Công nghệ mở thêm ‘mắt’ cho người giữ rừng

Hỗ trợ đắc lực trong bảo vệ rừng

Xác định chuyển đổi số là một trong những hướng đi cần thiết để nâng cao hiệu quả quản lý, bảo vệ rừng, Ban Quản lý rừng phòng hộ Tương Dương đang từng bước đưa các thiết bị và nền tảng công nghệ vào công việc thường xuyên. Với diện tích đất lâm nghiệp được giao quản lý hàng chục nghìn ha, trải rộng trên địa bàn miền núi có địa hình chia cắt, việc ứng dụng công nghệ đang trở thành công cụ hỗ trợ quan trọng, giúp lực lượng bảo vệ rừng nâng cao khả năng giám sát, cập nhật hiện trạng và xử lý thông tin từ thực địa.

Ban quản lý rừng phòng hộ Tương Dương với 08 Trạm QLBVR trực thuộc và 03 bộ phận chuyên môn, trực tiếp quản lý lâm phần rộng lớn trên địa bàn 9 xã sau sáp nhập. Đây được nhìn nhận là địa bàn tiềm ẩn nhiều nguy cơ về phá rừng, lấn chiếm đất lâm nghiệp và khai thác lâm sản trái phép. Trong điều kiện diện tích quản lý lớn, lực lượng trực tiếp làm nhiệm vụ có hạn, nhiều khu vực nằm xa đường giao thông, việc tổ chức tuần tra, kiểm tra đòi hỏi nhiều thời gian và công sức. Nếu chỉ dựa vào phương thức quản lý truyền thống, khả năng bao quát toàn bộ diện tích rừng sẽ gặp không ít khó khăn.

Trong một chuyến đi thực địa, anh Lô Văn Thúy, cán bộ Ban Quản lý rừng phòng hộ Tương Dương với dáng người gầy, nhanh nhẹn, anh chuẩn bị khá kỹ trước khi vào rừng. Ba lô, đèn pin, dao rựa vẫn là những vật dụng quen thuộc của người đi rừng. Nhưng bên cạnh đó còn có những thiết bị mới: máy định vị GPS, điện thoại cài phần mềm Vtools Survey và một chiếc flycam được xếp gọn trong ba lô.

Khu vực cần kiểm tra nằm sâu trong rừng. Để tiếp cận, đoàn phải mất nhiều giờ đi bộ, vượt suối, băng qua những đoạn dốc và địa hình hiểm trở. Càng đi sâu, điều kiện liên lạc càng khó khăn, có nơi sóng điện thoại chập chờn, thậm chí mất hoàn toàn.

Theo anh Thúy, những đặc điểm về địa hình, thời tiết và khoảng cách khiến công tác quản lý, bảo vệ rừng ở đây không thể chỉ dựa vào kinh nghiệm của cán bộ. Việc tuần tra trực tiếp vẫn là nhiệm vụ không thể thay thế, nhưng công nghệ giúp quá trình này có thêm thông tin để xác định vị trí, ghi nhận hiện trạng và phục vụ công tác quản lý sau mỗi chuyến đi.

“Rừng rộng, người mỏng, địa hình hiểm trở. Nếu chỉ trông chờ vào đôi chân và kinh nghiệm thì lực lượng bảo vệ rừng rất khó theo kịp diễn biến ngoài thực địa. Công nghệ giúp chúng tôi có thêm thông tin, xác định chính xác hơn và chủ động hơn trong công việc”, anh Thúy chia sẻ.

Trước đây, cán bộ bảo vệ rừng chủ yếu dựa vào kinh nghiệm địa bàn, bản đồ giấy, la bàn và những chuyến tuần tra trực tiếp. Phương thức này vẫn có giá trị, đặc biệt ở những khu vực cán bộ đã quen thuộc địa hình. Tuy nhiên, khi diện tích rừng ngày càng lớn, yêu cầu quản lý ngày càng cao, việc bổ sung các công cụ số trở thành một bước hỗ trợ cần thiết.

