thôn văn hóa”. Phong trào được triển khai gắn với xây dựng nông thôn mới nâng cao, giữ gìn an ninh trật tự và xây dựng cảnh quan môi trường.
Theo lãnh đạo xã, các phong trào ở cơ sở phải hướng tới hiệu quả thực tế, tránh hình thức, chạy theo thành tích. Mỗi tiêu chí sau khi đạt phải tiếp tục được duy trì và nâng chất, để kết quả xây dựng nông thôn mới thực sự chuyển thành những giá trị cụ thể trong đời sống người dân.
Ở lĩnh vực y tế, Tam Hưng cũng từng bước nâng cao khả năng chăm sóc sức khỏe ban đầu cho người dân. Ngoài phối hợp với các bệnh viện tuyến thành phố theo chương trình, kế hoạch được chỉ định, xã đã liên kết, phối hợp với Bệnh viện 103 tổ chức khám sức khỏe định kỳ hằng tuần cho nhân dân trên địa bàn. Hoạt động này đồng thời gắn với đào tạo, chuyển giao chuyên môn cho đội ngũ y, bác sĩ của Trạm Y tế xã, qua đó từng bước nâng cao chất lượng khám, tư vấn và chăm sóc sức khỏe tại cơ sở.
Việc đưa các dịch vụ y tế đến gần người dân cũng góp phần nâng cao chất lượng các tiêu chí về y tế, an sinh xã hội trong xây dựng nông thôn mới. Đây là những nội dung có tác động trực tiếp đến đời sống và được địa phương quan tâm trong quá trình nâng chất các tiêu chí.
Cùng với hạ tầng, Tam Hưng đặc biệt quan tâm đến vấn đề việc làm và chuyển đổi sinh kế cho người dân trong quá trình đô thị hóa.
Tại tọa đàm về định hướng đào tạo nghề, chuyển đổi việc làm bền vững cho người dân diễn ra tháng 6/2026, lãnh đạo xã cho biết địa phương đang đứng trước những cơ hội lớn từ các dự án phát triển đô thị, hạ tầng. Tuy nhiên, sự thay đổi không gian phát triển cũng tác động trực tiếp đến lao động nông nghiệp truyền thống, nhất là lao động trung niên.
Vì vậy, đào tạo nghề, giới thiệu việc làm, hỗ trợ người dân chuyển đổi nghề nghiệp được xác định là nhiệm vụ quan trọng. Đây cũng là nội dung cần được tính toán trong quá trình xây dựng nông thôn mới, bởi chất lượng nông thôn không thể chỉ được đánh giá qua đường giao thông, trường học hay các công trình hạ tầng mà còn phải thể hiện ở khả năng tạo việc làm, thu nhập ổn định và cơ hội phát triển cho người dân.
Xã Tam Hưng sẽ tăng cường phối hợp với các cơ sở giáo dục nghề nghiệp, doanh nghiệp và đơn vị đào tạo, giới thiệu việc làm, đồng thời nghiên cứu các mô hình đào tạo phù hợp với nhu cầu của thị trường lao động và định hướng phát triển của địa phương.
Điều quan trọng là quá trình phát triển phải tạo ra cơ hội để người dân chuyển đổi sinh kế một cách chủ động. Địa phương sẽ quan tâm đến đào tạo nghề, kết nối việc làm và hỗ trợ người dân tiếp cận những ngành nghề phù hợp với yêu cầu mới.
Song song với chuyển đổi việc làm, Tam Hưng đang tăng cường ứng dụng công nghệ số trong phát triển sản xuất nông nghiệp và kinh tế nông thôn. Địa phương chú trọng phát huy giá trị các sản phẩm làng nghề, hỗ trợ người dân mở rộng phương thức quảng bá, tiêu thụ sản phẩm thông qua các nền tảng số.
Hoạt động livestream bán hàng được triển khai thường xuyên nhằm đưa sản phẩm nông nghiệp, sản phẩm làng nghề đến gần hơn với người tiêu dùng. Việc ứng dụng công nghệ cũng được mở rộng sang hỗ trợ kê khai, nộp thuế và bán hàng tại các chợ bằng phần mềm eTax Mobile, từng bước hình thành phương thức kinh doanh phù hợp với xu hướng chuyển đổi số.
