Cơ giới hóa không đơn thuần là việc đưa thiết bị hiện đại ra đồng ruộng, mà cốt lõi là giải phóng sức lao động để thay đổi hoàn toàn tư duy sản xuất của người nông dân. Khi không còn phải "bán mặt cho đất, bán lưng cho trời", nhà nông sẽ có điều kiện tiếp cận tri thức mới, làm chủ công nghệ số và tham gia sâu hơn vào nền kinh tế tri thức để xây dựng một nền nông nghiệp hiện đại, bền vững.
Ngày 24/7, tại TP. Hồ Chí Minh, Trung tâm Khuyến nông Quốc gia đã tổ chức hội thảo “Đẩy mạnh cơ giới hóa nông nghiệp - Giải pháp nâng cao năng suất, giảm chi phí, thích ứng biến đổi khí hậu”. Sự kiện quy tụ nhiều chuyên gia đầu ngành để thảo luận về lộ trình tháo gỡ những "điểm nghẽn" đang kìm hãm sức bật của nông sản Việt.
Từ máy móc đơn lẻ sang hệ sinh thái thông minh
Nhìn nhận từ thực tế sản xuất, ông Lê Viết Bình – Phó Chánh Văn phòng Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, dù tỷ lệ cơ giới hóa làm đất và thu hoạch lúa đã đạt mức rất cao (trên 90%), nhưng sự thiếu đồng bộ vẫn là rào cản lớn. Ông phân tích, cơ giới hóa vẫn thiếu đồng bộ ở gieo trồng chính xác, thu hoạch rau màu, cà phê, sấy, bảo quản và logistics. Đất đai phân tán, bờ thửa nhỏ và dữ liệu chưa liên thông đã làm giảm hiệu quả vận hành.
Về tầm nhìn dài hạn, Phó Chánh Văn phòng Bộ Nông nghiệp và Môi trường khẳng định: "Giai đoạn 2026- 2035 cần chuyển từ cơ giới hóa từng khâu riêng lẻ sang cơ giới hóa thông minh theo chuỗi giá trị, trong đó máy móc là công cụ, dữ liệu là nền tảng, chuyển đổi số là động lực, hợp tác xã là hạt nhân và nông nghiệp xanh là mục tiêu”.
Đồng quan điểm về những vướng mắc tại địa phương, ông Bùi Dương Vương – Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Đồng Nai bổ sung rằng, chi phí đầu tư máy móc hiện đại vẫn là rào cản với hộ lẻ do quy mô sản xuất nhỏ và khả năng tích lũy vốn hạn chế. Từ nhận định này, ông kiến nghị cần phát triển các dịch vụ cơ giới hóa thay vì mỗi hộ tự mua máy để tối ưu hóa công suất.
Tại hội thảo, PGS, TS. Lê Quốc Thanh – Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Quốc gia cũng đã đưa ra một góc nhìn sâu sắc về bản chất của cơ giới hóa. Theo ông, giá trị lớn nhất không nằm ở số lượng máy móc được đầu tư mà ở khả năng thay đổi con người.
PGS, TS. Lê Quốc Thanh nhấn mạnh: "Giá trị lớn nhất của cơ giới hóa là giải phóng sức lao động, sâu xa hơn là giải phóng tư duy và nâng cao tầm nhìn của người nông dân". Ông dẫn chứng rằng khi không còn phải "bán mặt cho đất, bán lưng cho trời", người nông dân, đặc biệt là phụ nữ sẽ có điều kiện tiếp cận tri thức mới, ứng dụng công nghệ số và tham gia sâu hơn vào nền kinh tế tri thức.
Hiệu quả của cơ giới hóa, theo PGS.TS Lê Quốc Thanh, phải được đo lường bằng mức giảm chi phí, giảm tổn thất, giảm phát thải và quan trọng nhất là nâng cao thu nhập cũng như chất lượng cuộc sống cho nông dân.
