Giữa những dãy núi đá vôi trùng điệp phía Tây tỉnh Phú Thọ, nơi những cánh rừng đặc dụng Ngọc Sơn – Ngổ Luông trải dài hơn 15 nghìn ha vẫn ngày đêm xanh thẳm, lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Rừng là vàng, nếu mình biết bảo vệ, xây dựng thì rừng rất quý” vẫn được những người giữ rừng nơi đây coi như kim chỉ nam trong từng bước chân tuần tra, từng đợt trồng cây đầu xuân và từng cuộc vận động người dân cùng chung tay bảo vệ rừng.
LTS: Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn quan tâm tới vấn đề trồng cây, gây rừng, bảo vệ rừng, sống hài hòa với thiên nhiên.
Người chọn việc trồng cây là điểm xuất phát để bảo vệ môi trường và kêu gọi mọi người ra sức trồng cây, gây rừng: “Vì lợi ích mười năm thì phải trồng cây. Vì lợi ích trăm năm thì phải trồng người”. Sự nghiệp trồng cây được Chủ tịch Hồ Chí Minh xem trọng như sự nghiệp trồng người, bởi trồng cây hay trồng người cũng là phục vụ lợi ích của con người.
Kể từ Tết Canh Tý năm 1960 cho đến hết cuộc đời, với tầm nhìn chiến lược, Người đã phát động và trực tiếp chỉ đạo “Tết trồng cây”, làm cho việc trồng cây gây rừng, bảo vệ rừng trở thành phong trào rộng khắp và thường xuyên của quần chúng.
Bác Hồ tuy đã đi xa nhưng những lời dạy: “Rừng là vàng, nếu mình biết bảo vệ, xây dựng thì rừng rất quý” của Người vẫn còn nguyên giá trị và tính thời sự.
Tuyến bài “Vận dụng tư tưởng của Bác Hồ về trồng cây, gây rừng và bảo vệ rừng” trên Tạp chí điện tử Nông nghiệp và Môi trường phản ánh những nỗ lực và kết quả thực hiện công tác trồng cây, gây rừng và bảo vệ rừng của các địa phương, lực lượng kiểm lâm, vườn quốc gia, khu bảo tồn thiên nhiên, rừng đặc dụng, phòng hộ và người dân. Qua đó tôn vinh những tập thể và cá nhân đã có những hành động thiết thực trong vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về trồng cây, gây rừng và bảo vệ rừng.
Ở nơi địa hình hiểm trở, núi đá tai mèo dựng đứng, nhiều khu vực đi bộ hàng giờ mới tới, những cán bộ, viên chức Ban quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Ngọc Sơn – Ngổ Luông (Ban) vẫn bền bỉ bám rừng, giữ màu xanh cho vùng lõi đa dạng sinh học quý giá bậc nhất miền Bắc.
Giữ màu xanh nơi núi đá
Một buổi sáng đầu hè, sương còn phủ kín các sườn núi ở xã Vân Sơn (Phú Thọ), nhóm cán bộ Ban quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Ngọc Sơn – Ngổ Luông đã bắt đầu hành trình tuần tra rừng. Những con đường mòn len lỏi qua các vách đá dựng đứng, có đoạn trơn trượt bởi mưa rừng kéo dài từ đêm trước.
Ở nơi ấy, việc tuần tra không đơn thuần là đi kiểm tra rừng, mà còn là cuộc chiến bền bỉ để ngăn chặn từng hành vi xâm hại tài nguyên rừng.
Hiện, Ban quản lý đang được giao quản lý tổng diện tích 15.154,95 ha, trong đó có gần 12.900 ha rừng tự nhiên. Đây được xem là hệ sinh thái rừng thường xanh trên núi đá vôi có giá trị đa dạng sinh học cao, với nhiều loài động, thực vật quý hiếm.
Ông Bùi Văn Đoàn, Giám đốc Ban quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Ngọc Sơn – Ngổ Luông cho biết, đơn vị luôn xác định bảo vệ rừng là nhiệm vụ cốt lõi gắn với lời dạy của Bác Hồ.
