Lời Tòa soạn: Ngày 13/7/2026, thay mặt Bộ Chính trị, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã ký ban hành Chỉ thị số 07-CT/TW về “Đẩy mạnh học tập, thực hành tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh trong giai đoạn phát triển mới”. Chỉ thị đặt ra yêu cầu chuyển mạnh từ học tập, nhận thức sang thực hành thường xuyên, tự giác, thiết thực; gắn việc học và làm theo Bác với thực hiện nhiệm vụ chính trị, nâng cao hiệu quả công việc và phục vụ Nhân dân.
Trong giai đoạn phát triển mới, những giá trị trong tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh tiếp tục là nền tảng quan trọng để xây dựng đội ngũ cán bộ, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước và phát triển nông nghiệp, nông dân, nông thôn theo hướng hiện đại, bền vững.
Nhằm góp phần làm rõ giá trị lý luận và thực tiễn của tư tưởng Hồ Chí Minh trước yêu cầu mới, Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường trân trọng giới thiệu tới bạn đọc loạt bài nghiên cứu của các chuyên gia, nhà khoa học: Thượng tướng, Viện sĩ, TS. Nguyễn Huy Hiệu; Đại tá, PGS, TS KHQS. Trần Nam Chuân; Trung tướng, GS, TS. Nguyễn Đình Chiến; Thượng tá, ThS. Nguyễn Đình Thắng.
Các bài viết góp phần làm rõ những giá trị có ý nghĩa phương pháp luận và gợi mở cách vận dụng tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh vào công tác cán bộ, xây dựng Nhà nước pháp quyền và phát triển nông nghiệp, nông dân, nông thôn, qua đó đưa việc học và thực hành theo lời Bác ngày càng thiết thực, hiệu quả.
Học tập và thực hành tư tưởng, đạo đức, phương pháp Hồ Chí Minh về phát triển nông nghiệp, nông dân, nông thôn là nội dung quan trọng trong toàn bộ di sản tư tưởng của Người. Trong đó, Người xác định trọng tâm, ưu tiên cho nông nghiệp. Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ: “Muốn phát triển nông nghiệp, phát triển kinh tế nói chung phải lấy việc phát triển nông nghiệp, nông thôn, nông dân làm gốc, làm chính. Nếu không phát triển nông nghiệp thì không có cơ sở để phát triển công nghiệp. Phát triển nông nghiệp không chỉ là vấn đề kinh tế mà còn là nền tảng để bảo đảm ổn định chính trị, củng cố quốc phòng - an ninh và xây dựng đời sống văn hóa - xã hội lành mạnh.
Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, nông nghiệp ở nước ta là ngành kinh tế chủ yếu ở nông thôn và là nguồn thu nhập chính cho nông dân. Nông nghiệp phát triển thì đời sống của nông dân được đảm bảo, nông thôn ổn định, phát triển. Ngược lại, nông nghiệp không phát triển thì đời sống của nông dân và gặp nhiều khó khăn, bộ mặt nông thôn không được cải thiện. Người khẳng định: “Việt Nam là một nước sống về nông nghiệp. Nền kinh tế của ta lấy canh nông làm gốc. Trong công cuộc xây dựng nước nhà, Chính phủ trông mong vào nông dân, trông cậy vào nông nghiệp một phần lớn. Nông dân ta giàu thì nước ta giàu. Nông nghiệp ta thịnh thì nước ta thịnh” (1).
Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh vai trò của nông nghiệp trong đảm bảo các điều kiện cơ bản nhất cho sự sinh tồn của người nông dân, đó là ăn, mặc và ở. Để người nông dân có cơm ăn, cần phải phát triển nông nghiệp: “Muốn nâng cao đời sống của nhân dân thì trước hết phải giải quyết tốt vấn đề ăn (rồi đến vấn đề mặc và các vấn đề khác). Muốn giải quyết tốt vấn đề ăn thì phải làm thế nào cho có đầy đủ lương thực. Mà lương thực là do nông nghiệp sản xuất ra. Vì vậy, phát triển nông nghiệp là việc cực kỳ quan trọng” (2). Chủ tịch Hồ Chí Minh phê phán những người không quý trọng nông nghiệp và chỉ rõ, chỉ có nông nghiệp mới đảm bảo được nhu cầu sống còn của con người là cơm ăn. Người viết: “Thấy hạn thì bỏ ruộng đi buôn, vậy thử hỏi có tiền mà không có gạo thì có ăn được không? Nếu ai cũng bỏ ruộng đi buôn cả thì dù có ngồi trên đống vàng cũng không có gì mà ăn. Thóc lúa ăn được, vàng có ăn được không?” (3). Ngay trong phiên họp đầu tiên của Chính phủ lâm thời nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, trong 6 nhiệm vụ cấp bách của Chính phủ và quốc dân, Chủ tịch Hồ Chí Minh yêu cầu đặt lên hàng đầu nhiệm vụ “chống giặc đói” với giải pháp lâu dài là tăng gia sản xuất, phát triển nông nghiệp.
