Với đồng bào miền núi, vùng biên, thoát nghèo không thể chỉ dừng ở những chủ trương hay chính sách trên giấy. Điều người dân cần hơn cả là những mô hình sinh kế cụ thể, phù hợp với điều kiện thực tế. Nhìn từ xã Châu Khê, tỉnh Nghệ An có thể thấy rõ vai trò của những mô hình này trên hành trình giảm nghèo.
Hỗ trợ toàn diện từ con giống đến kỹ thuật
Xã Châu khê là xã biên giới có đường biên tiếp giáp với nước Lào 25,414km, đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống chiếm trên 90%. Châu Khê vẫn còn không ít khó khăn về điều kiện sản xuất, đời sống và hạ tầng. Vì vậy, công tác giảm nghèo ở đây không chỉ mang ý nghĩa phát triển kinh tế mà còn gắn chặt với ổn định xã hội, giữ vững an ninh vùng biên giới.
Từ thực tế đó, chính quyền địa phương đã triển khai các dự án hỗ trợ phát triển sản xuất cộng đồng trong khuôn khổ Tiểu dự án 2, Dự án 3 thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững. Nhiều mô hình sinh kế đã được đưa vào thực hiện như nuôi cá, chăn nuôi bò, trồng na dai, tràm năm gân, sả… Trong đó, mô hình nuôi gà đen thương phẩm tại bản Đồng Tiến được xem là hướng đi nhiều triển vọng, vừa tạo sinh kế, vừa mở ra cơ hội xây dựng đặc sản bản địa.
Mục tiêu của mô hình khá rõ ràng: tạo nguồn thu nhập ổn định cho các hộ nghèo, cận nghèo và hộ mới thoát nghèo, giúp người dân có điều kiện phát triển kinh tế lâu dài thay vì chỉ hỗ trợ mang tính ngắn hạn.
Tại bản Đồng Tiến, có 27 hộ dân tham gia dự án. Trong đó, 01 hộ được chọn làm đại diện tổ cộng đồng để phối hợp xây dựng hồ sơ và tổ chức thực hiện, 26 hộ còn lại nhận hỗ trợ trực tiếp, gồm 25 hộ cận nghèo và 1 hộ nghèo.
Các hộ tham gia được hỗ trợ tương đối toàn diện. Tổng cộng 1.924 con gà đen giống (21 ngày tuổi) đã được cấp phát, cùng thức ăn chăn nuôi chuyên dụng, chế phẩm sinh học xử lý môi trường chuồng trại và các đợt tập huấn kỹ thuật về chăm sóc, phòng chống dịch bệnh.
Điểm đáng nói là chương trình không chỉ dừng ở việc cấp con giống hay vật tư. Người dân còn được hướng dẫn kỹ thuật bài bản, từ cách làm chuồng, phối trộn thức ăn đến nhận biết bệnh thường gặp ở gia cầm. Cách làm này giúp bà con không rơi vào tình trạng “được hỗ trợ nhưng không biết làm”, vốn là hạn chế từng gặp ở nhiều mô hình trước đây.
Toàn bộ giống và vật tư hỗ trợ đều phải đảm bảo chất lượng, có nguồn gốc rõ ràng, đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật. Đây là yếu tố quan trọng bởi con giống tốt quyết định lớn đến hiệu quả chăn nuôi.
Tuy nhiên, để mô hình phát huy hiệu quả, trách nhiệm không chỉ nằm ở phía chính quyền hay đơn vị hỗ trợ. Các hộ dân tham gia cũng phải thực hiện đầy đủ cam kết: tiếp nhận và chăm sóc đàn gà đúng quy trình kỹ thuật, sử dụng nguồn hỗ trợ đúng mục đích, thực hiện phần vốn đối ứng, tham gia tập huấn đầy đủ, đồng thời chấp hành việc kiểm tra, giám sát và nghiệm thu theo quy định.
Nói cách khác, sự hỗ trợ ở đây không đơn thuần là trao nguồn lực trước mắt, mà quan trọng hơn là trao cho người dân “cần câu” để chủ động tạo dựng sinh kế lâu dài. Chỉ khi người dân thực sự vào cuộc với tinh thần trách nhiệm, sự chủ động và quyết tâm vươn lên, những chính sách hỗ trợ mới phát huy hiệu quả, tạo nền tảng cho những đổi thay bền vững trong tương lai.