GPS giúp xác định tọa độ và vị trí cụ thể trên thực địa. Phần mềm Vtools Survey hỗ trợ thu thập, cập nhật thông tin khảo sát. Trong khi đó, flycam tạo thêm góc quan sát từ trên cao, giúp cán bộ có thể tiếp cận thông tin ở những khu vực rộng hoặc địa hình khó quan sát từ mặt đất.

Điểm quan trọng của việc ứng dụng công nghệ không chỉ nằm ở từng thiết bị riêng lẻ mà ở khả năng gắn thông tin thực địa với vị trí cụ thể và dữ liệu quản lý. Những thông tin được thu thập trong quá trình tuần tra có thể giúp cán bộ đối chiếu, theo dõi biến động và phục vụ việc kiểm tra tại những khu vực cần quan tâm.

Dẫu vậy, những người trực tiếp giữ rừng hiểu rõ rằng công nghệ chỉ là công cụ hỗ trợ. Vì thế, các chuyến tuần tra, kiểm tra rừng vẫn được duy trì theo kế hoạch. Cán bộ vẫn phải bám địa bàn, nắm tình hình và trực tiếp xác minh những vấn đề phát sinh. Khác biệt là trong hành trình ấy, họ có thêm những công cụ giúp công việc chính xác và hiệu quả hơn.

Quản lý và bảo vệ rừng chủ động hơn

Việc đưa công nghệ vào quản lý, bảo vệ rừng đang giúp Ban Quản lý rừng phòng hộ Tương Dương thay đổi đáng kể phương thức làm việc. Từ chỗ phụ thuộc nhiều vào kinh nghiệm địa bàn và những chuyến tuần tra trực tiếp, cán bộ nay có thêm dữ liệu, bản đồ số và các thiết bị hỗ trợ để xác định vị trí, theo dõi hiện trạng, khoanh vùng khu vực cần kiểm tra và chủ động hơn trong tổ chức lực lượng.

Với gần 87.000 ha đất lâm nghiệp được giao quản lý, trong đó nhiều khu vực địa hình hiểm trở, chia cắt và khó tiếp cận, đây là thay đổi có ý nghĩa thực tế. Không phải vị trí nào cũng có thể tiếp cận nhanh bằng đường bộ. Có những khu vực, chỉ riêng việc đi đến nơi đã mất nhiều giờ, thậm chí cả ngày. Trong điều kiện đó, nếu tuần tra theo cách truyền thống ở tất cả các khu vực, lực lượng bảo vệ rừng sẽ phải dành rất nhiều thời gian và công sức.

Trong số các thiết bị được áp dụng hiện nay của Ban có thể kế đến Flycam đang trở thành một công cụ hỗ trợ hiệu quả. Thay vì chỉ quan sát từ mặt đất, cán bộ có thể sử dụng thiết bị bay để mở rộng phạm vi quan sát, nhất là tại những khu vực có địa hình phức tạp hoặc khó tiếp cận. Hình ảnh, video thu được từ trên cao giúp cán bộ có cái nhìn trực quan hơn về hiện trạng khu vực. Những dấu hiệu bất thường như diện tích rừng có biến động, khu vực có nguy cơ cháy hoặc dấu hiệu tác động đến rừng có thể được ghi nhận để tiếp tục kiểm tra, xác minh. Nó có khả năng hỗ trợ sàng lọc và xác định trọng điểm. Khi có thông tin hoặc hình ảnh cho thấy một khu vực cần quan tâm, cán bộ có thể khoanh vùng, xác định vị trí rồi tổ chức lực lượng tiếp cận thực địa. Cách làm này giúp hạn chế những chuyến đi chưa thật sự cần thiết và tập trung nguồn lực vào những khu vực có nguy cơ cao.

