Bài 4: Quảng Trị khi du lịch xanh trở thành động lực Net Zero

Du lịch đang bước vào một giai đoạn phát triển mới, khi sức hấp dẫn của một điểm đến không còn chỉ được đo bằng lượng khách hay doanh thu, mà ngày càng được nhìn nhận qua khả năng gìn giữ tài nguyên, tạo sinh kế cho cộng đồng và giảm tác động đến môi trường. Nghị quyết 26-NQ/TW đặt phát triển du lịch theo hướng xanh, bền vững, thông minh, sáng tạo và giàu bản sắc vào một yêu cầu mới của ngành, trong đó chuyển từ khai thác tài nguyên sang gia tăng giá trị trở thành một định hướng quan trọng.

Với Quảng Trị, yêu cầu ấy càng có ý nghĩa khi địa phương sở hữu hệ sinh thái du lịch đa dạng, từ rừng nguyên sinh, hang động, sông suối đến biển đảo, cùng những không gian văn hóa cộng đồng đặc sắc. Phát triển du lịch xanh vì thế không chỉ là câu chuyện của một ngành kinh tế, mà còn gắn với cách địa phương quản trị và gia tăng giá trị từ nguồn vốn tự nhiên, giảm phát thải và tạo ra sinh kế bền vững cho người dân.

Từ thực tiễn quản lý, xúc tiến và kinh doanh du lịch, phóng viên Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường đã có các cuộc trao đổi về những yêu cầu đang đặt ra đối với du lịch Quảng Trị: Làm thế nào để bảo tồn trở thành nền tảng của phát triển? Làm thế nào để màu xanh thực sự trở thành giá trị của sản phẩm và điểm đến? Và từ những thay đổi trong quản trị, vận hành, sản phẩm, dịch vụ, cộng đồng, du lịch Quảng Trị có thể từng bước tiến tới mục tiêu Net Zero như thế nào?

Phong Nha – Kẻ Bàng không chỉ là một điểm đến với những hang động kỳ vĩ, mà còn là một hệ sinh thái rừng có giá trị đặc biệt, nơi bảo tồn thiên nhiên, phát triển du lịch và sinh kế cộng đồng ngày càng gắn bó chặt chẽ. Khi du lịch chuyển sang hướng xanh và bền vững, giữ rừng không chỉ là yêu cầu của công tác bảo tồn mà còn trở thành nền tảng để tạo ra giá trị kinh tế lâu dài. Từ câu chuyện Phong Nha – Kẻ Bàng, ông Phạm Hồng Thái, Giám đốc Ban Quản lý Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng, chia sẻ về mối quan hệ giữa bảo vệ tài nguyên, tạo sinh kế và hướng tới mục tiêu Net Zero.

PV: Phong Nha – Kẻ Bàng có hệ sinh thái rừng, hang động và đa dạng sinh học đặc biệt, đồng thời đang trở thành một trung tâm du lịch quan trọng của Quảng Trị. Theo ông, làm thế nào để phát triển du lịch xanh, bền vững vừa khai thác được giá trị của tài nguyên, vừa giữ được rừng và tạo thêm sinh kế cho người dân sống trong và quanh vùng di sản?

Ông Phạm Hồng Thái: Theo tôi, muốn phát triển du lịch bền vững ở Phong Nha – Kẻ Bàng thì trước hết phải xác định rất rõ rằng rừng, hang động, sông suối và đa dạng sinh học chính là vốn tự nhiên của điểm đến. Nếu nguồn vốn này được bảo vệ tốt thì du lịch mới có nền tảng để phát triển lâu dài. Ngược lại, nếu khai thác quá mức hoặc để tài nguyên bị suy giảm thì những giá trị làm nên sức hấp dẫn của Phong Nha – Kẻ Bàng cũng sẽ mất đi.

Vì vậy, bảo tồn và phát triển du lịch không phải là hai mục tiêu đối lập. Vấn đề là phải tổ chức hoạt động du lịch trong giới hạn mà hệ sinh thái có thể chịu tải, kiểm soát lượng khách, bảo vệ cảnh quan và hang động, quản lý chất thải, đồng thời nâng cao trách nhiệm của doanh nghiệp, hướng dẫn viên và du khách.