“Muốn rừng được giữ vững thì phải bám địa bàn, bám dân và bám rừng. Chúng tôi giao trách nhiệm cụ thể đến từng cán bộ phụ trách từng tiểu khu, từng khoảnh rừng; đồng thời phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương và cộng đồng dân cư để phát hiện, xử lý kịp thời các vi phạm”, ông Bùi Văn Đoàn chia sẻ.
Ngay trong quý I/2026, đơn vị đã phối hợp tổ chức 69 đợt tuần tra luồn sâu, duy trì trực bảo vệ rừng 24/24 giờ trong dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ. Công tác phòng cháy chữa cháy rừng được thực hiện nghiêm túc, không để xảy ra cháy rừng trên địa bàn.
Không chỉ bảo vệ rừng bằng lực lượng chuyên trách, Ban quản lý còn đẩy mạnh giao khoán bảo vệ rừng cho cộng đồng dân cư vùng đệm. Các tổ bảo vệ rừng tại 30 xóm được kiện toàn để cùng tham gia giữ rừng. Theo ông Bùi Văn Đoàn, đây là giải pháp quan trọng giúp nâng cao trách nhiệm của người dân.
“Khi người dân được hưởng lợi từ rừng thông qua chính sách khoán bảo vệ rừng, chi trả dịch vụ môi trường rừng hay hỗ trợ cộng đồng vùng đệm, họ sẽ có trách nhiệm hơn với tài nguyên rừng. Người dân chính là lực lượng giữ rừng hiệu quả nhất”, Bùi Văn Đoàn ông nói.
Khu BTTN Ngọc Sơn – Ngổ Luông hiện quản lý 15.154,95 ha rừng, trong đó rừng tự nhiên 12.894,36 ha, rừng trồng: 97,89 ha. Ban hiện đa duy trì 7 tuyến giám sát đa dạng sinh học và có 11 cây Nghiến cổ thụ được công nhận là Cây Di sản Việt Nam năm 2022.
Gieo những “mầm xanh” từ lời Bác dạy
Không chỉ giữ rừng, những người làm công tác lâm nghiệp ở Khu bảo tồn thiên nhiên Ngọc Sơn – Ngổ Luông còn coi việc trồng cây, phục hồi sinh cảnh là trách nhiệm lâu dài để tái tạo màu xanh cho núi rừng.
Những ngày đầu xuân Bính Ngọ 2026, phong trào “Tết trồng cây đời đời nhớ ơn Bác Hồ” diễn ra sôi nổi tại nhiều địa phương vùng đệm khu bảo tồn.
Tại khuôn viên văn phòng và các trạm bảo vệ rừng, đơn vị đã trồng mới 40 cây xanh. Đoàn thanh niên phối hợp với Công an xã Ngọc Sơn (Phú Thọ) trồng thêm 30 cây tại sân chơi xóm Bói nhằm tạo bóng mát và cảnh quan xanh sạch đẹp.
Ở xóm Rỳ, xã Ngọc Sơn, “Hàng cây Nông dân” do Hội Nông dân xã phối hợp thực hiện đang dần hình thành, mở ra không gian sinh thái phục vụ người dân và du khách.
Điều đáng quý là việc trồng cây giờ đây không còn là phong trào mang tính thời điểm mà đã trở thành ý thức thường xuyên của nhiều cộng đồng dân cư.
Hiện đơn vị đang chăm sóc, bảo vệ 5,24 ha rừng trồng thay thế được triển khai từ năm 2024 tại xã Đại Đồng. Những diện tích này đang phát triển tốt, góp phần phục hồi những khu đất trống trong quy hoạch rừng đặc dụng.
Song, hành trình phủ xanh đất trống không hề dễ dàng. Theo Ban quản lý, hiện còn hơn 2.000 ha đất trống quy hoạch rừng đặc dụng bị chồng lấn với diện tích người dân đã được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất theo Nghị định 02 năm 1994. Điều này khiến công tác vận động trồng rừng gặp nhiều khó khăn.
Nhiều người dân lo ngại khi tham gia trồng rừng đặc dụng sẽ không được khai thác như các loại rừng sản xuất nên chưa mặn mà với việc trồng rừng.
“Chúng tôi đang định hướng phát triển các mô hình trồng cây bản địa kết hợp du lịch sinh thái và trồng dược liệu dưới tán rừng để nâng cao thu nhập cho người dân. Khi người dân thấy rừng mang lại sinh kế bền vững thì việc bảo vệ rừng sẽ hiệu quả hơn”, ông Bùi Văn Đoàn cho biết.
Những hoạt động nổi bật hưởng ứng Tết trồng cây năm 2026 của Ban quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Ngọc Sơn – Ngổ Luông: trồng 40 cây xanh tại văn phòng và các trạm bảo vệ rừng; trồng 30 cây xanh tại sân chơi xóm Bói, xã Ngọc Sơn; xây dựng mô hình “Hàng cây Nông dân” tại xóm Rỳ, xã Ngọc Sơn; tham gia các lễ phát động trồng cây của tỉnh và địa phương.
Khi người dân trở thành “lá chắn xanh”
Một trong những thay đổi rõ nét tại Khu bảo tồn thiên nhiên Ngọc Sơn – Ngổ Luông những năm gần đây là nhận thức của người dân về vai trò của rừng đã từng bước chuyển biến tích cực.
Nếu như trước kia, không ít hộ dân vào rừng khai thác lâm sản, săn bắt hoặc phát nương làm rẫy thì nay nhiều cộng đồng đã chủ động tham gia các tổ tự quản bảo vệ rừng.
Những buổi tuyên truyền pháp luật Lâm nghiệp, phòng cháy chữa cháy rừng được tổ chức thường xuyên tại các xóm vùng đệm. Chỉ riêng quý I/2026, Ban quản lý đã tổ chức 5 lớp tuyên truyền với 334 lượt người tham gia cùng nhiều đợt tuyên truyền lưu động bằng loa phát thanh.
Các cán bộ địa bàn cũng thường xuyên xuống cơ sở, gặp gỡ từng hộ dân để vận động, giải thích về giá trị của rừng và trách nhiệm bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.
Theo ông Bùi Văn Đoàn, muốn bảo vệ rừng bền vững thì phải giúp người dân sống được nhờ rừng nhưng không phá rừng.
“Ban quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Ngọc Sơn – Ngổ Luông tiếp tục đề xuất duy trì các chính sách hỗ trợ cộng đồng vùng đệm, chi trả dịch vụ môi trường rừng và giao khoán bảo vệ rừng đến nhiều hộ dân nhất có thể. Đây là giải pháp vừa tạo thu nhập vừa huy động được sức dân trong công tác bảo vệ rừng”, ông Bùi Văn Đoàn nhấn mạnh.
Cùng với đó, đơn vị đang kỳ vọng vào Đề án phát triển du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng và giải trí trên địa bàn Khu bảo tồn thiên nhiên Ngọc Sơn – Ngổ Luông. Khi đề án được phê duyệt, đây sẽ là hướng đi quan trọng nhằm tạo thêm việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân vùng đệm.
Không chỉ có giá trị về tài nguyên rừng, Khu bảo tồn thiên nhiên Ngọc Sơn – Ngổ Luông còn là nơi lưu giữ nhiều giá trị đa dạng sinh học quý hiếm. Đơn vị hiện duy trì 7 tuyến giám sát đa dạng sinh học cùng 33 ô tiêu chuẩn nghiên cứu sinh thái.
Các đoàn khoa học trong và ngoài nước cũng thường xuyên đến khảo sát, nghiên cứu hệ sinh thái nơi đây. Trong đó có các đoàn chuyên gia của Bảo tàng Thiên nhiên Việt Nam, Viện Nhiệt đới Việt – Nga và các nhà khoa học Nhật Bản.
Đặc biệt, quần thể 11 cây Nghiến cổ thụ tại xóm Bo Trẳm, xã Vân Sơn được công nhận là Cây Di sản Việt Nam đã trở thành niềm tự hào của người dân địa phương.
Giữa đại ngàn đá vôi, những thân Nghiến hàng trăm năm tuổi vẫn sừng sững như minh chứng cho sức sống mãnh liệt của thiên nhiên và cho nỗ lực gìn giữ rừng của bao thế hệ.
Dẫu còn nhiều khó khăn, nhưng những người giữ rừng Ngọc Sơn – Ngổ Luông vẫn tin rằng, chỉ cần người dân và lực lượng chức năng cùng chung tay thì màu xanh của rừng sẽ còn được giữ mãi.
Lời dạy của Bác Hồ về bảo vệ rừng vì thế không chỉ là khẩu hiệu, mà đã trở thành hành động cụ thể trong từng cánh rừng, từng tuyến tuần tra, từng cây xanh được trồng mới nơi vùng cao Ngọc Sơn – Ngổ Luông.
Và giữa đại ngàn Ngọc Sơn – Ngổ Luông hôm nay, “rừng là vàng” vẫn đang được những người giữ rừng lặng thầm gìn giữ bằng trách nhiệm, tình yêu và cả những bước chân không mỏi trên núi đá Ngọc Sơn – Ngổ Luông.
Khó khăn lớn nhất trong công tác bảo vệ rừng ở Khu bảo tồn thiên nhiên Ngọc Sơn – Ngổ Luông, gồm: địa hình núi đá hiểm trở, chia cắt mạnh; khu bảo tồn kéo dài hơn 70 km; thiếu nhân lực bảo vệ rừng; dân cư sống xen kẽ trong vùng lõi và vùng đệm; tình trạng chồng lấn đất rừng đặc dụng với đất đã cấp sổ đỏ.
Bài 6: Kiểm lâm Thái Nguyên - Để rừng mãi là “vàng”
>>>>>> Xin vui lòng xem thêm:
- Bài 1: Kiểm lâm Đoan Hùng thực hiện lời dạy của Bác
- Bài 2: Giữ “vàng xanh” nơi đại ngàn Tây Yên Tử theo lời Bác
- Bài 3: Giữ màu xanh từ lời dạy của Bác - Chuyện ở Hạt Kiểm lâm Cao Phong
- Bài 4: Khi lời dạy của Bác xanh mãi cùng đại ngàn Lục Ngạn
Mỗi độ tháng Năm về, lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh về “Vì lợi ích mười năm trồng cây, vì lợi ích trăm năm trồng người” lại vang lên như lời hiệu triệu thiêng liêng đối với những người làm nghề giữ rừng. Trên những cánh rừng trải dài ở Chũ – Lục Ngạn, tư tưởng của Bác không chỉ được nhắc nhớ trong các hội nghị hay phong trào thi đua, mà đã trở thành hành động cụ thể của cán bộ Hạt kiểm lâm liên phường, xã Chũ – Lục Ngạn (Bắc Ninh), chính quyền địa phương và người dân trong hành trình giữ màu xanh cho núi đồi.
Những ngày đầu năm, khi sương sớm còn phủ trắng các triền núi ở vùng Cao Phong (Phú Thọ), tiếng loa truyền thanh từ các xóm nhỏ đã vang lên những nội dung quen thuộc về phòng cháy, chữa cháy rừng, bảo vệ động vật hoang dã và vận động người dân trồng cây gây rừng. Ở những cánh rừng trải dài qua các xã Cao Phong, Thung Nai, Mường Thàng, màu xanh vẫn được giữ gìn nguyên vẹn qua từng mùa khô khắc nghiệt.
Sáng sớm ở Tây Yên Tử, mây vẫn còn phủ kín những sườn núi trùng điệp. Từ Trạm Kiểm lâm địa bàn Nước Vàng (thuộc Ban Quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Tây Yên Tử), vài cán bộ kiểm lâm đã chuẩn bị balô, dao phát, máy định vị, bình nước để bắt đầu chuyến tuần tra xuyên rừng. Con đường mòn nhỏ len giữa những cánh rừng già hun hút, nhiều đoạn dốc dựng đứng, trơn trượt bởi lớp lá mục sau cơn mưa đêm.
Tư duy sản xuất chạy theo tăng trưởng nhanh, phụ thuộc vào phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật trong nông nghiệp ở Nghệ An đang dần thay đổi. Nhiều địa phương, hợp tác xã và người dân đã chuyển sang sử dụng các chế phẩm sinh học, hướng đến tạo nền tảng bền vững cho cây trồng, vật nuôi và phục hồi độ màu mỡ của đất.
Thấm nhuần tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về canh nông, Nghệ An định hình phát triển nông nghiệp dựa trên lợi thế từng vùng, hướng tới đa mục tiêu vừa tăng năng suất vừa tiến tới xây dựng các vùng sản xuất tập trung, chuyên canh hàng hóa.
