Xây dựng thương hiệu nông sản phát thải thấp hướng tới nông nghiệp xanh

Phát biểu khai mạc hội thảo, ông Nguyễn Quang Hiếu, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật cho biết, thời gian qua, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã triển khai nhiều chương trình, đề án trọng điểm như: Đề án “Phát triển bền vững 1 triệu héc-ta lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030”; Đề án “Sản xuất giảm phát thải lĩnh vực trồng trọt giai đoạn 2025 - 2035, tầm nhìn đến 2050”…

Trong bối cảnh Việt Nam cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, lĩnh vực trồng trọt giữ vai trò quan trọng trong giảm phát thải khí nhà kính, đồng thời thích ứng với xu hướng thị trường nông sản toàn cầu đang chuyển mạnh sang các sản phẩm bền vững, phát thải thấp và có khả năng truy xuất nguồn gốc. Ông Hiếu nhấn mạnh, chuyển đổi sang nông nghiệp phát thải thấp không còn là lựa chọn mà là yêu cầu bắt buộc. Để quá trình này bền vững, cần gắn chặt giữa sản xuất xanh với giá trị thị trường, trong đó phát triển thương hiệu nông sản phát thải thấp là khâu đột phá.

Tại hội thảo, PGS, TS. Bùi Bá Bổng, nguyên Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và PTNT, Chủ tịch Hiệp hội ngành hàng lúa gạo Việt Nam (VIETRISA) cho biết, Việt Nam đang thực hiện đề án phát triển bền vững 1 triệu héc-ta lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030. Để thực hiện mục tiêu này, VIETRISA đã xây dựng và ban hành Sổ tay hướng dẫn quy trình sản xuất lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng đồng bằng sông Cửu Long và đã đạt được những kết quả ban đầu rất khả quan. Trong đó, giảm 30% lượng phân bón vô cơ so với canh tác thông thường, đồng thời khuyến khích sử dụng phân hữu cơ, vi sinh nhằm lâng cao hiệu quả sử dụng đất, phân bón. Ngoài ra, lượng phân đạm, thuốc bảo vệ thực vật, lượng nước tưới… cũng giảm từ 15 - 30% cho những vùng đất phèn… Đặc biệt, trước đây người nông dân thường có thói quen hay đốt rơm rạ mỗi khi thu hoạch lúa, nay nguồn phụ phẩm này đã được thu gom làm thức ăn cho gia súc, làm đầu vào của một số lĩnh vực khác như phân bón, trồng nấm…

PGS, TS. Bùi Bá Bổng cho biết thêm, hiện nay vùng đồng bằng sông Cửu Long, VIETRISA đã cấp chứng nhận cho 8 doanh nghiệp nhãn hiệu gạo Việt Nam xanh phát thải thấp như Công ty Trung An, Thái Bình Seed, Xuân Phương… Đồng thời, Việt Nam là nước đầu tiên trên thế giới xuất khẩu gạo phát thải thấp…

Tại hội thảo, ông Li Guo, Chuyên gia cao cấp của Ngân hàng Thế giới cho biết, lúa gạo là bản sắc nhận diện của Việt Nam, nhất là đồng bằng sông Hồng và đồng bằng sông Cửu Long. Tuy nhiên, làm thế nào để tăng tính cạnh tranh trong chuỗi giá trị lúa gạo của Việt Nam trên trường quốc tế. Do vậy, Việt Nam cần có chiến lược cụ thể như đẩy mạnh xây dựng thương hiệu; xây dựng những quy trình chuẩn trong canh tác phát thải thấp; phải tập trung đến chất lượng sản phẩm… từ đó nâng cao thu nhập của người nông dân.

Chia sẻ tại hội thảo, ông Juhern Kim, Trưởng Đại diện quốc gia tại Việt Nam, Viện Tăng trưởng xanh toàn cầu (GGGI) cho rằng, chúng ta đều nhận thấy rằng, lĩnh vực nông nghiệp tại Việt Nam đang có rất nhiều cơ hội to lớn. Vấn đề đặt ra là làm thế nào để kết nối những cơ hội này với các mô hình tăng trưởng và đổi mới sáng tạo mới. Điều này phụ thuộc vào mức độ phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan trong ngành.

Tại GGGI, chúng tôi đang triển khai các hoạt động thúc đẩy nông nghiệp carbon thấp từ nhiều góc độ khác nhau , từ các dự án thí điểm về than sinh học (biochar) và giảm phát thải khí mê-tan, đến việc hỗ trợ tăng tốc các doanh nghiệp khởi nghiệp công nghệ nông nghiệp, cũng như huy động nguồn tài chính xanh cho toàn ngành nông nghiệp. GGGI mong muốn mang đến sự kết hợp giữa kinh nghiệm toàn cầu, công nghệ mới và nguồn lực tài chính nhằm thiết kế và hỗ trợ thế hệ dự án tiếp theo trong lĩnh vực quan trọng này.