Việt Nam đã triển khai nhiều chủ trương, chính sách gắn với tăng trưởng xanh trong nông nghiệp, như: Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 05/8/2008 Hội nghị lần thứ bảy Ban Chấp hành Trung ương khóa X về nông nghiệp, nông dân, nông thôn; Quyết định số 1658/QĐ-TTg ngày 01/10/2021 của Thủ tướng Chính phủ về phê duyệt Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh giai đoạn 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050; Quyết định số 150/QĐ-TTg ngày 28/01/2022 của Thủ tướng Chính phủ về phê duyệt Chiến lược phát triển nông nghiệp và nông thôn bền vững giai đoạn 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050. Đặc biệt, Nghị quyết số 19/NQ-TW ngày 16/6/2022 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về nông nghiệp, nông dân, nông thôn đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 đã đưa ra nhiều hướng đi về phát triển nông nghiệp bền vững theo hướng sinh thái, ứng dụng khoa học - công nghệ tiên tiến, nâng cao chất lượng; khuyến khích phát triển nông nghiệp xanh, kinh tế tuần hoàn, mỗi xã một sản phẩm, giảm phát thải khí nhà kính.
Các chương trình, phong trào thi đua liên tục được phát động, như: Xây dựng “nông nghiệp sinh thái, nông thôn hiện đại, nông dân văn minh” và “giảm nghèo toàn diện, bao trùm và bền vững” cùng hàng loạt chương trình đổi mới sáng tạo và ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp. Tuy nhiên, các chính sách phát triển nông nghiệp xanh ở Việt Nam hiện nay còn thiếu sự đồng bộ, tính liên kết giữa các chính sách còn hạn chế. Hoạt động sản xuất nông nghiệp theo hướng xanh vẫn chủ yếu diễn ra ở quy mô nhỏ lẻ; liên kết trong chuỗi giá trị chưa bền vững. Bên cạnh đó, công nghệ chế biến và bảo quản nông sản còn hạn chế, trong khi tình trạng ô nhiễm môi trường nông thôn ngày càng gia tăng cùng với các tác động của biến đổi khí hậu ngày càng rõ rệt.
Tập trung nghiên cứu, làm rõ giá trị lý luận và thực tiễn của Di sản Hồ Chí Minh trước yêu cầu mới; nhân rộng mô hình hay, cách làm sáng tạo, hiệu quả; biểu dương kịp thời các điển hình tiên tiến trong học tập, thực hành theo Bác. Tăng cường kỷ luật phát ngôn, văn hoá ứng xử của cán bộ, đảng viên trên không gian mạng; chủ động lan toả thông tin chính thống, tích cực; bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác trực diện các quan điểm sai trái, thù địch, thông tin xấu độc. Phát huy vai trò của báo chí, xuất bản, văn học, nghệ thuật trong tuyên truyền, quảng bá các tác phẩm, mô hình, tư liệu, hình ảnh, điển hình về học tập, thực hành theo Bác.
Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định nông dân là “gốc của cách mạng” và nông nghiệp là nền tảng của kinh tế quốc dân. Người khẳng định: Phát triển nông nghiệp phải gắn với cải thiện đời sống nông dân, bảo đảm công bằng xã hội và kết hợp hài hòa giữa lợi ích cá nhân và tập thể. Đặc biệt, tư tưởng của Người về sử dụng tiết kiệm tài nguyên, phát triển hài hòa giữa con người và thiên nhiên có ý nghĩa định hướng trực tiếp cho phát triển nông nghiệp xanh.
