Trước yêu cầu ngày càng cao về tiêu thoát nước, phòng, chống thiên tai và ứng phó với các hình thái thời tiết cực đoan, nhiều công trình thủy lợi trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh đang cần được đầu tư, nâng cấp.
Phóng viên Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường đã có cuộc trao đổi với ông Phạm Văn Đưởng, Phó Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi tỉnh Bắc Ninh, xung quanh vấn đề này.
Còn nhiều công trình cần nâng cấp
PV: Xin ông đánh giá về hiện trạng các hệ thống công trình thủy lợi trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh hiện nay?
Ông Phạm Văn Đưởng: Trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh hiện có 4 hệ thống công trình thủy lợi gồm: Bắc Đuống, Nam Đuống, Nam Sông Thương và Bắc Sông Thương. Đây là các hệ thống công trình thủy lợi đa dạng, có quy mô lớn, với 288 hồ chứa nước, 21 đập dâng, 1.452 trạm bơm và 10.240,20 km kênh mương các loại.
Trong những năm qua, các hệ thống công trình thủy lợi trên địa bàn tỉnh luôn nhận được sự quan tâm đầu tư, nâng cấp của các Bộ, ngành Trung ương và UBND tỉnh Bắc Ninh. Qua đó, từng bước đáp ứng yêu cầu cấp nước phục vụ sản xuất nông nghiệp, công nghiệp và dân sinh.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, các hệ thống thủy lợi vẫn còn một số tồn tại. Nhiều công trình, đặc biệt là các trạm bơm tưới, tiêu, được xây dựng từ những năm 1980 - 1990 của thế kỷ trước, như: Trạm bơm tiêu Thái Sơn 1; Trạm bơm tưới Chợ Xa;... Máy móc, thiết bị và công nghệ đã lạc hậu. Quy mô thiết kế ban đầu chủ yếu phục vụ yêu cầu tưới, tiêu cho sản xuất nông nghiệp.
Trong khi đó, quá trình đô thị hóa, phát triển công nghiệp trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh diễn ra nhanh, làm gia tăng yêu cầu về tiêu thoát nước. Cùng với đó, những diễn biến bất thường của thời tiết như mưa lớn cực đoan, lũ lụt, hạn hán… đang đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với năng lực của các hệ thống công trình thủy lợi.
Để bảo đảm an ninh nguồn nước, đáp ứng yêu cầu tiêu thoát nước và phòng, chống thiên tai, UBND tỉnh Bắc Ninh đã phê duyệt Đề án “Tu bổ, nâng cấp và đầu tư xây dựng hệ thống công trình đê điều, thủy lợi trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh đến năm 2030” tại Quyết định số 798/QĐ-UBND ngày 12/6/2026.
Đề án nhằm đề xuất các phương án tu bổ, nâng cấp và đầu tư xây dựng hệ thống công trình đê điều, thủy lợi trên địa bàn tỉnh đến năm 2030. Nâng cao năng lực tưới, tiêu úng, chủ động ứng phó hiệu quả với các hình thái thời tiết cực đoan, lũ lụt, hạn hán và mưa lớn bất thường.
Qua đó góp phần bảo vệ tính mạng, tài sản, ổn định đời sống nhân dân, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời làm cơ sở xây dựng kế hoạch bố trí nguồn vốn đầu tư phù hợp, hiệu quả.
Kiên quyết xử lý vi phạm hành lang công trình thủy lợi
PV: Đánh giá của ông về tình trạng vi phạm hành lang các công trình thủy lợi trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh hiện nay?
Ông Phạm Văn Đưởng: Tình trạng vi phạm công trình, hành lang bảo vệ công trình thủy lợi vẫn còn xảy ra trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh. Từ ngày 1/1 đến ngày 1/8/2026, toàn tỉnh phát sinh mới 81 trường hợp vi phạm về công trình thủy lợi.
Trong đó, địa bàn Công ty TNHH MTV Khai thác công trình thủy lợi Nam Sông Thương quản lý có 5 trường hợp; Công ty TNHH MTV Khai thác công trình thủy lợi Bắc Đuống có 64 trường hợp; Công ty TNHH MTV Khai thác công trình thủy lợi Nam Đuống có 12 trường hợp.
