Đánh thức tiềm năng Shan Tuyết Tuyên Quang: Hướng đi xanh từ tài nguyên bản địa

Toàn tỉnh Tuyên Quang hiện có hơn 19.000ha chè Shan Tuyết, phân bố tại các vùng Cao Bồ, Thượng Sơn, Thông Nguyên, Hồ Thầu, Nậm Dịch, Hồng Thái, Côn Lôn… Trong đó, khu vực Tây Côn Lĩnh chiếm tới hơn 93% diện tích chè cổ, được ví như “thủ phủ” của những cây chè trăm tuổi. Đây là lợi thế đặc biệt hiếm có, tạo nền tảng quan trọng để tỉnh phát triển sản phẩm OCOP gắn với bản địa và thị trường giá trị cao.

Phần lớn diện tích chè Shan Tuyết của Tuyên Quang sinh trưởng ở độ cao trên 1.000m so với mực nước biển. Địa hình cao, khí hậu mát mẻ quanh năm, biên độ nhiệt ngày – đêm lớn, sương mù dày tạo điều kiện lý tưởng để cây chè phát triển chậm, tích lũy nhiều tinh chất. Nhờ đó, trà Shan Tuyết có hương thơm sâu, vị chát dịu và hậu ngọt kéo dài.

Đáng chú ý, Tuyên Quang hiện còn sở hữu số lượng lớn cây chè Shan Tuyết cổ thụ, nhiều cây có tuổi đời hàng trăm năm, thậm chí hình thành những quần thể chè ước tính 500–600 năm tuổi. Đây không chỉ là tài nguyên nông nghiệp quý giá mà còn là di sản sinh học và văn hóa đặc biệt của địa phương.

Một lợi thế lớn khác là phần lớn diện tích chè Shan Tuyết tại đây vẫn được canh tác theo hướng tự nhiên, gần như không sử dụng thuốc bảo vệ thực vật và hóa chất tổng hợp. Cây chè sinh trưởng trong hệ sinh thái rừng hoặc bán tự nhiên, ít chịu tác động của thâm canh hóa học, rất phù hợp với xu hướng tiêu dùng xanh, an toàn và thân thiện môi trường.

Với nhiều cộng đồng vùng cao, chè Shan Tuyết không chỉ là cây trồng kinh tế mà còn gắn bó mật thiết với đời sống, văn hóa và sinh kế qua nhiều thế hệ. Người dân có kinh nghiệm truyền thống trong chăm sóc, thu hái và sơ chế chè, đồng thời coi cây chè như tài sản quý cần được gìn giữ. Chính yếu tố con người và văn hóa bản địa đã tạo nên giá trị bền vững cho vùng chè Shan Tuyết Tuyên Quang.

Những cây chè cổ thụ sinh trưởng trong điều kiện tự nhiên không chỉ tạo ra sản phẩm có giá trị kinh tế cao, mà còn mở ra không gian trải nghiệm độc đáo cho du khách: từ hái chè, sao chè, thưởng trà đến tìm hiểu tri thức canh tác truyền thống của đồng bào vùng cao. “Phát triển chè Shan Tuyết theo chuỗi giá trị OCOP giúp người dân nâng cao thu nhập mà vẫn giữ được rừng, giữ được cảnh quan và bản sắc”, ông Đỗ Tấn Sơn nhấn mạnh.

Du lịch nông nghiệp được xác định là một mảnh ghép quan trọng trong hệ sinh thái OCOP Tuyên Quang. Theo ông Đỗ Tấn Sơn, du lịch nông nghiệp không chỉ là dịch vụ bổ trợ mà là cấu phần quan trọng giúp nâng cao giá trị nông sản, đa dạng hóa sinh kế và thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn bền vững. Tỉnh ưu tiên phát triển các mô hình du lịch nông nghiệp gắn với sản phẩm OCOP đặc trưng của từng địa phương, đặc biệt là những sản phẩm đạt từ 3 sao trở lên, có câu chuyện bản địa rõ nét như chè Shan Tuyết, cây ăn quả đặc sản, mật ong, dược liệu.

Du lịch nông nghiệp được định hướng phát triển theo mô hình du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái, trong đó người dân địa phương là chủ thể trực tiếp cung ứng dịch vụ, từ trải nghiệm canh tác, chế biến nông sản đến ẩm thực, lưu trú và thưởng thức văn hóa. Cách làm này vừa tạo việc làm, tăng thu nhập, vừa góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa và tri thức bản địa.

Thực tiễn từ các mô hình du lịch nông thôn, làng văn hóa cộng đồng, lễ hội bản địa cho thấy hiệu quả rõ nét trong thu hút du khách và phát triển sinh kế. Trên cơ sở đó, tỉnh Tuyên Quang  xác định tiếp tục hoàn thiện, đánh giá và nhân rộng các mô hình du lịch nông thôn tiêu biểu, phát triển theo lộ trình phù hợp, tránh dàn trải, đảm bảo hài hòa giữa phát triển kinh tế, bảo tồn văn hóa và bảo vệ môi trường.

Theo ông Đỗ Tấn Sơn, để du lịch nông nghiệp phát triển bền vững, cần một cách tiếp cận tổng thể, trong đó sản phẩm du lịch - hạ tầng môi trường -con người và thể chế phải được đặt trong mối quan hệ gắn kết chặt chẽ. Du lịch không chỉ dựa vào sự kiện, lễ hội mang tính mùa vụ, mà phải được xây dựng thành các sản phẩm trải nghiệm gắn với sinh kế hằng ngày của người dân theo mô hình “cùng ăn, cùng ở, cùng làm”. Đồng thời, tỉnh chú trọng đầu tư hạ tầng, quản lý môi trường theo hướng khép kín, khuyến khích sử dụng năng lượng tái tạo và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.

“Du lịch nông nghiệp chỉ thực sự thành công khi trở thành động lực để văn hóa được gìn giữ, môi trường được bảo vệ và đời sống người dân được nâng cao”, ông Đỗ Tấn Sơn khẳng định. Với định hướng đó, OCOP gắn với du lịch nông nghiệp đang từng bước trở thành trụ cột quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế xanh, bền vững của tỉnh Tuyên Quang.