Một là, nông nghiệp là nền tảng của nền kinh tế quốc dân. Sinh thời, Bác Hồ luôn coi nông nghiệp là cơ sở, là nền tảng của nền kinh tế quốc dân, trong nhiều bài nói chuyện, bài viết, Người khẳng định: “Nông dân ta giàu thì nước ta giàu, nông nghiệp ta thịnh thì nước ta thịnh”. Bởi vậy, cần xác định đây là nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên của cả hệ thống chính trị và mỗi cán bộ, đảng viên. Nâng cao nhận thức, trách nhiệm trong giữ gìn, phát huy giá trị Di sản Hồ Chí Minh - tài sản tinh thần vô giá của Đảng và của dân tộc ta, được kết tinh từ cuộc đời, sự nghiệp cách mạng, tư tưởng, đạo đức, phương pháp và phong cách của Người; là nguồn sức mạnh, động lực to lớn để thực hiện thắng lợi các mục tiêu, nhiệm vụ chiến lược trong giai đoạn phát triển mới.
Học tập, thực hành theo Bác phải gắn với trách nhiệm nêu gương, đạo đức công vụ, phương pháp làm việc khoa học, dân chủ, gần dân, sát dân, vì dân; thực hiện tốt quan điểm “dân là gốc”, tôn trọng, lắng nghe, phát huy quyền làm chủ của Nhân dân, kịp thời giải quyết những bức xúc, kiến nghị chính đáng; góp phần xây dựng Đảng thật sự “là đạo đức, là văn minh”, đội ngũ cán bộ, đảng viên “vừa hồng”, “vừa chuyên”. Phát huy vai trò giám sát của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội và Nhân dân trong việc giữ gìn đạo đức, lối sống, thực hiện trách nhiệm nêu gương của cán bộ, đảng viên; lấy sản phẩm, chất lượng, hiệu quả công việc và sự hài lòng của Nhân dân, doanh nghiệp làm thước đo kết quả học tập, thực hành theo Bác.
Hai là, nông dân là lực lượng trung tâm của cách mạng và phát triển. Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, nông dân không chỉ là lực lượng sản xuất chủ yếu trong xã hội nông nghiệp mà còn là lực lượng cách mạng to lớn. Người khẳng định: “Trong công cuộc kiến thiết nước nhà, nông dân ta có một nhiệm vụ rất quan trọng và vẻ vang” (4). Người nhìn nhận nông dân với tư cách là chủ thể của phát triển. Người nhiều lần nhấn mạnh, giải phóng nông dân khỏi sự áp bức, bóc lột để họ thực sự trở thành lực lượng quyết định thành công của cách mạng. Sự gắn bó khăng khít giữa Đảng và nông dân, mối liên kết giữa chính sách nông nghiệp với lợi ích thiết thực của nông dân là yếu tố quan trọng bảo đảm ổn định xã hội.
Ba là, phát triển nông nghiệp phải gắn với khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Một điểm nổi bật trong tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh là tầm nhìn xa đối với vai trò của khoa học – công nghệ trong phát triển nông nghiệp, nông thôn và nông dân thông minh. Người căn dặn: “Muốn gia tăng sản xuất thì phải chú ý đến khoa học, kỹ thuật… Nông dân ta cần học tập cách làm ăn mới” (5). Điều này cho thấy, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã có tư duy vượt thời đại khi nhấn mạnh vai trò của tiến bộ khoa học - kỹ thuật trong việc nâng cao nâng suất lao động và cải thiện đời sống nhân dân. Trong bối cảnh những năm 1950, 1960, đây là tư tưởng hết sức mới mẻ và vượt trước, góp phần khởi xướng phong trào đưa khoa học, cơ giới hóa, phát triển thủy lợi vào sản xuất nông nghiệp.
Bốn là, khơi dậy ý chí tự lực, đổi mới, sáng tạo trong cộng đồng - thước đo sự vận dụng hiệu quả tư tưởng Hồ Chí Minh. Tư tưởng Hồ Chí Minh về tự lực, tự cường và đổi mới, sáng tạo là nguồn lực tinh thần to lớn để khơi dậy ý chí vươn lên của nông dân và cộng đồng trong quá trình phát triển nông nghiệp xanh. Trong thời đại mới, tư tưởng này không chỉ đơn thuần là sự kiên cường vượt khó mà còn là khả năng thích ứng và đổi mới. Những mô hình như hợp tác xã canh tác hữu cơ các địa phương, doanh nghiệp tái chế phụ phẩm nông nghiệp ở miền Bắc hay các cộng đồng nông dân không rác thải là minh chứng sống động cho việc tư tưởng Hồ Chí Minh không nằm trên sách vở, mà đang được hiện thực hóa trong từng bước đi cụ thể của công cuộc phát triển xanh.
