Bảo tồn văn hóa người Co: Chờ tháo gỡ vướng mắc đất đai

Tại thôn 2 (xã Trà Bồng, tỉnh Quảng Ngãi), nhiều nét văn hóa truyền thống của người Co vẫn được lưu giữ khá nguyên vẹn. Những bộ cồng chiêng, điệu múa, nghề thủ công hay tập quán sinh hoạt cộng đồng vẫn hiện diện trong đời sống thường nhật. Nghệ nhân Hồ Văn An cho biết, hiện khoảng một nửa người dân trong thôn biết đánh chiêng. Không chỉ người lớn tuổi, nhiều thanh niên và trẻ nhỏ cũng đã quen với âm thanh của nhạc cụ truyền thống từ sớm.

Tuy nhiên, cũng theo ông Hồ Văn An, điều đáng lo nhất hiện nay là lớp nghệ nhân lớn tuổi ngày càng ít dần, trong khi việc truyền dạy vẫn chủ yếu diễn ra tự phát trong cộng đồng. Thiếu một không gian sinh hoạt văn hóa chung khiến các hoạt động tập luyện cồng chiêng, tổ chức lễ hội hay truyền nghề thủ công chưa thể duy trì thường xuyên.

“Người dân ở đây ai cũng mong có một nơi để bà con tập trung sinh hoạt, dạy đánh chiêng cho con cháu, giữ lại phong tục tập quán của dân tộc mình”, ông An chia sẻ.

Kỳ vọng đó từng được đặt vào Dự án bảo tồn làng văn hóa Co Trà Bồng thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021 - 2025. Dự án đã được UBND tỉnh Quảng Ngãi phân bổ kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2021 - 2025 tại Quyết định số 848/QĐ-UBND ngày 3/8/2022 và bố trí vốn đầu tư công năm 2022 tại Quyết định số 849/QĐ-UBND ngày 3/8/2022. Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Ngãi được giao làm chủ đầu tư.

Theo kế hoạch, dự án thực hiện trong giai đoạn 2022 - 2024. Tuy nhiên đến nay, công trình vẫn chưa thể triển khai trên thực địa.

Chủ tịch UBND xã Trà Bồng Hồ Kim Dũng cho biết, địa phương đã xây dựng đề án bảo tồn văn hóa người Co, đồng thời nhận được sự đồng thuận cao từ người dân. Nhiều hộ dân sẵn sàng bàn giao mặt bằng nếu dự án được tháo gỡ vướng mắc để triển khai.

Theo UBND xã Trà Bồng, khó khăn lớn nhất hiện nay liên quan đến đất đai và quy hoạch. Khu vực dự kiến xây dựng chưa được đưa vào kế hoạch sử dụng đất, đồng thời còn chồng lấn với quy hoạch xây dựng nên chưa đủ điều kiện pháp lý để thực hiện dự án. Ngoài ra, quá trình điều chỉnh địa giới hành chính trước đây cũng ảnh hưởng đến tiến độ hoàn thiện thủ tục.

Ở góc độ chuyên môn, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Ngãi Phan Văn Hoàng cho biết, dự án đã hoàn thành nhiều bước như khảo sát, lập báo cáo kinh tế - kỹ thuật. Tuy nhiên, khi các vấn đề liên quan đến đất đai và quy hoạch chưa được giải quyết, dự án vẫn chưa thể chuyển sang giai đoạn đầu tư xây dựng.

Không chỉ là câu chuyện xây dựng một công trình, việc hình thành làng văn hóa Co còn được kỳ vọng góp phần bảo tồn hệ sinh thái văn hóa bản địa gắn với phát triển sinh kế cộng đồng. Trong định hướng giai đoạn 2026 - 2030, tỉnh Quảng Ngãi tiếp tục đề xuất đưa dự án vào kế hoạch đầu tư để có cơ sở triển khai, đồng thời gắn bảo tồn văn hóa người Co với phát triển du lịch cộng đồng, tạo điều kiện để các nghệ nhân truyền dạy cho thế hệ trẻ.

Giữa đại ngàn Trà Bồng, tiếng chiêng của người Co vẫn còn ngân vọng. Nhưng nếu thiếu một không gian văn hóa đủ đầy để nuôi dưỡng và trao truyền, những giá trị ấy sẽ đối diện nguy cơ mai một theo thời gian. Tháo gỡ những nút thắt về đất đai và quy hoạch không chỉ để một dự án được khởi công, mà còn để một di sản sống của đồng bào Co tiếp tục hiện diện trong đời sống hôm nay và mai sau.