Từ một loại cây trồng xen nhằm tăng thêm nguồn thu trong vườn cà phê, mắc ca đang dần trở thành sản phẩm hàng hóa có giá trị ở khu vực phía Tây tỉnh Quảng Ngãi. Khi người dân đầu tư chế biến, xây dựng thương hiệu và liên kết sản xuất, giá trị hạt mắc ca được nâng lên đáng kể, tạo động lực hình thành vùng nguyên liệu bền vững.
Mắc ca bén rễ trên đất cà phê
Nhiều năm trước, mắc ca được người dân các xã Đăk Tô, Đăk Mar đưa vào trồng xen trong vườn cà phê chủ yếu để tận dụng diện tích và tăng thêm nguồn thu. Tuy nhiên, giá trị kinh tế của loại cây này chỉ thực sự được phát huy khi người trồng chuyển từ bán quả tươi sang chế biến thành sản phẩm hoàn chỉnh.
Gia đình ông Nguyễn Đình Cường (thôn Tân Cảnh 5, xã Đăk Tô) là một trong những hộ tiên phong theo hướng đi này. Năm 2015, ông trồng xen 250 cây mắc ca trên 3 ha cà phê sau khi nhận thấy loại cây này phù hợp với điều kiện khí hậu và đất đai địa phương.
Sau khoảng sáu năm chăm sóc, vườn cây bắt đầu cho thu hoạch với gần 9 tạ quả tươi, mang về hơn 40 triệu đồng. Những năm tiếp theo, năng suất tăng ổn định, bình quân đạt 20-25kg quả tươi/cây. Riêng năm 2025, gia đình thu gần 4 tấn quả.
Thay vì tiếp tục bán nguyên liệu, năm 2024 ông Cường đầu tư hơn 50 triệu đồng mua máy tách vỏ và lò sấy mini để chủ động sơ chế. Sau khi chế biến, mắc ca được bán với giá 180.000-200.000 đồng/kg, giúp lợi nhuận mỗi năm đạt gần 300 triệu đồng.
Theo ông Cường, mắc ca có ưu điểm dễ chăm sóc, ít sâu bệnh và thời điểm thu hoạch không trùng với mùa cà phê nên giảm áp lực thuê nhân công. Việc trồng xen còn tận dụng được hệ thống tưới, nguồn phân bón và diện tích đất sẵn có, giảm đáng kể chi phí sản xuất.
Không chỉ mang lại giá trị kinh tế, tán mắc ca còn tạo bóng mát, giữ ẩm cho đất, hạn chế tác động của gió lớn và nắng nóng, góp phần giúp cây cà phê sinh trưởng ổn định hơn. Đây được xem là mô hình canh tác phù hợp với định hướng phát triển nông nghiệp theo hướng bền vững.
Gia tăng giá trị nhờ đầu tư chế biến
Cũng lựa chọn mắc ca để đa dạng hóa cây trồng, anh Trần Xuân Dũng (thôn Tân Lập B, xã Đăk Mar) từng trải qua nhiều năm loay hoay vì thiếu kinh nghiệm. Khi mới trồng hơn 1ha mắc ca xen cà phê vào năm 2015, mỗi cây chỉ cho khoảng 10-15kg quả tươi.
Không chấp nhận năng suất thấp, anh chủ động đến các vùng trồng mắc ca ở Đắk Lắk, Gia Lai học hỏi kỹ thuật chăm sóc, bón phân và phòng trừ sâu bệnh. Sau khi điều chỉnh quy trình canh tác, năng suất tăng lên khoảng 25kg quả tươi/cây. Nhận thấy hiệu quả rõ rệt, anh Dũng mở rộng diện tích, đưa mắc ca vào trồng xen trên toàn bộ 13 ha cà phê của gia đình.
Điểm khác biệt của mô hình là không dừng ở khâu sản xuất nguyên liệu. Anh đầu tư máy tách vỏ, hệ thống đóng gói và lựa chọn rang mắc ca bằng bếp củi thay vì sấy công nghiệp để tạo hương vị riêng cho sản phẩm.