Để khắc phục, xử lý triệt để tình trạng vi phạm, ngày 2/7/2026, UBND tỉnh Bắc Ninh đã ban hành Kế hoạch số 248/KH-UBND về tăng cường xử lý vi phạm Luật Đê điều, Luật Thủy lợi trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh.
Theo kế hoạch, toàn tỉnh phải xử lý 334 trường hợp vi phạm pháp luật về thủy lợi thuộc địa bàn các xã, phường và các Công ty TNHH MTV Khai thác công trình thủy lợi quản lý (gồm Nam Đuống, Bắc Đuống, Bắc Sông Thương và Nam Sông Thương).
Đến nay, các đơn vị đã xử lý được 42 trường hợp. Trong đó, đối với các vi phạm mới phát sinh, đã xử lý 7/81 trường hợp, gồm Công ty TNHH MTV Khai thác công trình thủy lợi Nam Đuống 4/12 trường hợp và Công ty TNHH MTV Khai thác công trình thủy lợi Bắc Đuống 3/64 trường hợp.
Đối với các trường hợp vi phạm thuộc kế hoạch xử lý của UBND tỉnh Bắc Ninh, đã xử lý 35/334 trường hợp, gồm: Công ty TNHH MTV Khai thác công trình thủy lợi Nam Đuống 5/70; Công ty TNHH MTV Khai thác công trình thủy lợi Bắc Đuống 8/110; Công ty TNHH MTV Khai thác công trình thủy lợi Bắc Sông Thương 7/100 và Công ty TNHH MTV Khai thác công trình thủy lợi Nam Sông Thương 15/54 trường hợp.
Đây là nhiệm vụ cần được thực hiện thường xuyên, quyết liệt, bởi việc vi phạm hành lang công trình thủy lợi không chỉ ảnh hưởng đến khả năng vận hành, khai thác công trình mà còn tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn, cản trở dòng chảy và ảnh hưởng đến công tác phòng, chống thiên tai.
Để tăng cường đôn đốc việc xử lý các vi phạm theo kế hoạch của UBND tỉnh cũng như kịp thời xử lý những trường hợp mới phát sinh, ngày 3/8/2026, Sở Nông nghiệp và Môi trường Bắc Ninh đã ban hành Công văn số 6859/SNNMT-CCTL đôn đốc UBND các xã, phường khẩn trương tổ chức đợt cao điểm xử lý vi phạm trên địa bàn.
Mục tiêu là nâng cao hiệu quả thực hiện kế hoạch, xử lý dứt điểm các trường hợp vi phạm, đồng thời ngăn chặn kịp thời những vi phạm mới phát sinh.
288 hồ chứa nước và yêu cầu bảo đảm an toàn trong mùa mưa lũ
PV: Hiện nay trên địa bàn tỉnh đang quản lý bao nhiêu hồ, đập? Có hồ, đập nào xuống cấp, mất an toàn hay không?
Ông Phạm Văn Đưởng: Hiện nay, trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh có 288 hồ chứa nước. Trước mùa mưa lũ năm 2026, Sở Nông nghiệp và Môi trường Bắc Ninh đã tổ chức rà soát, kiểm tra hiện trạng hệ thống công trình thủy lợi và báo cáo Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi tại Công văn số 2786/SNNMT-CCTL ngày 13/4/2026.
Qua rà soát, trên địa bàn tỉnh có 08 công trình hồ chứa nước cần được đầu tư khắc phục, sửa chữa trong thời gian tới, gồm hồ: Khuôn Thần, Khoanh Song, Đá Cóc, Cây Đa, Suối Ven, Hồng Lĩnh, Chùa Sừng và Cầu Cài.
Tuy nhiên, cần khẳng định rằng hiện nay các hồ chứa nước này vẫn bảo đảm khả năng tích nước phục vụ sản xuất. Việc xác định nhu cầu đầu tư, sửa chữa nhằm từng bước nâng cao mức độ an toàn, năng lực vận hành của công trình và chủ động ứng phó với các tình huống thiên tai có thể xảy ra.
