Hiện nay, các yêu cầu về giảm phát thải carbon ngày càng trở thành điều kiện bắt buộc đối với hoạt động sản xuất, thương mại và xuất khẩu, việc ứng dụng nền tảng số vào kiểm kê khí nhà kính đang mở ra hướng đi mới cho doanh nghiệp Việt Nam. Không chỉ giúp đáp ứng quy định pháp luật, công nghệ số còn hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực quản trị phát thải, tối ưu hóa sản xuất và gia tăng lợi thế cạnh tranh trên thị trường toàn cầu.
Từ yêu cầu tuân thủ đến động lực đổi mới doanh nghiệp
Ngày 12/6 tại Hà Nội, Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp với các đơn vị liên quan tổ chức Hội thảo “Ứng dụng nền tảng số trong kiểm kê khí nhà kính và quản trị phát thải cho doanh nghiệp Việt Nam”. Sự kiện diễn ra trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh thực hiện các mục tiêu tăng trưởng xanh, chuyển đổi số và cam kết giảm phát thải khí nhà kính theo các thỏa thuận quốc tế.
Phát biểu tại hội thảo, ông Phạm Đức Nghiệm, Phó Cục trưởng Cục Khởi nghiệp và Doanh nghiệp công nghệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) cho rằng, kiểm kê khí nhà kính đang dần trở thành một nội dung không thể thiếu trong hoạt động quản trị doanh nghiệp hiện đại. Việc ứng dụng công nghệ số vào quá trình này không chỉ giúp doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ theo quy định mà còn tạo nền tảng để quản lý phát thải một cách khoa học, minh bạch và hiệu quả hơn.
Theo ông Nghiệm, bối cảnh thương mại toàn cầu đang thay đổi nhanh chóng khi nhiều quốc gia và thị trường lớn đưa các tiêu chí môi trường, phát triển bền vững và phát thải carbon trở thành điều kiện tiếp cận thị trường. Nếu trước đây chất lượng sản phẩm, giá thành hay tiến độ giao hàng là những yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh thì hiện nay, khả năng chứng minh trách nhiệm môi trường và kiểm soát phát thải cũng có ý nghĩa không kém.
Xu thế này đặt doanh nghiệp trước yêu cầu phải thay đổi tư duy. Kiểm kê khí nhà kính không còn đơn thuần là một bản báo cáo phục vụ công tác quản lý nhà nước mà cần được xem là công cụ hỗ trợ hoạch định chiến lược phát triển, đổi mới công nghệ và nâng cao giá trị sản phẩm.
Từ góc độ quản lý nhà nước, ông Lương Quang Huy, Trưởng phòng Quản lý phát thải khí nhà kính và Bảo vệ tầng ozone (Cục Biến đổi khí hậu, Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, Việt Nam đang từng bước hoàn thiện hệ thống chính sách và quy định liên quan đến giảm phát thải khí nhà kính. Sau khi Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 có hiệu lực, nhiều quy định cụ thể về kiểm kê, báo cáo và quản lý phát thải đã được ban hành.
Từ năm 2022, các cơ sở có mức phát thải lớn đã bắt đầu thực hiện kiểm kê khí nhà kính theo lộ trình của Chính phủ. Cùng với đó, hệ thống hướng dẫn kỹ thuật, quy trình đo đạc và thẩm định dữ liệu cũng đang được xây dựng theo hướng tiệm cận các chuẩn mực quốc tế.
Theo các chuyên gia, áp lực chuyển đổi đang ngày càng rõ nét khi nhiều cơ chế thương mại mới liên quan đến phát thải carbon được triển khai. Điển hình là Cơ chế điều chỉnh carbon xuyên biên giới (CBAM) của Liên minh châu Âu, yêu cầu doanh nghiệp xuất khẩu phải minh bạch thông tin về lượng phát thải trong quá trình sản xuất.