Một yếu tố rất quan trọng khác là sinh kế của người dân. Khi người dân có thể tham gia vào các hoạt động du lịch như vận chuyển, chèo thuyền, lưu trú, cung cấp sản phẩm địa phương, dịch vụ trải nghiệm hoặc tham gia bảo vệ rừng và được hưởng lợi từ những giá trị mà rừng mang lại, thì việc bảo tồn sẽ có thêm một nền tảng xã hội vững chắc. Người dân không chỉ là đối tượng thụ hưởng mà trở thành một chủ thể của quá trình bảo tồn.

Chúng tôi xác định mỗi giá trị tự nhiên được giữ lại hôm nay là cơ sở để tạo ra giá trị du lịch trong tương lai. Vì vậy, phát triển du lịch xanh ở Phong Nha – Kẻ Bàng phải đi cùng với giữ rừng, bảo vệ đa dạng sinh học, nâng cao sinh kế cộng đồng và sử dụng tài nguyên một cách có trách nhiệm. Đó cũng là cách để du lịch thực sự tạo ra giá trị mà không đánh đổi những giá trị tự nhiên của điểm đến.

PV: Từ yêu cầu phát triển du lịch xanh, bền vững đến mục tiêu Net Zero là một bước chuyển về cách quản trị điểm đến. Theo ông, Phong Nha – Kẻ Bàng cần làm gì để việc bảo vệ rừng, sử dụng hiệu quả tài nguyên, phát triển sinh kế cộng đồng và giảm phát thải có thể trở thành một quá trình thống nhất?

Ông Phạm Hồng Thái: Theo tôi, Net Zero cần được nhìn từ chính cách chúng ta tổ chức và vận hành một điểm đến. Với Phong Nha – Kẻ Bàng, bảo vệ rừng và hệ sinh thái tự nhiên chính là một phần rất quan trọng của chiến lược phát triển bền vững. Nhưng bên cạnh đó, hoạt động du lịch cũng phải từng bước giảm tác động đến môi trường thông qua việc sử dụng tiết kiệm năng lượng, nước và nhiên liệu, giảm chất thải, hạn chế nhựa dùng một lần và khuyến khích các doanh nghiệp chuyển sang những phương thức vận hành thân thiện hơn với môi trường.

Tôi cho rằng điều quan trọng nhất là phải chuyển từ nhận thức sang những hành động có thể đo đếm được. Doanh nghiệp và các đơn vị hoạt động du lịch cần biết mình đang sử dụng bao nhiêu năng lượng, phát sinh bao nhiêu chất thải và nguồn phát thải chủ yếu nằm ở đâu. Từ đó mới có thể đặt ra mục tiêu giảm dần qua từng năm. Cơ quan quản lý cũng cần xây dựng những tiêu chí phù hợp để các hoạt động du lịch trong khu vực được tổ chức theo cùng một định hướng.

Đặc biệt, Net Zero không nên được tách khỏi câu chuyện sinh kế. Khi người dân có thu nhập ổn định từ du lịch và từ các hoạt động gắn với bảo vệ rừng, họ có thêm động lực để giữ gìn tài nguyên. Khi doanh nghiệp sử dụng sản phẩm tại chỗ, giảm vận chuyển không cần thiết, giảm lãng phí và tạo việc làm cho cộng đồng, những giá trị kinh tế và môi trường cũng được giữ lại nhiều hơn tại điểm đến.

Phong Nha – Kẻ Bàng có lợi thế rất lớn vì nền tảng tự nhiên còn được bảo tồn tốt. Chúng tôi phải giữ được nền tảng đó trong quá trình phát triển. Từ giữ rừng, bảo vệ hệ sinh thái, sử dụng tài nguyên tiết kiệm, tạo sinh kế cho cộng đồng đến giảm phát thải, nếu các mắt xích này được thực hiện đồng bộ thì mục tiêu Net Zero sẽ không còn là một khái niệm riêng của môi trường, mà trở thành một phần trong cách Phong Nha – Kẻ Bàng phát triển du lịch bền vững.

Trong định hướng phát triển du lịch mới, xúc tiến không còn dừng ở việc quảng bá một điểm đến hay giới thiệu một sản phẩm, mà ngày càng đóng vai trò kết nối tài nguyên, doanh nghiệp, nhà đầu tư và thị trường. Với Quảng Trị, Nghị quyết 26-NQ/TW mở ra yêu cầu và cũng là cơ hội để địa phương định vị lại sản phẩm, thu hút nguồn lực theo hướng chất lượng, xanh và bền vững. Xung quanh vấn đề này, chúng tôi trao đổi với bà Bùi Thị Thanh Thúy, Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Đầu tư, Thương mại và Du lịch tỉnh Quảng Trị.