Theo anh Dũng, trung bình 1kg quả tươi cho khoảng 0,5kg hạt thành phẩm. Hiện sản phẩm được bán với giá khoảng 200.000 đồng/kg và tiêu thụ tại nhiều siêu thị cũng như các thị trường lớn như TP. Hồ Chí Minh, Đà Nẵng. Mỗi năm, gia đình xuất bán hơn 7 tấn mắc ca thành phẩm, thu về trên 1 tỷ đồng sau khi trừ chi phí.
Từ hiệu quả thực tế, năm 2023 anh cùng nhiều hộ dân thành lập Hợp tác xã Mắc ca Thành Công Đăk Hà. Hiện hợp tác xã có 11 thành viên, liên kết sản xuất khoảng 40 ha mắc ca, từng bước xây dựng vùng nguyên liệu gắn với chế biến và tiêu thụ. Năm 2024, sản phẩm mắc ca của Hợp tác xã được công nhận OCOP 3 sao. Đây là bước đệm giúp sản phẩm tiếp cận nhiều khách hàng hơn và mở rộng đầu ra trên thị trường.
Hướng tới chuỗi giá trị bền vững
Theo Phó Chủ tịch UBND xã Đăk Mar Lê Mai Dung, những năm gần đây, ngày càng nhiều hộ dân mạnh dạn đưa mắc ca vào trồng xen trong vườn cà phê. Việc đầu tư máy móc chế biến, xây dựng sản phẩm OCOP và liên kết sản xuất thông qua hợp tác xã đã góp phần nâng cao giá trị nông sản, tạo thêm động lực phát triển kinh tế cho địa phương.
Trong bối cảnh ngành nông nghiệp Quảng Ngãi hướng đến nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững, chế biến sâu được xem là mắt xích quan trọng giúp nông sản thoát khỏi tình trạng phụ thuộc vào nguyên liệu thô.
Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Phan Văn Hiếu cho rằng, ứng dụng công nghệ trong chế biến và bảo quản sau thu hoạch sẽ kéo dài thời gian bảo quản, nâng cao chất lượng sản phẩm và gia tăng giá trị cho nông sản. Đây cũng là giải pháp quan trọng để các sản phẩm đặc trưng của Quảng Ngãi mở rộng thị trường, nâng cao sức cạnh tranh và phát triển theo chuỗi giá trị bền vững.
Với những mô hình đang phát huy hiệu quả, mắc ca không còn chỉ là cây trồng xen tăng thêm thu nhập mà đang từng bước trở thành sản phẩm có giá trị cao, góp phần đa dạng hóa sinh kế cho nông dân và thúc đẩy phát triển kinh tế nông nghiệp ở khu vực phía Tây tỉnh Quảng Ngãi.
Việc công nhận 14 sản phẩm, bộ sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu cấp tỉnh năm 2026 góp phần tôn vinh những sản phẩm có chất lượng, giá trị kinh tế và khả năng cạnh tranh, đồng thời tạo điều kiện quảng bá, nâng cao thương hiệu sản phẩm địa phương.
UBND tỉnh Quảng Ngãi vừa ban hành Kế hoạch số 228/KH-UBND về kiểm kê rừng giai đoạn 2026 - 2027, nhằm cập nhật toàn diện hiện trạng tài nguyên rừng, chuẩn hóa cơ sở dữ liệu lâm nghiệp và nâng cao hiệu quả quản lý, bảo vệ, phát triển rừng theo hướng bền vững.
Không chỉ dừng lại ở việc gia tăng số lượng, Quảng Ngãi hướng Chương trình OCOP năm 2026 vào nâng cao chất lượng, hoàn thiện chuỗi giá trị, đẩy mạnh chuyển đổi số và xúc tiến thương mại, đưa sản phẩm đặc trưng địa phương vươn tới những thị trường lớn hơn.