“Có con gà, có thêm cơ ngơi để dành”
Vừa đặt chân tới ngôi nhà nhỏ của ông Kha Văn Hà (sinh năm 1967) ở bản Đồng Tiến, xã Châu Khê, điều gây ấn tượng đầu tiên không phải là sự khang trang hay đủ đầy, mà là nét mộc mạc, giản dị rất đặc trưng của người miền núi. Ngay mép sân trước hiên nhà, một khung cửi vẫn còn dệt dở dang tấm vải thổ cẩm của đồng bào Thái.
Thấy khách đến, bà Ngân Thị Thu (vợ ông Hà) dừng tay bên khung dệt, nhanh nhẹn rót chén chè xanh mời khách. Vừa rót nước, bà vừa cười hỏi: “Các cô, các chú mới vào bản thấy bản mình thế nào, có đẹp không?”
Chưa chờ chúng tôi trả lời, bà đã hồ hởi kể tiếp. Từ ngày được Nhà nước quan tâm đầu tư, hỗ trợ sinh kế, bản làng thay đổi nhiều lắm. Đường sá thuận lợi hơn, nhà cửa khang trang hơn, đời sống bà con cũng dần cải thiện.
Ngồi cạnh vợ, ông Hà tiếp lời, giọng chân chất nhưng rành rọt như muốn kể hết những đổi thay mà gia đình ông và bà con trong bản đã trải qua.
Bản Đồng Tiến vốn là bản biệt lập của xã Châu Khê. Muốn vào bản phải qua cây cầu treo nhỏ hẹp Chôm Lôm, địa hình cách trở, sông suối chia cắt nên việc đi lại vốn đã khó, chuyện làm ăn càng gian nan hơn.
“Ngày trước bà con sống chủ yếu nhờ nương rẫy, tự cung tự cấp là chính. Sau này hạn chế làm rẫy, người dân chuyển sang trồng mét, keo và chăn nuôi nhỏ lẻ. Nhưng thu nhập bấp bênh lắm, nhất là phụ thuộc nhiều vào cây keo. Chỉ cần gặp thiên tai hay thời tiết xấu là coi như mất trắng”, ông Hà nói.
Nhắc đến đàn gà đen đang nuôi sau vườn, ánh mắt ông bỗng sáng lên. Với ông, đàn gà không chỉ là vật nuôi mà còn là niềm hy vọng mới của cả gia đình.“Nuôi gà giúp mình có tinh thần hơn, có động lực hơn. Nói thật, có con gà là có thêm chút cơ ngơi để dành”, ông cười hiền.
Trước đây, gia đình ông Hà cũng từng nuôi gà nhưng chỉ vài ba con quanh nhà, chủ yếu phục vụ bữa ăn hằng ngày. Còn gà đen thương phẩm, giống gà đặc sản thì đây là lần đầu tiên ông nuôi, lại nuôi với số lượng lớn.
Điều khiến ông Hà tâm đắc không chỉ là được hỗ trợ con giống, mà còn là cách chương trình giảm nghèo được triển khai bài bản. Người dân không nhận hỗ trợ theo kiểu “trao rồi để đó” mà được hướng dẫn từ đầu đến cuối.
“Chúng tôi được tập huấn kỹ thuật, được học cách chăm sóc, phòng bệnh, thậm chí còn được đi tham quan, học hỏi kinh nghiệm ở nơi khác rồi về áp dụng. Làm rồi mới thấy, quan trọng nhất là nhận thức của người dân ngày một khác hơn”, ông chia sẻ.
Nhìn rộng ra, sự đổi thay ấy không chỉ diễn ra trong từng hộ gia đình mà còn lan ra cả cộng đồng. Từ chỗ sản xuất manh mún, nhỏ lẻ, bà con bắt đầu nghĩ xa hơn: Làm sao để xây dựng đặc sản bản địa, tạo thương hiệu riêng và từng bước hình thành chuỗi liên kết tiêu thụ ổn định.
Khi đầu ra được đảm bảo, thu nhập của người dân mới bền vững và con đường thoát nghèo mới thực sự chắc chắn. Bởi vậy, nhiều hộ dân ở Đồng Tiến cũng đang tính đến chuyện mở rộng quy mô chăn nuôi trong thời gian tới.