Nếu flycam giúp mở rộng tầm quan sát thì GPS lại giúp cán bộ xác định chính xác vị trí ngoài thực địa. Hiện nay, mỗi trạm quản lý, bảo vệ rừng trực thuộc Ban được trang bị trung bình từ 3 - 5 máy định vị GPS. Thiết bị này được sử dụng trong các chuyến tuần tra để xác định tọa độ, ghi nhận vị trí và hỗ trợ cán bộ định hướng trong quá trình di chuyển, kể cả tại những khu vực sóng điện thoại yếu hoặc không có kết nối.

Điều này đặc biệt hữu ích đối với những khu rừng rộng và địa hình phức tạp. Trước đây, việc xác định một vị trí nhiều khi phụ thuộc khá lớn vào trí nhớ và kinh nghiệm của cán bộ lâu năm. Nay, tọa độ có thể được ghi nhận cụ thể, giúp việc quay lại kiểm tra, đối chiếu hoặc xác định khu vực trên bản đồ thuận lợi hơn.

Trên nền tảng đó, phần mềm Vtools Survey được đưa vào sử dụng để thu thập và cập nhật thông tin ngay tại hiện trường. Các điểm kiểm tra, tuyến di chuyển và những thông tin liên quan có thể được ghi nhận thành dữ liệu số, tạo thành hồ sơ thực địa có khả năng tra cứu và đối chiếu.

“Hiện nay, Ban đã triển khai sử dụng Vtools Survey đến 100% cán bộ, viên chức và người lao động trong đơn vị. Việc ứng dụng không chỉ giới hạn ở nhóm cán bộ kỹ thuật mà được mở rộng đến lực lượng trực tiếp làm nhiệm vụ quản lý, bảo vệ rừng”, ông Nguyễn Thành Dũng, Giám đốc Ban Quản lý rừng phòng hộ Tương Dương cho biết

Diện tích quản lý rộng, bản đồ số có vai trò đặc biệt quan trọng đối với Ban Quản lý rừng phòng hộ Tương Dương. Dữ liệu tọa độ, ranh giới và thông tin thu thập từ thực địa thông qua GPS và Vtools Survey được cán bộ kỹ thuật xử lý trên các phần mềm chuyên dụng như MapInfo, QGIS. Từ đó, đơn vị xây dựng, cập nhật các lớp dữ liệu phục vụ quản lý hiện trạng rừng, ranh giới tiểu khu, khoảnh, lô và những khu vực cần theo dõi.

Quan trọng hơn, dữ liệu không gian có thể được chồng ghép, đối chiếu giữa các thời điểm. Khi một khu vực có biến động, cán bộ có thể xác định cụ thể vị trí, phạm vi và mức độ cần kiểm tra thay vì phải rà soát một diện tích rừng rộng lớn theo cách dàn trải.

Từ thông tin thu thập ngoài hiện trường được đối chiếu với dữ liệu không gian hiện có, những vị trí cần quan tâm được khoanh vùng, từ đó giúp cán bộ xác định khu vực ưu tiên kiểm tra, xây dựng tuyến tuần tra và bố trí lực lượng phù hợp hơn. Cách làm này cũng tạo sự kết nối giữa người trực tiếp đi rừng với bộ phận kỹ thuật và công tác quản lý, chỉ đạo. Một thông tin được ghi nhận ngoài thực địa có thể tiếp tục được xử lý trên bản đồ, đối chiếu với dữ liệu trước đó và trở thành cơ sở cho những chuyến kiểm tra tiếp theo.

Bên cạnh flycam, GPS và Vtools Survey, Ban Quản lý rừng phòng hộ Tương Dương còn sử dụng bẫy ảnh trong công tác quản lý, bảo vệ rừng. Thiết bị được bố trí tại những vị trí phù hợp để ghi nhận hình ảnh khi có người hoặc động vật đi qua, qua đó bổ sung thêm nguồn thông tin cho công tác theo dõi rừng.