GGGI hướng tới hỗ trợ xây dựng các dự án nông nghiệp xanh và thông minh, đồng thời phát triển các công cụ tài chính như trái phiếu xanh, tài chính hỗn hợp kết hợp với tín chỉ carbon; làm việc với nhiều loại thị trường carbon khác nhau, bao gồm thị trường carbon tự nguyện và thị trường carbon trong nước, dự kiến sẽ sớm được vận hành tại Việt Nam. Bên cạnh đó, GGGI cũng hỗ trợ điều chỉnh các khuôn khổ đầu tư quốc gia phù hợp với tiêu chuẩn quốc tế, nhằm tạo điều kiện cho dòng vốn đầu tư vào nông nghiệp carbon thấp được lưu thông hiệu quả hơn.

Dự án hợp tác giữa GGGI, Ngân hàng Thế giới và Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, tập trung vào bốn lĩnh vực chính như: Tăng cường năng lực và thúc đẩy sự tham gia của khu vực tư nhân; củng cố nền tảng chính sách và chiến lược, trong đó đánh giá tiềm năng giảm phát thải, xác định các chuỗi giá trị ưu tiên, và hỗ trợ định hướng chiến lược cho sản xuất cây trồng phát thải thấp phù hợp với các cam kết khí hậu của Việt Nam; nâng cao mức độ sẵn sàng về tài chính carbon; phát triển các công cụ dựa trên thị trường, bao gồm xây dựng thương hiệu.

Nông nghiệp carbon thấp không chỉ là giảm phát thải. Đó còn là việc tái định nghĩa giá trị trong nông nghiệp đối với người nông dân, doanh nghiệp và cả quốc gia. Về bản chất, đó là quá trình chuyển đổi toàn diện chuỗi cung ứng và chuỗi giá trị, ông Juhern Kim nhấn mạnh.

Tại hội thảo, nhiều ý kiến cho rằng, xây dựng thương hiệu nông sản phát thải thấp hướng tới nông nghiệp xanh và giảm phát thải muốn thành công thì chúng ta không chỉ dừng ở khẩu hiệu, mà phải cùng nhau hành động, trong đó người dân đóng vai trò trung tâm. Các cơ quan quản lý nhà nước, các địa phương phải cùng nhau vào cuộc. Đặc biệt, muốn thực hiện một cách hiệu quả phải cần có sự hỗ trợ tài chính, kinh nghiệm của các tổ chức quốc tế…

Phát biểu kết luận hội thảo, ông Nguyễn Quang Hiếu, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật cho rằng, phát triển nông sản phát thải thấp không chỉ là nhiệm vụ chuyên môn, mà là trách nhiệm của toàn ngành trong thực hiện các cam kết quốc gia về tăng trưởng xanh và phát thải ròng bằng ‘0’. Hội thảo hôm nay là diễn đàn quan trọng nhằm kết nối chính sách, kỹ thuật và thị trường, đồng thời làm rõ vai trò của thương hiệu như cầu nối giữa giảm phát thải và gia tăng giá trị nông sản.

Đồng thời qua hội thảo này, cơ quan quản lý nhà nước sẽ tham mưu, xây dựng và chuẩn hóa hệ thống tiêu chuẩn, chứng nhận nông sản phát thải thấp; phát triển hệ thống MRV minh bạch, tin cậy, ứng dụng công nghệ số nhằm giảm chi phí; thúc đẩy liên kết chuỗi giá trị, phát huy vai trò của doanh nghiệp và hợp tác xã; kết hợp hiệu quả giữa các công cụ thị trường như thương hiệu, chứng nhận và tài chính carbon; tăng cường phối hợp giữa Nhà nước, khu vực tư nhân và các đối tác quốc tế, …

Dự án “Thúc đẩy Chuyển đổi Nông nghiệp Xanh và carbon thấp” do Ngân hàng Thế giới tài trợ thông qua Quỹ Hợp tác Đối tác Hàn Quốc – Ngân hàng Thế giới (KWPF), được GGGI phối hợp triển khai cùng Bộ Nông nghiệp và Môi trường và các đối tác trong nước. Dự án nhằm hỗ trợ Việt Nam tăng cường nền tảng chính sách, tư vấn kỹ thuật và chia sẻ kiến thức cho quá trình chuyển đổi nông nghiệp theo hướng xanh và phát thải thấp, đồng thời góp phần triển khai hiệu quả Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp.