Bảo hiểm nông nghiệp sớm trở thành điểm tựa vững chắc cho người nông dân

Tại hội thảo, ông Lê Đức Thịnh, Cục trưởng Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn cho biết, thời gian qua, ngành nông nghiệp và môi trường luôn khẳng định vai trò là trụ đỡ quan trọng của nền kinh tế. Tuy nhiên, đây cũng là lĩnh vực chịu nhiều tác động mạnh mẽ từ thiên tai, dịch bệnh và biến đổi khí hậu.

Theo thống kê, thiệt hại kinh tế do thiên tai gây ra cho lĩnh vực nông nghiệp giai đoạn 2021-2023 khoảng 11.300 tỷ đồng, riêng năm 2024 khoảng 91.622 tỷ đồng và năm 2025 lên tới 104.733 tỷ đồng. Đây là những con số rất lớn, phản ánh mức độ rủi ro ngày càng ra tăng của sản xuất nông nghiệp.

Mặc dù thiệt hại do thiên tai gây ra là rất lớn, nhưng có một thực tế hiện nay là số hộ tham gia bảo hiểm nông nghiệp rất thấp. Theo thống kê, cả nước mới có khoảng gần 17.000 hộ nông dân tham gia bảo hiển nông nghiệp. Doanh thu phí bảo hiểm giai đoạn 2019-2021 đạt khoảng 6,87 tỷ đồng (trong đó ngân sách nhà nước hỗ trợ 5,72 tỷ đồng), từ năm 2022 đến nay giảm xuống còn khoảng 2,38 tỷ, và số người tham gia bảo hiểm nông nghiệp năm sau luôn thấp hơn năm trước. Nhưng hạn chế này chủ yếu xuất phát từ mức độ tham gia và niềm tin của người dân còn thấp; chính sách bảo hiểm chưa đủ hấp dẫn đối với các chủ thể sản xuất quy mô lớn; bên cạnh đó, quy trình triển khai, bồi thường còn phức tạp, doanh nghiệp bảo hiểm còn gặp nhiều rào cản về rủi ro và cơ chế chia sẻ...

Tại hội thảo, bà Sonja Esche, Cố vấn trưởng, nhóm các dự án Nông nghiệp và Khí hậu GIZ tại Việt Nam cho biết, trong nhiều năm qua, GIZ luôn là đối tác cam kết đồng hành cùng Việt Nam trong việc hỗ trợ chuyển đổi nông nghiệp theo hướng hiện đại, thân thiện với môi trường, phát thải thấp và phát triển bền vững.

Các nội dung mà chúng tôi hướng đến trong nông nghiệp là một bước quan trọng trong việc giải quyết những thách thức do biến đổi khí hậu gây ra, đặc biệt trong việc quản lý rủi ro và thu hẹp khoảng trống tài chính trong ngành nông nghiệp. Việt Nam là 1 trong 15 quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất bởi các hiện tượng thời tiết cực đoan. Mỗi năm, hàng trăm nghìn ha lúa và các loại cây trồng khác bị thiệt hại do bão, lũ lụt…Do vậy bảo hiểm nông nghiệp gắn với quản trị rủi ro trong chuỗi giá trị nông sản được GIZ cùng các đối tác quốc tế rất quan tâm.

Quản trị rủi ro luôn đồng hành với các chính sách của nhà nước, chính quyền địa phương nhằm hỗ trợ nông dân, đặc biệt là những nơi thường bị thiên tai. Bà Trương Thu Trang, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược, chính sách Nông nghiệp và Môi trường cho rằng, vai trò của bảo hiểm nông nghiệp trong chuyển đổi nông nghiệp của Việt Nam rất quan trọng, giúp thúc đẩy liên kết chuỗi giá trị, áp dụng kỹ thuật sản xuất và chuyển đổi sang nền nông nghiệp quản trị, xanh, bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu. Việc nâng cao năng lực nông dân trong quản trị rủi ro sản xuất nông nghiệp là rất quan trọng. Trong đó, bảo hiểm giúp bảo vệ người nông dân trước những tổn thất về thiên tai, bão lũ, hạn hán…Đồng thời giúp gắn kết nông dân với doanh nghiệp, thị trường, tạo thành chuỗi liên kết, kết nối với các tổ chức tài chính một cách sâu rộng.

Hiện nay ở Việt Nam, tỷ lệ nông dân tham gia bảo hiểm nông nghiệp rất thấp, khoảng trên 3.000 hộ. Một số nước như Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản…đang đi đầu trong bảo hiểm nông nghiệp của thế giới. Mô hình của các quốc gia này là bảo hiểm nông nghiệp được gắn với an ninh lương thực, phát triển nông thôn, kết nối với chính sách tài chính nông thôn…

Đồng quan điểm với bà Trang, TS. Trần Minh Hải, Phó Hiệu trưởng Trường Chính sách công và Phát triển nông thôn cho biết, hiện nay, việc triển khai bảo hiểm nông nghiệp ở một số địa phương còn gặp rất nhiều khó khăn. Trong đó có cơ chế chia sẻ lợi ích và rủi ro giữa các tác nhân là nông dân, tổ chức tín dụng. Hiện nay, chưa có cơ chế rõ ràng để chia sẻ rủi ro giữa các tác nhân trong chuỗi. Hợp đồng liên kết chưa đóng vai trò là công cụ phân bổ và quản trị rủi ro. Thiếu cơ chế thực thi, giám sát và giải quyết tranh chấp. Chưa có nền tảng số hỗ trợ truy xuất, giám sát và quản trị chuỗi…

Tại hội thảo, một số chuyên gia, nhà quản lý, đặc biệt là đại diện một số Sở Nông nghiệp và Môi trường cho rằng, bảo hiểm nông nghiệp ở Việt Nam còn rất manh mún, thiếu tập trung ở các vùng miền, đặc biệt là những vùng sản xuất nông nghiệp hàng hóa lớn như Sơn La, Đắk Lắk, một số tỉnh đồng bằng sông Cửu Long như thành phố Cần Thơ, Tây Ninh, Cà Mau…

Phát biểu kết luận hội thảo, ông Lê Đức Thịnh, Cục trưởng Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn nhấn mạnh, để phát triển bảo hiểm nông nghiệp của Việt Nam trong giai đoạn tới, chúng ta cần tập trung vào những giải pháp như: Cần sớn tái cấu trúc chính sách hỗ trợ, mở rộng đối tượng tham gia, đặc biệt là các cây, con chủ lực; tăng cường sự tham gia của hợp tác xã, doanh nghiệp; nâng mức hỗ trợ phí bảo hiểm lên khoảng 30-50% đối với các chủ thể sản xuất trong chuỗi giá trị; đơn giản hóa điều kiện hành chính, tạo thuận lợi cho các đối tượng tham gia. Hoàn thiện cơ chế quản trị rủi ro, mở rộng phạm vi rủi ro bảo hiểm, đặc biệt là các rủi ro liên quan đến biến đổi khí hậu; thúc đẩy phát triển bảo hiểm chỉ số, hướng tới tự động hóa quy trình bồi thường; đặc biệt nhà nước cần nâng cao hơn nữa vai trò tái bảo hiểm khi xảy ra rủi ro, thảm họa. Xây dựng hệ sinh thái và dữ liệu tài chính, trong đó hoàn thiện hệ thống cơ sở dữ liệu nông nghiệp, đảm bảo liên thông và chia sẻ giữ các bộ, ngành và địa phương; tích hợp bảo hiểm với tín dụng nông nghiệp và chuỗi liên kết sản xuất; phát triển bảo hiểm nông nghiệp như một công cụ hỗ trợ tiếp cận tài chính xanh và thúc đẩy phát triển bền vững…

Đặc biệt, trong giai đoạn tới, bảo hiểm nông nghiệp cần được định vị là một cấu phần quan trọng trong hệ thống quản trị rủi ro nông nghiệp quốc gia, được triển khai trên nền tảng đồng bộ về thể chế, dữ liệu, thị trường và sự tham gia của toàn bộ hệ sinh thái.