Cách làm này tạo thêm kênh tiêu thụ sản phẩm, đồng thời giúp người dân tiếp cận các công cụ số trong sản xuất, kinh doanh. Khi sản phẩm làng nghề và hàng hóa nông nghiệp được giới thiệu trên các nền tảng trực tuyến, phạm vi tiếp cận khách hàng có thể được mở rộng, góp phần nâng cao giá trị sản phẩm và thu nhập cho người dân.
Huy động nguồn lực, phát huy vai trò chủ thể của người dân
Để xây dựng nông thôn mới trong điều kiện nguồn lực có hạn nhưng yêu cầu ngày càng cao, Tam Hưng xác định việc huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực là nhiệm vụ xuyên suốt.
Trong đó, ngân sách nhà nước tiếp tục đóng vai trò tạo nền tảng; đồng thời địa phương nghiên cứu huy động nguồn lực xã hội hóa, sự tham gia của doanh nghiệp và cộng đồng dân cư. Việc huy động nguồn lực phải bảo đảm công khai, minh bạch, đúng quy định và phù hợp với khả năng đóng góp của người dân.
Quy mô các dự án thu hồi đất đang triển khai trên địa bàn cũng đặt ra yêu cầu cao về công tác tuyên truyền, vận động, giải phóng mặt bằng và bảo đảm quyền lợi chính đáng của người dân. Với diện tích thu hồi khoảng 1.911,578 ha, chiếm 64,6% tổng diện tích đất tự nhiên, quá trình thực hiện cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền, các đơn vị liên quan và cộng đồng dân cư.
Kinh nghiệm từ công tác giải phóng mặt bằng trên địa bàn cũng cho thấy, sự đồng thuận của người dân là yếu tố quan trọng để triển khai các nhiệm vụ phát triển. Tam Hưng đang thực hiện phương châm “dân biết, dân bàn, dân hiểu, dân đồng thuận”, tăng cường tuyên truyền, đối thoại và giải thích chính sách để tạo sự thống nhất trong cộng đồng.
Tinh thần này cần tiếp tục được phát huy trong xây dựng nông thôn mới. Mỗi người dân vừa là chủ thể tham gia, vừa là đối tượng thụ hưởng thành quả. Khi người dân hiểu rõ mục tiêu, lợi ích và trách nhiệm của mình, các phong trào xây dựng đường làng, ngõ xóm, bảo vệ môi trường, chỉnh trang cảnh quan, phát triển kinh tế hộ gia đình và xây dựng đời sống văn hóa sẽ có nền tảng bền vững hơn.
Đặc biệt, trong bối cảnh Tam Hưng đang chuyển dịch mạnh từ một địa phương có đặc trưng sản xuất nông nghiệp sang không gian phát triển đô thị, việc giữ gìn những giá trị văn hóa, cảnh quan và bản sắc cộng đồng nông thôn cũng cần được đặt song song với phát triển hạ tầng.
Hướng tới diện mạo nông thôn hiện đại, văn minh
Trước yêu cầu mới, xây dựng nông thôn mới tại Tam Hưng đang được đặt trong mối quan hệ chặt chẽ với quy hoạch, đô thị hóa, chuyển đổi sinh kế và nâng cao chất lượng cuộc sống.
Địa phương xác định trước mắt tiếp tục rà soát các tiêu chí, hoàn thiện những nội dung còn hạn chế; tập trung nguồn lực cho hạ tầng thiết yếu; nâng cao chất lượng môi trường và cảnh quan; phát triển kinh tế gắn với tạo việc làm; đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý, sản xuất và phục vụ người dân.
Việc ứng dụng công nghệ trong nông nghiệp, tiêu thụ sản phẩm, kê khai thuế, kinh doanh tại chợ và quảng bá sản phẩm làng nghề đang mở thêm hướng tiếp cận cho kinh tế nông thôn. Cùng với đó, các hoạt động chăm sóc sức khỏe, đào tạo nghề, kết nối việc làm và nâng cao đời sống văn hóa tiếp tục được triển khai nhằm bảo đảm người dân được hưởng lợi trực tiếp từ quá trình phát triển.
Về lâu dài, Tam Hưng hướng tới xây dựng không gian nông thôn hiện đại, đồng bộ nhưng vẫn giữ được những giá trị văn hóa và cộng đồng vốn có. Định hướng phát triển đô thị xanh, thông minh và theo mô hình TOD được địa phương xác định trong quá trình lập quy hoạch mới.
Đây là quá trình cần sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, sự đồng hành của doanh nghiệp và đặc biệt là sự tham gia của người dân.