Những ngành có cường độ phát thải cao như thép, xi măng, hóa chất, phân bón hay logistics đang chịu tác động trực tiếp. Trong tương lai gần, việc quản lý và công khai dữ liệu phát thải có thể trở thành điều kiện bắt buộc để doanh nghiệp duy trì vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Tuy nhiên, quá trình triển khai tại doanh nghiệp hiện vẫn gặp nhiều khó khăn. Không ít doanh nghiệp chưa có bộ phận chuyên trách về môi trường hoặc phát triển bền vững. Dữ liệu sản xuất và tiêu thụ năng lượng còn phân tán ở nhiều phòng ban, trong khi phương pháp thu thập và tính toán chưa đồng nhất. Điều này khiến việc lập báo cáo phát thải tốn nhiều thời gian, chi phí và tiềm ẩn nguy cơ sai lệch thông tin.
Công nghệ số tạo nền tảng cho quản trị phát thải hiện đại
Trước những thách thức đó, ứng dụng công nghệ số được xem là giải pháp quan trọng giúp doanh nghiệp chuyển từ cách thức quản lý thủ công sang mô hình quản trị phát thải hiện đại dựa trên dữ liệu.
Tại hội thảo, đại diện Công ty Cổ phần Giải pháp Khí nhà kính Lead On GHG đã giới thiệu nền tảng số phục vụ quản lý và tối ưu hóa phát thải khí nhà kính dành cho doanh nghiệp. Hệ thống này cho phép tự động hóa nhiều công đoạn trong quy trình kiểm kê, từ thu thập, lưu trữ đến xử lý và phân tích dữ liệu.
Theo đơn vị phát triển, một trong những lợi ích lớn nhất của nền tảng số là tạo ra cơ sở dữ liệu tập trung, giúp doanh nghiệp dễ dàng theo dõi các nguồn phát thải, quản lý thông tin hoạt động và tính toán lượng phát thải phát sinh theo từng giai đoạn sản xuất. Các dữ liệu sau đó có thể được tổng hợp thành báo cáo phục vụ kiểm kê hoặc hỗ trợ xây dựng kế hoạch giảm phát thải phù hợp với đặc thù từng doanh nghiệp.
Không dừng lại ở việc đáp ứng yêu cầu báo cáo, nền tảng số còn góp phần nâng cao hiệu quả quản trị. Thông qua việc phân tích dữ liệu, doanh nghiệp có thể xác định những khâu tiêu thụ nhiều năng lượng hoặc phát sinh lượng phát thải lớn để từ đó điều chỉnh quy trình vận hành, đổi mới công nghệ và tối ưu hóa nguồn lực.
Các chuyên gia nhận định, trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gắn với các tiêu chí xanh, dữ liệu phát thải sẽ trở thành một loại “tài sản quản trị” quan trọng của doanh nghiệp. Do đó, việc xây dựng hệ thống dữ liệu minh bạch, có khả năng truy xuất và kiểm chứng là yêu cầu không thể thiếu nếu muốn tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
Đại diện Comtest Group tại Việt Nam cũng cho rằng yêu cầu quản lý phát thải hiện không chỉ dừng ở phạm vi từng doanh nghiệp mà đang mở rộng ra toàn bộ chuỗi cung ứng. Điều này đòi hỏi các doanh nghiệp phải chủ động chuẩn hóa dữ liệu, nâng cao khả năng kết nối thông tin và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế ngày càng khắt khe.
Trong lĩnh vực logistics, quá trình kiểm kê khí nhà kính đang được xem là công cụ hữu hiệu giúp doanh nghiệp tối ưu hóa hoạt động vận tải, kho bãi và quản lý phương tiện. Bên cạnh lợi ích về môi trường, việc giảm phát thải còn góp phần giảm chi phí vận hành và nâng cao năng lực cạnh tranh trong hoạt động thương mại quốc tế.
Tại phiên thảo luận, nhiều doanh nghiệp đặc biệt quan tâm đến các vấn đề thực tiễn như xác định phạm vi kiểm kê, lựa chọn hệ số phát thải, phương pháp thu thập dữ liệu, chuẩn hóa báo cáo và kết nối hệ thống dữ liệu nội bộ với yêu cầu của cơ quan quản lý cũng như đối tác quốc tế. Các doanh nghiệp nhỏ và vừa cho rằng cần có thêm các hướng dẫn đơn giản, dễ áp dụng để phù hợp với điều kiện nguồn lực còn hạn chế.
