Thay đổi tư duy quản trị và chuẩn hóa quy trình sản xuất ngay tại gốc là giải pháp sống còn để nông sản Việt trụ vững trước các quy định kỹ thuật khắt khe từ thị trường châu Âu.
Rào cản kỹ thuật ngày càng khắt khe
Ngày 24/7/2026, tại TP. Hồ Chí Minh, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với UBND TP. Hồ Chí Minh tổ chức Hội nghị cập nhật các quy định về an toàn thực phẩm và kiểm dịch động, thực vật (SPS) trong khuôn khổ Hiệp định thương mại tự do Việt Nam – EU (EVFTA) và Hiệp định thương mại tự do Việt Nam - Vương quốc Anh (UKVFTA). Hội nghị diễn ra trong bối cảnh các rào cản kỹ thuật từ châu Âu ngày càng khắt khe, đòi hỏi sự thay đổi căn bản trong tư duy sản xuất và quản trị chuỗi cung ứng của doanh nghiệp Việt Nam.
Thông tin tại hội nghị cho thấy, với kim ngạch năm 2025 đạt khoảng 9,28 tỷ USD (chiếm 13,1% tổng kim ngạch toàn ngành), Liên minh châu Âu (EU) hiện là thị trường xuất khẩu lớn thứ ba của Việt Nam. Tuy nhiên, song hành cùng những lợi thế về thuế quan, EU và Vương quốc Anh đang liên tục siết chặt các biện pháp SPS, đặc biệt là giới hạn dư lượng tối đa (MRL) và các quy định về phát triển bền vững.
Để duy trì dòng chảy xuất khẩu, việc thay đổi tư duy quản trị là yêu cầu sống còn, ông Ngô Hồng Phong - Cục trưởng Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) nhấn mạnh, tầm quan trọng của việc thay đổi phương thức tiếp cận thị trường: "Trong bối cảnh các quy định về an toàn thực phẩm, bao bì và phát triển bền vững biến động liên tục, yêu cầu cấp thiết đặt ra là các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và người sản xuất phải chủ động thích ứng. Chúng ta cần chuyển mạnh từ tư duy "đáp ứng yêu cầu" sang "chủ động tuân thủ" tiêu chuẩn quốc tế ngay từ khâu sản xuất, chế biến cho đến tổ chức chuỗi cung ứng".
Ông Ngô Hồng Phong cũng đặc biệt cảnh báo về việc các yêu cầu hiện nay đã mở rộng sang lĩnh vực minh bạch dữ liệu và chuyển đổi số. Việc thiếu hụt hồ sơ chứng minh từ vùng nguyên liệu không chỉ là một thiếu sót về thủ tục, mà còn trở thành rủi ro trực diện có thể gây gián đoạn dòng chảy xuất khẩu của nông sản Việt Nam bất cứ lúc nào. Để giữ vững thị phần, việc xây dựng hệ sinh thái dữ liệu minh bạch xuyên suốt chuỗi giá trị đã trở thành yêu cầu sống còn của ngành nông nghiệp trong kỷ nguyên mới.
Chủ động tuân thủ ngay tại gốc
Phát biểu tại hội nghị, TS. Ngô Xuân Nam - Phó Giám đốc Văn phòng SPS Việt Nam, cảnh báo về những rủi ro nếu doanh nghiệp chậm cập nhật thông tin. Theo ông, cả EU và Vương quốc Anh đều là thị trường xuất khẩu trọng điểm của Việt Nam, và các yêu cầu SPS của họ ngày càng cao. Nếu không cập nhật kịp thời, Việt Nam có thể bị cảnh báo, bị kiểm tra tăng cường, hàng bị trả về hay tiêu hủy, hoặc chi phí tuân thủ bị tăng lên. Đồng thời, ông cũng khẳng định vai trò chiến lược của việc tuân thủ: "SPS không còn là thủ tục cuối cùng, mà là yêu cầu quản trị xuyên suốt chuỗi xuất khẩu".
