Công nghệ xanh giúp doanh nghiệp đáp ứng EPR, thúc đẩy phát triển bền vững

Vừa qua, Sàn Giao dịch Công nghệ TP. Hồ Chí Minh (SIHUB) phối hợp với Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường TP. Hồ Chí Minh tổ chức sự kiện trình diễn, kết nối các giải pháp xử lý chất thải theo hướng kinh tế tuần hoàn.

Chương trình thu hút sự tham gia của các chuyên gia, nhà khoa học và doanh nghiệp… nhằm cập nhật các quy định mới về trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR), đồng thời giới thiệu nhiều giải pháp công nghệ phục vụ thu gom, tái chế và quản lý chất thải.

Phát biểu tại sự kiện, ông Võ Ngọc Hải - Phó Giám đốc SIHUB cho biết, EPR đã được quy định trong Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, tạo nền tảng chuyển đổi từ mô hình “sản xuất - tiêu dùng - thải bỏ” sang mô hình kinh tế tuần hoàn.

Theo ông Hải, doanh nghiệp không chỉ chịu trách nhiệm đưa sản phẩm ra thị trường, mà còn phải tham gia thu hồi, tái chế hoặc xử lý sản phẩm sau sử dụng… “EPR không chỉ là yêu cầu bắt buộc của pháp luật, mà còn là cơ hội để doanh nghiệp đổi mới công nghệ, thiết kế sản phẩm thân thiện với môi trường, nâng cao hình ảnh thương hiệu và mở rộng cơ hội tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu”, ông Võ Ngọc Hải nhấn mạnh.

Ở góc độ đào tạo và nghiên cứu, PGS, TS. Lê Hoàng Nghiêm - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường TP. Hồ Chí Minh nhận định, việc thực hiện EPR cùng các tiêu chí về môi trường, xã hội và quản trị doanh nghiệp (ESG) đang dần trở thành lợi thế cạnh tranh thay vì chỉ là nghĩa vụ pháp lý.

Theo PGS, TS. Lê Hoàng Nghiêm, để chuyển đổi sang mô hình kinh tế tuần hoàn, doanh nghiệp cần đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Nhà trường hiện hỗ trợ doanh nghiệp trong tư vấn chuyển giao công nghệ, xây dựng mô hình tái chế, kiểm kê phát thải khí nhà kính, đánh giá tác động môi trường của sản phẩm và chuẩn bị đáp ứng các yêu cầu mới về phát thải carbon đối với hàng hóa xuất khẩu...

Làm rõ hơn các quy định mới, TS. Thái Phương Vũ - Phó Trưởng khoa Môi trường (Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường TP. Hồ Chí Minh) cho biết, EPR yêu cầu doanh nghiệp chịu trách nhiệm đối với sản phẩm trong suốt vòng đời thông qua việc thu hồi, tái chế hoặc đóng góp kinh phí xử lý chất thải theo quy định.

Theo ông Vũ, từ năm 2026, EPR sẽ được triển khai bắt buộc trên phạm vi cả nước; từ năm 2027, danh mục sản phẩm phải tái chế và tỷ lệ tái chế sẽ tiếp tục được mở rộng theo lộ trình. Đối với các sản phẩm như bao bì, dầu nhớt, ắc quy, lốp xe hay thiết bị điện tử… doanh nghiệp có thể tự tổ chức tái chế, thuê đơn vị thực hiện hoặc đóng góp kinh phí theo quy định. Riêng các sản phẩm khó tái chế hoặc có nguy cơ gây ô nhiễm như tã, bỉm, thuốc bảo vệ thực vật hay nhựa dùng một lần sẽ thực hiện cơ chế đóng góp kinh phí để phục vụ xử lý chất thải.

Theo các chuyên gia, bên cạnh khung pháp lý, công nghệ sẽ quyết định hiệu quả triển khai EPR trong thực tế… TS. Trần Thanh Tâm - Phó Trưởng phòng Khoa học Công nghệ và Quan hệ Đối ngoại (Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường TP. Hồ Chí Minh) cho biết, Việt Nam phát sinh khoảng 3,1 triệu tấn rác thải nhựa mỗi năm, nhưng chỉ khoảng 27% được thu gom để tái chế. Trong khi đó, việc quản lý, theo dõi chất thải hiện vẫn chủ yếu thực hiện thủ công, thiếu dữ liệu minh bạch, gây khó khăn cho công tác kiểm chứng và báo cáo.

Theo ông Tâm, khi EPR được triển khai đầy đủ, doanh nghiệp không chỉ phải đáp ứng tỷ lệ tái chế theo quy định mà còn phải chứng minh kết quả thực hiện thông qua hệ thống dữ liệu minh bạch. Vì vậy, ứng dụng công nghệ sẽ giúp giảm đáng kể chi phí tuân thủ và nâng cao hiệu quả quản lý.

Tại sự kiện, nhóm nghiên cứu đã giới thiệu ba nhóm công nghệ xử lý chất thải phù hợp với từng loại nhựa, gồm tái chế cơ học để sản xuất hạt nhựa tái sinh (PCR); công nghệ nhiệt phân xúc tác (Pyrolysis) chuyển nhựa khó tái chế thành dầu tái sinh và thu hồi năng lượng; cùng công nghệ đồng xử lý trong lò nung clinker xi măng (Co-processing) đối với chất thải nhựa nguy hại hoặc không còn khả năng tái chế…

Bên cạnh đó, các chuyên gia cũng khuyến nghị doanh nghiệp thiết kế bao bì theo hướng dễ tái chế, như sử dụng vật liệu đơn lớp, ưu tiên chai nhựa trong suốt, sử dụng keo dán nhãn dễ tách nhằm nâng cao hiệu quả thu hồi vật liệu…

Đặc biệt, một nền tảng quản lý chất thải bằng công nghệ số cũng được giới thiệu tại sự kiện, cho phép kết nối người dân, đơn vị thu gom, cơ sở tái chế và doanh nghiệp trên cùng một hệ thống. Toàn bộ quá trình thu gom, vận chuyển và tái chế được ghi nhận tự động, hỗ trợ doanh nghiệp tổng hợp dữ liệu, lập báo cáo theo quy định, đồng thời giảm đáng kể thời gian và chi phí thực hiện các thủ tục hành chính.

Các chuyên gia nhận định, khi EPR bước vào giai đoạn triển khai bắt buộc, việc chủ động đổi mới công nghệ, cải tiến thiết kế sản phẩm và hoàn thiện quy trình sản xuất… sẽ không chỉ giúp doanh nghiệp đáp ứng yêu cầu pháp luật, mà còn nâng cao năng lực cạnh tranh, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế tuần hoàn và hướng tới mục tiêu phát triển bền vững.