Giải phóng tư duy để bứt phá nông nghiệp xanh
Để cụ thể hóa chiến lược mới, Trung tâm Khuyến nông Quốc gia đề xuất mô hình cơ giới hóa thông minh gồm 5 hợp phần: Thiết bị thông minh (tăng độ chính xác, giảm tổn thất); Dữ liệu số (ứng dụng AI, Big Data và hệ thống đo lường phát thải); Tổ chức lại sản xuất (lấy HTX và trung tâm dịch vụ vùng làm hạt nhân); Mục tiêu xanh (tưới tiết kiệm, bón phân chính xác và xử lý phụ phẩm); Đào tạo nguồn lực (nâng cao năng lực quản trị dữ liệu cho nông dân).
Từ góc độ doanh nghiệp, ông Võ Trung Lập - Phó Giám đốc Công ty TNHH MTV Cơ khí nông nghiệp Phan Tấn chia sẻ về xu hướng tất yếu: "Chuyển đổi sang cơ giới hóa hiện đại không còn là lựa chọn mà là yêu cầu bắt buộc nếu nông sản Việt muốn đáp ứng các tiêu chuẩn của thị trường giá trị cao". Doanh nghiệp của ông hiện đang tập trung vào các giải pháp khép kín như thu gom và xử lý rơm bằng chế phẩm sinh học để phục vụ kinh tế tuần hoàn.
Ông Thân Tuấn Linh – Giám đốc HTX Tấn Tú (Cần Thơ) cũng thừa nhận các thiết bị đơn lẻ hiện nay không còn phù hợp với yêu cầu sản xuất lúa giảm phát thải, đòi hỏi một sự thay đổi đồng bộ trong toàn bộ hệ thống máy móc của HTX.
Khép lại hội thảo, các chuyên gia và đại diện doanh nghiệp thống nhất rằng, cơ giới hóa nông nghiệp trong kỷ nguyên mới không chỉ là bài toán thay thế sức người bằng sức máy, mà là sự tích hợp giữa công nghệ, dữ liệu và tổ chức lại sản xuất. Khi những "điểm nghẽn" về tư duy và hạ tầng được khơi thông, cơ giới hóa sẽ thực sự trở thành "đường cao tốc" đưa nông nghiệp Việt Nam tiến nhanh trên hành trình xanh và hiện đại…
GDP sáu tháng đầu năm 2026 tăng 8,18% so với cùng kỳ năm trước (cùng kỳ năm 2025 tăng 7,63%). Trong đó, khu vực Nông, Lâm nghiệp và Thủy sản tăng 3,87%, đóng góp 5,66% tổng giá trị tăng thêm của toàn nền kinh tế. Cụ thể, giá trị tăng thêm ngành Nông nghiệp sáu tháng đầu năm 2026 tăng 3,57% so với cùng kỳ năm trước, đóng góp 3,83% vào mức tăng tổng giá trị tăng thêm của toàn nền kinh tế; ngành Lâm nghiệp tăng 3,98%, đóng góp 0,27%; ngành Thủy sản tăng 4,88%, đóng góp 1,56%.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường vừa có văn bản đề nghị UBND các tỉnh, thành phố có hồ chứa thủy lợi khẩn trương triển khai đồng bộ các giải pháp bảo đảm an toàn đập, hồ chứa và vùng hạ du trước nguy cơ El-Nino cường độ mạnh, tiềm ẩn mưa lũ cực đoan trong mùa mưa lũ năm 2026.
Hoàn thiện thể chế đang được xác định là một trong những đột phá chiến lược để khơi thông nguồn lực phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường, quá trình rà soát, sắp xếp và tinh gọn hệ thống văn bản quy phạm pháp luật không chỉ nhằm giảm số lượng văn bản hay đơn giản hóa thủ tục hành chính, mà còn hướng tới xây dựng một nền quản trị hiện đại, minh bạch và hiệu quả hơn. Những kết quả đạt được trong 6 tháng đầu năm 2026 cho thấy, quyết tâm đổi mới mạnh mẽ của Bộ Nông nghiệp và Môi trường trong việc đưa thể chế thực sự trở thành động lực phát triển.