Dẫn chứng cho việc thiếu kiểm soát quản trị, TS. Ngô Xuân Nam nêu trường hợp lô xúc xích chay bị phát hiện chứa protein động vật do sử dụng ruột heo làm lớp bao, dù bao bì ghi sản phẩm ăn chay. Ngoài ra, ông cũng lưu ý 5 xu hướng quản lý chính của EU trong nửa đầu năm 2026: siết chặt MRL (kéo về mức 0,01-0,05 mg/kg); kiểm tra theo từng sản phẩm; kiểm soát theo rủi ro; mở rộng kiểm dịch thực vật; và theo dõi quy định riêng của từng nước thành viên.
Đáng chú ý, EU dự kiến sẽ siết MRL đối với 8 hoạt chất (azocyclotin, chlorfenapyr, fenpropathrin, profenofos, cyhexatin, dicofol, endosulfan, fenarimol) vào tháng 7/2027. Nhiều hoạt chất trong số này vẫn đang được phép sử dụng tại Việt Nam với mức dư lượng cho phép cao hơn nhiều so với dự thảo của EU.
Từ góc độ quản lý địa phương, ông Hồ Trúc Thanh - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Hồ Chí Minh khẳng định, các quy định về kiểm dịch động, thực vật và an toàn thực phẩm (SPS) cần được nhìn nhận không chỉ là yêu cầu bắt buộc của thị trường nhập khẩu, mà còn là động lực để nâng cao năng lực quản trị quốc gia, chuẩn hóa sản xuất và xây dựng thương hiệu nông sản Việt Nam trên thị trường quốc tế.
Trong khi đó, bà Đào Thu Vinh - Giám đốc điều hành CropLife Việt Nam, chia sẻ về tầm quan trọng của việc kiểm soát rủi ro ngay từ đầu: "Để đáp ứng các biện pháp SPS của EU và UK, việc tuân thủ cần đảm bảo ngay trên đồng ruộng, bởi chi phí cho việc tuân thủ thấp hơn nhiều so với chi phí khắc phục khi bị cảnh báo tại cửa khẩu".
Về phía các quy định "xanh" mới như Quy định chống phá rừng của EU (EUDR), TS. Trương Tất Đơ (Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm) nhấn mạnh 3 bước cốt lõi để tuân thủ gồm: xác định không gây mất rừng theo EUDR; xác định sản xuất hợp pháp; cung cấp bằng chứng.
Lộ trình áp dụng EUDR sẽ bắt đầu từ ngày 30/12/2026 đối với doanh nghiệp lớn và vừa, và từ tháng 6/2027 đối với doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ.
Dịch bệnh động vật từ lâu không chỉ là vấn đề của ngành thú y mà còn là yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của ngành chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản và khả năng tiếp cận thị trường quốc tế. Trong bối cảnh yêu cầu về kiểm dịch, truy xuất nguồn gốc và an toàn thực phẩm ngày càng khắt khe, việc xây dựng cơ sở, vùng an toàn dịch bệnh đang trở thành điều kiện tiên quyết để phát triển sản xuất hàng hóa quy mô lớn và thúc đẩy xuất khẩu sản phẩm động vật.
Ngày 10/6, tại TP. Hồ Chí Minh, Diễn đàn Xuất khẩu 2026 với chủ đề “Tăng cường hệ thống xuất khẩu nông sản cạnh tranh và định hướng thị trường” đã được tổ chức nhằm thúc đẩy năng lực cạnh tranh, tăng cường khả năng tiếp cận thị trường và phát triển bền vững cho ngành hàng nông sản Việt Nam.
Để không lỡ nhịp thị trường tỷ dân, Bộ Nông nghiệp và Môi trường yêu cầu các địa phương khẩn trương cấp mã số vùng trồng và chuẩn hóa quy trình bao trái trước hạn chót ngày 30/05/2026. Đây không chỉ là bước đi để mở rộng thị phần mà còn là "lời giải" chiến lược nhằm hạ nhiệt cơn sốt sầu riêng đang tăng trưởng nóng đầy rủi ro.