Xây dựng nông thôn mới là quá trình lâu dài. Mục tiêu cuối cùng là nâng cao chất lượng cuộc sống của nhân dân, tạo môi trường sống văn minh, an toàn, xanh, sạch và mở ra những cơ hội phát triển mới. Tam Hưng sẽ tiếp tục đổi mới phương thức lãnh đạo, điều hành, phát huy dân chủ ở cơ sở và huy động các nguồn lực để thực hiện các nhiệm vụ theo đúng định hướng quy hoạch.
Các nhiệm vụ về hạ tầng, môi trường, văn hóa, y tế, việc làm, chuyển đổi số, quy hoạch và chuyển đổi sinh kế đang được Tam Hưng triển khai theo hướng gắn kết với nhau. Trong đó, chất lượng cuộc sống của người dân là thước đo quan trọng, còn quy hoạch và phát triển bền vững là nền tảng để địa phương thích ứng với quá trình đô thị hóa.
Khi không gian phát triển thay đổi, những thành quả xây dựng nông thôn mới cần tiếp tục được kế thừa, nâng cao và chuyển hóa thành động lực phát triển. Tam Hưng đang hướng tới một diện mạo nông thôn hiện đại, văn minh, có hạ tầng đồng bộ, dịch vụ xã hội ngày càng hoàn thiện, kinh tế nông thôn thích ứng tốt hơn với chuyển đổi số và đời sống người dân từng bước được cải thiện.
Bài viết có sự phối hợp của Văn phòng Điều phối Chương trình xây dựng nông thôn mới Thành phố Hà Nội.
Từ những cánh đồng lúa mênh mông của xã Phú Hòa (Định Quán, Đồng Nai), một chàng trai trẻ sau khi tốt nghiệp chuyên ngành Du lịch đã chọn con đường ít người đi. Không phải ánh đèn đô thị hào hoa, mà là tiếng gió đồng, mùi bùn đất và những khối đá núi lửa cổ xưa. Đó là câu chuyện của Thân Văn Linh, người đã khéo léo “xâu chuỗi” những giá trị bản địa thành một hành trình đầy cảm xúc.
Sáng ngày 15/11/2024, tại Hà Nội, Bộ Nông nghiệp và PTNT phối hợp với Quỹ nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF) tổ chức Hội nghị toàn quốc công tác nước sạch nông thôn. Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và PTNT Nguyễn Hoàng Hiệp, bà Silvia Danailov - Trưởng đại diện Quỹ nhi đồng Liên hợp quốc tại Việt Nam đồng chủ trì Hội nghị.
Chuyển đổi số gắn với chuyển đổi xanh đang trở thành xu thế tất yếu của nền nông nghiệp hiện đại, minh bạch và bền vững. Tại Hội thảo “Chuyển đổi số - xanh: Động lực phát triển doanh nghiệp trong kỷ nguyên mới" do Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường tổ chức tại Trung tâm Hội nghị quốc gia sáng 30/3, TSn Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn đã chỉ ra các điểm nghẽn chủ yếu của các doanh nghiệp và hợp tác xã (HTX) trong chuyển đổi số gắn với mục tiêu phát triển xanh, đồng thời đề xuất nhiều định hướng và giải pháp nhằm thúc đẩy doanh nghiệp và hợp tác xã nông nghiệp chuyển từ nhận thức sang hành động thực chất.
Thời gian qua, chương trình xây dựng nông thôn mới ở Hà Tĩnh đã để lại dấu ấn rõ nét. Nhiều địa phương thay đổi diện mạo, đời sống người dân cải thiện. Bước sang giai đoạn mới, kế thừa kết quả đạt được, Hà Tĩnh tiếp tục điều chỉnh cách làm để phù hợp hơn với thực tế từng vùng.
Ở nhiều vùng nông thôn hiện nay, câu chuyện “ly hương” đã không còn là hiện tượng cá biệt mà trở thành xu hướng xã hội. Người trẻ rời quê, lao động chính dịch chuyển ra đô thị, làng quê dần thiếu lực lượng sản xuất kế cận. Trong bối cảnh đó, những người lựa chọn ở lại quê hương để xây dựng sinh kế không chỉ đang làm kinh tế, mà đang tham gia trực tiếp vào một bài toán lớn hơn: tương lai của nông thôn mới sẽ dựa vào đâu để phát triển bền vững.