PV: Nghị quyết 26-NQ/TW đặt ra yêu cầu phát triển du lịch theo hướng nâng cao chất lượng, gia tăng giá trị, phát triển xanh, thông minh và hình thành hệ sinh thái du lịch. Theo bà, những định hướng này mở ra những cơ hội và điều kiện mới như thế nào cho Quảng Trị trong xúc tiến đầu tư, thu hút doanh nghiệp và mở rộng thị trường du lịch? Trung tâm sẽ cụ thể hóa tinh thần của Nghị quyết 26 vào công tác xúc tiến ra sao, đặc biệt trong việc thu hút các dự án, doanh nghiệp phù hợp với định hướng phát triển du lịch xanh, bền vững?

Bà Bùi Thị Thanh Thúy: Nghị quyết 26-NQ/TW tạo ra một định hướng rất rõ cho ngành du lịch trong giai đoạn mới, đó là không chạy theo số lượng đơn thuần mà phải chú trọng chất lượng, giá trị gia tăng và tính bền vững của quá trình phát triển. Với Quảng Trị, đây là cơ sở quan trọng để địa phương nhìn nhận lại lợi thế của mình và xác định những dòng sản phẩm có khả năng tạo giá trị lâu dài từ hệ sinh thái tài nguyên, văn hóa và cộng đồng.

Sau hợp nhất, không gian phát triển du lịch của Quảng Trị được mở rộng, với hệ thống tài nguyên rất đa dạng từ biển, đảo, rừng, hang động đến nông nghiệp, văn hóa bản địa và các di sản. Đây vừa là lợi thế để xúc tiến, vừa đặt ra yêu cầu phải có cách tiếp cận mới trong thu hút đầu tư. Chúng tôi xác định xúc tiến không chỉ là đưa thông tin về Quảng Trị đến với nhà đầu tư và du khách, mà phải làm rõ tỉnh đang có những gì, muốn phát triển sản phẩm nào và cần những nguồn lực nào để hình thành chuỗi giá trị du lịch hoàn chỉnh.

Thời gian tới, công tác xúc tiến sẽ tập trung vào những dự án có tính liên kết, có khả năng tạo sản phẩm đặc trưng và khai thác hiệu quả giá trị tài nguyên nhưng không làm suy giảm tài nguyên. Đặc biệt, chúng tôi quan tâm đến các dự án du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng, nghỉ dưỡng gắn với thiên nhiên, nông nghiệp và các sản phẩm trải nghiệm có sự tham gia của người dân địa phương.

Tinh thần của Nghị quyết 26 cũng giúp Quảng Trị có thêm cơ sở để thay đổi cách lựa chọn và tiếp cận nhà đầu tư. Chúng ta không chỉ tìm nhà đầu tư có năng lực tài chính mà cần những doanh nghiệp có tư duy dài hạn, có trách nhiệm với môi trường, cộng đồng và có khả năng đưa các chuẩn mực mới vào quá trình vận hành. Khi thu hút được những doanh nghiệp như vậy, xúc tiến đầu tư sẽ thực sự trở thành một trong những động lực để chuyển các giá trị tài nguyên của Quảng Trị thành giá trị kinh tế bền vững.

PV: Quảng Trị có hệ sinh thái tài nguyên đa dạng, từ Phong Nha – Kẻ Bàng, biển, đảo Cồn Cỏ đến các vùng nông nghiệp, cộng đồng và không gian văn hóa bản địa. Khi du lịch xanh ngày càng trở thành một yêu cầu của thị trường, theo bà, công tác xúc tiến cần thay đổi như thế nào để không chỉ quảng bá cảnh quan, sản phẩm mà còn làm nổi bật giá trị bảo tồn tài nguyên, sinh kế cộng đồng và trách nhiệm môi trường? Quảng Trị cần xây dựng và lan tỏa hình ảnh một điểm đến xanh như thế nào để tạo dấu ấn trên thị trường trong nước và quốc tế?