Theo đó, việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vào phát triển nông nghiệp theo hướng tăng trưởng xanh đang đối diện với nhiều thách thức cả về nhận thức, thể chế và năng lực thực thi. Nhận thức chưa đồng đều và còn mang tính hình thức ở một số cấp chính quyền đã làm hạn chế việc chuyển hóa tư tưởng Hồ Chí Minh thành hành động thực tiễn, nhất là trong phát triển mô hình nông nghiệp tuần hoàn và sinh thái. Thể chế hỗ trợ chuyển đổi xanh hiện còn thiếu sự nhất quán với tinh thần “lấy dân làm gốc”, khi chưa bảo đảm công bằng tiếp cận chính sách, tín dụng và đào tạo cho nông dân đặc biệt ở vùng sâu, vùng xa. Đồng thời, năng lực nội sinh của người nông dân và tổ chức sản xuất cơ sở vẫn còn yếu, sản xuất manh mún, liên kết chuỗi giá trị chưa hiệu quả. Trong khi đó, áp lực về tăng trưởng kinh tế ngắn hạn cùng với tác động ngày càng gay gắt của biến đổi khí hậu và hội nhập quốc tế khiến việc vận dụng tư tưởng của Người đòi hỏi một cách tiếp cận chiến lược, bài bản và cải cách sâu rộng hiệu quả hơn.
Năm là, phát triển nông nghiệp gắn với bảo vệ tài nguyên và môi trường. Vấn đề sâu sắc trong tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh là sự quan tâm đến việc bảo vệ tài nguyên và môi trường trong quá trình tăng gia sản xuất và đời sống hằng ngày. Người căn dặn: “Rừng là vàng. Nếu biết bảo vệ, xây dựng thì rừng rất quý. Nếu phá rừng thì sẽ tai hại vô cùng” (6).
Ngay tại thời điểm khi mà khái niệm “phát triển bền vững” hay “kinh tế xanh” chưa xuất hiện, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đưa ra những quan điểm mang tính định hướng tương lai về mối quan hệ giữa con người và tự nhiên. Người luôn rất coi trọng tài nguyên rừng, biển, đất, nước vì đây là những tài sản quý giá của quốc gia cũng như người dân cần phải được bảo vệ để phát triển đất nước và đời sống người dân lâu dài. Đây là tư tưởng có giá trị thực tiễn to lớn cho phát triển nông nghiệp bền vững, xanh ở Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới.
“Nông thôn mới là nền tảng của dân chủ mới”(7). Quan điểm giữ nguyên tính thời sự này của Chủ tịch Hồ Chí Minh thể hiện, Người không chỉ quan tâm đến sản xuất nông nghiệp mà còn đặt vấn đề về phát triển nông thôn mới, tiến đến nông thôn toàn diện. Ở đây, Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ ra rằng, xây dựng nông thôn trên cơ sở phát triển sản xuất là chú trọng phải chú trọng xây dựng đời sống văn hóa, tinh thần, tổ chức xã hội. Người quan tâm đến xóa nạn mù chữ, phát triển y tế nông thôn, xây dựng nếp sống mới ở làng quê.
Những nội dung cần đẩy mạnh học tập, thực hành tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh về phát triển nông nghiệp, nông dân, nông thôn có giá trị định hướng sâu sắc trong phát triển nông nghiệp xanh ở Việt Nam hiện nay. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, hội nhập quốc tế và yêu cầu chuyển đổi mô hình tăng trưởng, những quan điểm của Người về lấy nông dân làm trung tâm phát triển, gắn sản xuất với ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, bảo vệ tài nguyên và môi trường, xây dựng nông thôn mới… vẫn là những nguyên tắc nền tảng và có giá trị thực tiễn sâu sắc hiện nay.
Sự vận dụng sáng tạo tư tưởng của Người vào lãnh đạo phát triển nông nghiệp Việt Nam là yếu tố quyết định để bảo đảm ngày càng gần hơn với phát triển xanh, vừa đáp ứng nhu cầu an ninh lương thực, vừa nâng cao năng lực cạnh tranh cũng như yêu cầu của tiêu chuẩn của nông nghiệp thế giới, góp phần vào bảo vệ môi trường và thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững của Liên Hợp quốc.