Theo các chuyên gia, để hoạt động kiểm kê khí nhà kính thực sự phát huy hiệu quả, cần có sự kết hợp đồng bộ giữa hành lang pháp lý, công nghệ và nguồn nhân lực. Trong đó, nền tảng số đóng vai trò là công cụ trung tâm giúp doanh nghiệp rút ngắn khoảng cách giữa yêu cầu quản lý, tiêu chuẩn quốc tế và thực tiễn sản xuất kinh doanh.
Khi chuyển đổi số được tích hợp với chiến lược tăng trưởng xanh, kiểm kê khí nhà kính không chỉ là nhiệm vụ bắt buộc mà còn trở thành động lực thúc đẩy đổi mới sáng tạo, nâng cao năng lực cạnh tranh và tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của doanh nghiệp Việt Nam trong giai đoạn mới.
Dưới đây là một số hình ảnh về lễ ký kết hợp tác:
Việc Montclair (thành viên Annam Group) đạt chứng nhận Trung hòa Carbon theo tiêu chuẩn quốc tế ISO 14068-1:2023 không chỉ là một cột mốc của doanh nghiệp mà còn là tín hiệu tích cực cho lộ trình Net Zero 2050 của Việt Nam.
Việc Chính phủ ban hành Nghị định số 180/2026/NĐ-CP về dịch vụ hấp thụ và lưu giữ các-bon của rừng được xem là bước tiến quan trọng trong quá trình hoàn thiện thể chế phát triển thị trường các-bon tại Việt Nam. Không chỉ mở ra cơ hội chuyển hóa giá trị sinh thái của rừng thành nguồn lực kinh tế mới, Nghị định còn đặt nền móng để ngành lâm nghiệp tham gia sâu hơn vào dòng chảy tài chính khí hậu toàn cầu. Xung quanh những cơ hội, thách thức và yêu cầu đặt ra trong quá trình hiện thực hóa thị trường các-bon rừng, phóng viên Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường đã có cuộc trao đổi với GS, TS. Phạm Văn Điển, Phó Giám đốc Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam.
Một bên là những thửa ruộng nằm sát hồ Thành Sơn vẫn phải chờ nước, đứng trước nguy cơ bỏ vụ hè thu. Một bên là vùng ven hồ Ông Kinh từng nhiều năm cạn trơ đáy, nay dần hồi sinh nhờ dòng nước liên thông từ hệ thống Tân Mỹ. Hai lát cắt trái ngược ấy cho thấy bài toán nước của Khánh Hòa không còn có thể giải bằng những giải pháp chống hạn ngắn hạn hay xử lý tình huống theo từng mùa vụ. Trong bối cảnh khí hậu ngày càng cực đoan, điều tỉnh cần không chỉ là thêm nguồn nước, mà là một chiến lược bảo đảm an ninh nguồn nước dài hạn cho dân sinh, sản xuất và sinh kế nông thôn.
Từ những thửa ruộng gần hồ Thành Sơn vẫn phải chờ nước, đến vùng ven hồ Ông Kinh từng khô hạn nay chủ động hơn nhờ dòng nước liên thông từ hệ thống Tân Mỹ, thực tế cho thấy chống hạn không thể chỉ là giải pháp tình thế. Loạt bài ghi nhận quá trình Khánh Hòa chuyển từ ứng phó hạn hán từng mùa sang quản trị an ninh nguồn nước, gắn với kiểm kê nguồn nước, phân vùng rủi ro, tổ chức lại mùa vụ, liên thông thủy lợi và bảo đảm sinh kế bền vững cho người dân.
Trước áp lực ô nhiễm môi trường, biến đổi khí hậu và suy giảm tài nguyên, Thanh Hóa đang từng bước thay đổi phương thức quản lý bằng khoa học công nghệ và dữ liệu số. Từ quan trắc tự động, AI đến kinh tế tuần hoàn, Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đang mở ra hướng phát triển xanh, hiện đại và bền vững cho địa phương.