Bà Bùi Thị Thanh Thúy: Quảng Trị có điều kiện để xây dựng một câu chuyện điểm đến xanh tương đối khác biệt, Phong Nha – Kẻ Bàng không chỉ có hệ thống hang động và cảnh quan karst đặc sắc, mà còn là một hệ sinh thái rừng có giá trị rất lớn. Cồn Cỏ có biển, rừng và hệ sinh thái đảo; các vùng nông nghiệp có thể hình thành những sản phẩm trải nghiệm gắn với sản xuất; trong khi các cộng đồng vùng cao có vốn văn hóa và tri thức bản địa rất đặc trưng. Nếu những giá trị đó được kết nối thành sản phẩm, được vận hành có trách nhiệm và được truyền thông đúng cách, thì chính tài nguyên sẽ trở thành nền tảng để tạo nên thương hiệu du lịch xanh của Quảng Trị.

Vì vậy, xúc tiến trong thời gian tới cần đi cùng với nâng cao chất lượng sản phẩm và năng lực của doanh nghiệp. Chúng tôi mong muốn giới thiệu Quảng Trị không chỉ là nơi có nhiều cảnh đẹp, mà là một điểm đến mà du khách có thể trải nghiệm thiên nhiên, văn hóa và đời sống cộng đồng theo cách có trách nhiệm; đồng thời tạo cơ hội để người dân tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị và có thêm sinh kế từ việc gìn giữ tài nguyên.

Đối với thị trường quốc tế, đây cũng là hướng đi phù hợp với xu thế du lịch có trách nhiệm. Khi du khách ngày càng quan tâm đến dấu chân môi trường, câu chuyện bảo tồn và lợi ích của cộng đồng địa phương, những giá trị đó sẽ trở thành một phần quan trọng của sản phẩm xúc tiến. Quảng Trị sẽ từng bước xây dựng hình ảnh điểm đến xanh bằng chính những sản phẩm, doanh nghiệp và cộng đồng đang thực hành du lịch bền vững trên địa bàn, thay vì chỉ dừng ở hoạt động quảng bá.

Du lịch xanh trước hết phải được bắt đầu từ cách doanh nghiệp ứng xử với tài nguyên và môi trường trong từng hoạt động cụ thể. Khi yêu cầu phát triển xanh được đặt ra ở tầm chính sách, đặc biệt với định hướng của Nghị quyết 26-NQ/TW, câu chuyện không còn dừng ở việc giữ gìn cảnh quan mà từng bước chuyển sang quản trị phát thải, sử dụng hiệu quả tài nguyên và hướng tới Net Zero. Từ góc nhìn của cộng đồng doanh nghiệp du lịch, ông Nguyễn Anh Tuấn, Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Quảng Trị, chia sẻ về quá trình chuyển từ thực hành du lịch xanh đến trách nhiệm giảm phát thải của doanh nghiệp.

PV: Nghị quyết 26-NQ/TW đặt phát triển du lịch xanh, bền vững, thông minh và gia tăng giá trị vào định hướng phát triển mới. Với Quảng Trị, nơi lợi thế cạnh tranh của du lịch gắn rất chặt với rừng, hang động, biển, đảo và các hệ sinh thái tự nhiên, theo ông, doanh nghiệp du lịch cần thay đổi như thế nào để vừa khai thác được giá trị tài nguyên, vừa có trách nhiệm bảo vệ và phục hồi nguồn tài nguyên xanh của điểm đến?

Ông Nguyễn Anh Tuấn: Theo tôi, doanh nghiệp du lịch phải thay đổi từ tư duy khai thác sang tư duy cùng bảo tồn và tạo giá trị lâu dài từ tài nguyên. Rừng, hang động, biển, đảo và các giá trị văn hóa không chỉ là “đầu vào” của hoạt động kinh doanh mà chính là nền tảng tạo nên sức hấp dẫn của điểm đến Quảng Trị. Nếu tài nguyên bị suy giảm, môi trường bị ô nhiễm thì doanh nghiệp và cộng đồng địa phương sẽ là những đối tượng chịu ảnh hưởng đầu tiên.

Sự thay đổi cần bắt đầu từ những việc rất cụ thể: thiết kế sản phẩm phù hợp với sức chịu tải của điểm đến; tổ chức đoàn hợp lý; tuân thủ nghiêm các quy định bảo vệ rừng, hang động, bờ biển và hệ sinh thái; kiểm soát rác thải, giảm nhựa dùng một lần, tiết kiệm điện và nước; ưu tiên sản phẩm, thực phẩm và lao động tại chỗ. Cùng với đó, doanh nghiệp phải nâng cao ý thức của người lao động, hướng dẫn viên và du khách, đồng thời phối hợp với cộng đồng để giữ gìn cảnh quan, văn hóa và môi trường sống.