PV: Vậy công tác bảo đảm an toàn hồ, đập được tỉnh Bắc Ninh quan tâm và triển khai như thế nào, thưa ông?
Ông Phạm Văn Đưởng: Bảo đảm an toàn đập, hồ chứa nước là nhiệm vụ được ngành xác định hết sức quan trọng, đặc biệt trước và trong mùa mưa bão.
Hàng năm, Sở Nông nghiệp và Môi trường chỉ đạo các đơn vị quản lý, khai thác công trình thủy lợi tổ chức kiểm tra, đánh giá hiện trạng các công trình đập, hồ chứa nước trước và sau mùa mưa bão.
Trên cơ sở kết quả kiểm tra, các đơn vị xây dựng phương án và chủ động bố trí nguồn kinh phí hoặc đề xuất cấp có thẩm quyền hỗ trợ kinh phí để tu bổ, sửa chữa đối với những công trình chưa bảo đảm an toàn.
Bên cạnh đó, ngành thường xuyên rà soát, cập nhật số liệu vết lũ và triển khai xây dựng phương án ứng phó thiên tai cho từng đập, hồ chứa nước, trình cấp có thẩm quyền phê duyệt. Đây là cơ sở quan trọng để tổ chức triển khai các giải pháp bảo đảm an toàn công trình, hạn chế thấp nhất thiệt hại khi có tình huống bất thường xảy ra.
Ưu tiên đầu tư, nâng cấp các hồ chứa trọng điểm, chủ động thích ứng diễn biến bất thường của thời tiết
PV: Ông có thể cho biết cụ thể những kết quả đầu tư, sửa chữa hồ chứa nước trong thời gian qua và định hướng trong giai đoạn tới?
Ông Phạm Văn Đưởng: Trong năm 2024, tỉnh đã thực hiện cải tạo, nâng cấp 2 hồ chứa nước là hồ Cây Đa và Va Khê, với tổng kinh phí 26,75 tỷ đồng từ nguồn dự phòng ngân sách Trung ương năm 2024.
Đồng thời, đã thực hiện sửa chữa, cải tạo, nâng cấp các hạng mục công trình của hồ chứa nước Cấm Sơn và Cửa Cốc thuộc Dự án thành phần số 3 - Sửa chữa cấp bách bảo đảm an toàn một số hồ chứa, với tổng mức đầu tư 68,158 tỷ đồng từ nguồn vốn ngân sách Trung ương do Bộ Nông nghiệp và Môi trường quản lý.
Trong giai đoạn 2026 - 2030, căn cứ Đề án “Tu bổ, nâng cấp và đầu tư xây dựng hệ thống công trình đê điều, thủy lợi trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh đến năm 2030” đã được UBND tỉnh phê duyệt, Sở Nông nghiệp và Môi trường đề xuất cải tạo, nâng cấp 10 hồ chứa nước, gồm: Khoanh Song, Đá Cóc, Đá Mài, Đồng Cốc, Dộc Bấu, Hồng Lĩnh, Suối Ven, Chùa Sừng, Cầu Cài và hồ Quỳnh với tổng kinh phí dự kiến khoảng 410 tỷ đồng.
Việc đầu tư, nâng cấp các công trình này nhằm đáp ứng yêu cầu phòng, chống thiên tai, nâng cao năng lực tích trữ và điều tiết nguồn nước, bảo đảm an toàn công trình, đồng thời góp phần bảo đảm an ninh nguồn nước phục vụ sản xuất và dân sinh trên địa bàn tỉnh.
PV: Trước yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội và những diễn biến ngày càng khó lường của thời tiết, đâu là giải pháp trọng tâm đối với hệ thống thủy lợi Bắc Ninh trong thời gian tới?
Ông Phạm Văn Đưởng: Theo tôi, trước hết phải tiếp tục rà soát tổng thể hệ thống công trình thủy lợi, xác định rõ những công trình xuống cấp, những điểm còn hạn chế về năng lực tưới, tiêu để có kế hoạch đầu tư theo thứ tự ưu tiên.
Cùng với đầu tư xây dựng, nâng cấp công trình, cần chú trọng nâng cao hiệu quả quản lý, khai thác, vận hành hệ thống; tăng cường kiểm tra, bảo vệ công trình và xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm hành lang bảo vệ công trình thủy lợi.