“Trước năm 2025, đây là một trong những xã có tỷ lệ hộ nghèo cao của địa phương, ở mức trên 30%. Tuy nhiên, sau khi triển khai các chương trình mục tiêu quốc gia, đặc biệt là Chương trình giảm nghèo bền vững, tỷ lệ hộ nghèo đã giảm xuống còn 18,57%”. Thực tế cho thấy, việc triển khai chương trình giảm nghèo đã tạo chuyển biến rõ rệt trên địa bàn, ông Nguyễn Thế Mạnh, Chủ tịch UBND xã Châu Khê cho biết.
Một lát cắt ở bản Đồng Tiến đã phần nào cho thấy các chính sách giảm nghèo đang phát huy hiệu quả khi bám sát điều kiện thực tế của địa phương và nhu cầu của người dân. Tuy nhiên, giảm nghèo bền vững chưa bao giờ là nhiệm vụ có thể hoàn thành trong thời gian ngắn. Đây là quá trình lâu dài, đòi hỏi sự kiên trì trong triển khai chính sách, sự đồng hành sát sao của chính quyền các cấp và quan trọng hơn cả là tinh thần chủ động vươn lên của người dân. Khi những mô hình sinh kế phù hợp dần phát huy hiệu quả, tạo ra nguồn thu nhập ổn định, hành trình thoát nghèo ở các bản làng miền biên viễn cũng từng bước được hiện thực hóa, mở ra kỳ vọng về một cuộc sống ổn định và bền vững hơn.
Tại Cà Mau nước sạch không chỉ là tiêu chí môi trường trong xây dựng nông thôn mới mà còn là điều kiện tiên quyết để bảo vệ sức khỏe cộng đồng, ổn định sinh kế và giảm nghèo bền vững. Thực tiễn triển khai Chương trình tăng cường bảo vệ môi trường, an toàn thực phẩm và cấp nước sạch nông thôn giai đoạn 2021–2025 đã cho thấy vai trò trung tâm của nước sạch trong việc nâng cao “chất lượng” nông thôn mới.
Thời gian qua, xã Lũng Phìn (huyện Đồng Văn cũ), tỉnh Tuyên Quang đã triển khai hiệu quả các chính sách giảm nghèo cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số, từ đó tạo nguồn lực thúc đẩy phát triển kinh tế -xã hội, giúp người dân thoát nghèo.
Thời gian qua, du lịch nông nghiệp đã trở thành hướng phát triển bền vững, góp phần hiệu quả vào giảm nghèo ở nông thôn. Nhiều làng bản và cộng đồng địa phương đã triển khai mô hình này và đạt kết quả tích cực. Việc đưa sản phẩm OCOP và sản phẩm nông thôn tiêu biểu vào hoạt động du lịch cộng đồng, du lịch nông nghiệp là xu hướng phát triển bền vững, đồng thời tạo sinh kế ổn định cho người dân.
Sau sáp nhập, tỉnh Bắc Ninh đang bước vào giai đoạn phát triển mới với nhiều cơ hội và thách thức. Trong bối cảnh ấy, công tác giảm nghèo trở thành điểm tựa quan trọng, gắn với vai trò lãnh đạo, chỉ đạo của chính quyền địa phương mới. Những kết quả đạt được thời gian qua cho thấy nỗ lực chuyển mình mạnh mẽ của tỉnh, khi tư duy phát triển nông nghiệp hiện đại, kinh tế xanh và môi trường bền vững được lồng ghép hài hòa với mục tiêu “không để ai bị bỏ lại phía sau”.
Năm 2025, Việt Nam đối mặt trên 20 loại hình thiên tai xảy ra dồn dập, khốc liệt, vượt ngưỡng lịch sử trên diện rộng. Thiên tai không chỉ gây ra thiệt hại nặng nề về vật chất mà còn làm gián đoạn những kỳ vọng phát triển tại những vùng chịu nhiều tổn thương. Trong bối cảnh đó, để giảm nghèo bền vững, cần phải tăng cường khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu và nâng cao sức chống chịu của nhân dân trước các thảm hoạ thiên nhiên.