Tôi cho rằng doanh nghiệp cũng cần dành một phần nguồn lực phù hợp để cùng địa phương và cộng đồng bảo vệ, phục hồi tài nguyên; không đánh đổi môi trường để lấy doanh thu trước mắt. Khi người dân được tham gia và được hưởng lợi, họ sẽ trở thành chủ thể giữ gìn điểm đến. Đó là cách thiết thực để thực hiện tinh thần của Nghị quyết 26: phát triển du lịch xanh, bền vững, nâng cao chất lượng trải nghiệm và tạo giá trị lâu dài cho cả doanh nghiệp, cộng đồng và du khách.

PV: Từ thực hành du lịch xanh đến Net Zero là một bước chuyển lớn, bởi doanh nghiệp không chỉ cần thay đổi cách vận hành mà còn phải từng bước đo đếm và giảm phát thải. Theo ông, các doanh nghiệp du lịch Quảng Trị cần bắt đầu từ đâu để tiến tới mục tiêu này, và Hiệp hội Du lịch có thể đóng vai trò gì trong quá trình đồng hành cùng doanh nghiệp?

Ông Nguyễn Anh Tuấn: Net Zero không phải là câu chuyện xa vời hay chỉ dành cho doanh nghiệp lớn. Nhưng muốn làm thực chất thì trước hết phải đo được, sau đó mới đặt mục tiêu giảm. Mỗi doanh nghiệp có thể bắt đầu bằng việc lập số liệu nền trong một khoảng thời gian phù hợp, trước mắt là điện, nước, nhiên liệu vận chuyển, rác thải và thực phẩm. Khi nhận diện được những nguồn phát thải chính, doanh nghiệp mới biết khâu nào cần ưu tiên, giải pháp nào phù hợp và khoản đầu tư nào mang lại hiệu quả rõ nhất.

Các giải pháp ban đầu hoàn toàn có thể thực hiện ngay: sử dụng thiết bị tiết kiệm năng lượng, tối ưu vận hành điều hòa và chiếu sáng, giảm đồ nhựa dùng một lần, phân loại rác, hạn chế lãng phí thực phẩm, ưu tiên hàng hóa tại chỗ và phương tiện vận chuyển ít phát thải. Doanh nghiệp có điều kiện có thể từng bước sử dụng năng lượng tái tạo, thực hiện kiểm kê khí nhà kính và đặt mục tiêu giảm phát thải theo từng giai đoạn. Cần hiểu rằng Net Zero không có nghĩa là không còn phát thải, mà là phải giảm tối đa lượng phát thải trong khả năng của mình; việc bù đắp chỉ dành cho phần phát thải còn lại khó loại bỏ.

Điều quan trọng là phải đưa mục tiêu giảm phát thải vào quản trị thường xuyên, không xem đây là một chiến dịch truyền thông. Tiết kiệm năng lượng, giảm chất thải và sử dụng hiệu quả tài nguyên vừa góp phần bảo vệ môi trường, vừa giảm chi phí vận hành, nâng cao chất lượng dịch vụ và sức cạnh tranh của doanh nghiệp.

Về phía Hiệp hội Du lịch Quảng Trị, chúng tôi xác định vai trò trước hết là tuyên truyền đúng, hướng dẫn dễ làm và kết nối nguồn lực cho doanh nghiệp. Hiệp hội có thể xây dựng bộ tiêu chí tự đánh giá đơn giản; tổ chức tập huấn về tiết kiệm năng lượng, quản lý chất thải và kiểm kê phát thải; kết nối doanh nghiệp với chuyên gia, công nghệ và các chương trình hỗ trợ; đồng thời lựa chọn một số cơ sở lưu trú, lữ hành, nhà hàng để thí điểm và nhân rộng mô hình hiệu quả. Không phải doanh nghiệp nào cũng có thể thực hiện ngay một chương trình Net Zero hoàn chỉnh, nhưng mọi doanh nghiệp đều có thể bắt đầu từ những việc cụ thể, có số liệu và cải thiện từng bước. Khi nhiều doanh nghiệp cùng hành động, chúng ta mới hình thành được một điểm đến xanh thực chất và có lộ trình tiến tới Net Zero.

Trân trọng cám ơn!