Đặc biệt, trong bối cảnh thời tiết ngày càng xuất hiện nhiều hiện tượng cực đoan, việc chủ động xây dựng phương án ứng phó thiên tai, kiểm tra an toàn hồ đập, trạm bơm, kênh mương và các công trình đầu mối phải được thực hiện thường xuyên, liên tục.
Về lâu dài, việc triển khai hiệu quả Đề án tu bổ, nâng cấp và đầu tư xây dựng hệ thống công trình đê điều, thủy lợi đến năm 2030 sẽ là một trong những giải pháp quan trọng để nâng cao năng lực của hệ thống thủy lợi tỉnh Bắc Ninh.
Mục tiêu cuối cùng là xây dựng hệ thống thủy lợi từng bước đồng bộ, hiện đại, đáp ứng yêu cầu tưới, tiêu, cấp nước, phòng, chống thiên tai; bảo đảm an ninh nguồn nước, bảo vệ an toàn tính mạng và tài sản của Nhân dân, tạo nền tảng phục vụ phát triển kinh tế - xã hội bền vững của tỉnh Bắc Ninh.
>>>>>> Xin vui lòng xem thêm:
- Bài 14: Bắc Ninh - Hệ thống công trình thủy lợi trước áp lực xuống cấp và quá tải
- Bài 7: Ô nhiễm nguồn nước tưới ở Xí nghiệp thủy lợi Như Quỳnh
- Bài 6: Hệ thống thủy lợi Bắc Sông Thương - Công trình xuống cấp, cần vốn đầu tư để bảo đảm an toàn
Trong khuôn khổ của chương trình Tọa đàm “Phát triển vùng dược liệu dưới tán rừng gắn với du lịch nông nghiệp”, ngày 11/7, đoàn công tác của Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường, cùng các chuyên gia, nhà khoa học, đã có chuyến đi thực tế khảo sát thăm mô hình trồng cây dược liệu gắn với du lịch nông nghiệp tại xã Nậm Tăm, tỉnh Lai Châu.
Thực hiện việc tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng hiện đại, xanh và bền vững, tỉnh Ninh Bình đang từng bước khẳng định hiệu quả của các mô hình liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị. Thành công đó có sự đóng góp rất quan trọng của cộng đồng doanh nghiệp, những đơn vị không chỉ cung cấp giống, vật tư, chuyển giao kỹ thuật mà còn đóng vai trò kết nối thị trường, tiêu thụ sản phẩm và dẫn dắt người nông dân tham gia vào nền nông nghiệp hàng hóa.
Hà Nội là địa phương có diện tích trồng lúa lớn với nhiều vùng chuyên canh chất lượng cao. Trong xu hướng phát triển kinh tế nông nghiệp, ngành lúa gạo đang hướng tới nâng cao giá trị thông qua các chuỗi sản xuất bền vững, thân thiện môi trường và đáp ứng nhu cầu thị trường.
Trong dòng chảy của nền nông nghiệp hiện đại, khi người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến nguồn gốc và chất lượng sản phẩm, những khái niệm như truy xuất nguồn gốc, thương hiệu vùng miền hay chỉ dẫn địa lý không còn xa lạ. Tuy nhiên, phía sau một sản phẩm được bảo hộ chỉ dẫn địa lý không chỉ là câu chuyện về quyền sở hữu trí tuệ, mà còn là hành trình khẳng định giá trị của đất đai, khí hậu, tri thức bản địa và bản sắc văn hóa của cả một vùng đất.
Tại xã Nho Quan, Ninh Bình, nơi quỹ đất sản xuất nông nghiệp chiếm gần như toàn bộ diện tích tự nhiên của địa phương, mô hình trồng đậu rau ngồi đang mang đến những tín hiệu tích cực ngay từ vụ đầu tiên. Khả năng thích ứng tốt với điều kiện thời tiết nắng nóng, ít sâu bệnh, chi phí đầu tư thấp cùng triển vọng mở rộng diện tích đã giúp giống cây trồng mới này nhận được sự quan tâm của người dân và các hợp tác xã.