Tư tưởng Hồ Chí Minh về phát triển nông nghiệp là nền tảng tư tưởng hàm chứa những chỉ dẫn mang tầm chiến lược cho quá trình phát triển nông nghiệp gắn với tăng trưởng xanh ở Việt Nam hiện nay. Những giá trị cốt lõi như: Lấy nông dân làm trung tâm, kết hợp hài hòa giữa lợi ích kinh tế và bảo vệ môi trường, phát triển nông nghiệp toàn diện, bền vững… vẫn giữ nguyên tính thời sự và tính định hướng. Việc vận dụng sáng tạo tư tưởng của Người không chỉ giúp củng cố định hướng chính sách phát triển nông nghiệp xanh, mà còn thể hiện sự nhất quán trong tư duy phát triển theo con đường xã hội chủ nghĩa. Đây là bước đi tất yếu để hiện thực hóa mục tiêu phát triển bền vững, đưa nông nghiệp trở thành trụ cột vững chắc của nền kinh tế trong thời kỳ mới.
Học tập, thực hành theo Bác về phát triển nông nghiệp, nông thôn và nông dân ở nước ta, trước hết là về bản lĩnh và tư duy đổi mới: Dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm, dám đương đầu với khó khăn, thử thách, dám hành động vì lợi ích chung; tập trung tháo gỡ kịp thời, dứt điểm các điểm nghẽn, nút thắt, khơi thông nguồn lực, tạo động lực phát triển. Thực hành đạo đức, phương pháp và phong cách làm việc dân chủ, khoa học, hiệu quả, sâu sát thực tiễn, gần dân, sát dân, vì dân; xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư, hết lòng, hết sức phụng sự Tổ quốc, phục vụ Nhân dân; kịp thời thay thế cán bộ né tránh, đùn đẩy trách nhiệm, thiếu bản lĩnh đổi mới, không dám quyết, không dám làm, không dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.
Xây dựng và thực hiện các chuẩn mực văn hoá trong lãnh đạo, quản lý; xây dựng xã hội kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hoà, phát triển; tích cực đấu tranh, phản bác thông tin, quan điểm sai trái, thù địch, chống phá Đảng, Nhà nước và chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Gắn việc học tập, thực hành theo Bác với các phong trào thi đua yêu nước; khơi dậy mạnh mẽ khát vọng phát triển, tinh thần tự chủ, tự tin, tự lực, tự cường, tự hào dân tộc trong cán bộ, đảng viên và Nhân dân để thực hiện thắng lợi các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh, đối ngoại, xây dựng Đảng và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh./.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
Thiết kế: Chu Hồng Châu
Sáng 14/8, tại Hà Nội, Hội đồng Thi đua - Khen thưởng Trung ương và Khối thi đua các bộ, ngành kinh tế, khoa học, văn hóa - xã hội tổ chức Hội nghị ký Giao ước thi đua, thống nhất quy chế và kế hoạch hoạt động năm 2026.
Chiều 13/8, tại Hà Nội, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Quốc Trị tiếp và làm việc với ông Martin Kent, Cao ủy Thương mại của Nhà vua Anh tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương cùng Đoàn công tác nhằm trao đổi các giải pháp mở cửa thương mại nông, lâm, thủy sản (NLTS) giữa hai nước.
Hợp tác với WCPFC không chỉ mở ra cơ hội đối với ngành cá ngừ mà còn góp phần thúc đẩy quá trình hiện đại hóa quản trị nghề cá Việt Nam theo hướng minh bạch, có trách nhiệm và dựa trên hệ sinh thái.
Chiều ngày 12/8/2026, Công ty Nhiệt điện Thái Bình tổ chức “Ngày hội toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc” năm 2026. Sự kiện là dịp để Công ty đánh giá kết quả xây dựng phong trào Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc, biểu dương những tập thể, cá nhân có thành tích tiêu biểu, đồng thời tiếp tục nâng cao nhận thức, trách nhiệm của cán bộ, công nhân viên trong công tác bảo đảm an ninh, trật tự và an toàn Nhà máy.
Ngày 11/8, tại Hà Nội, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Bộ Nông nghiệp, Chăn nuôi và Thủy sản Uganda và Tổ chức IDH (Hà Lan) tổ chức cuộc họp đối thoại với chủ đề "Thúc đẩy phát triển ngành cà phê bền vững trong khuôn khổ Hợp tác Nam - Nam”.
