Đánh thức “vàng xanh” nơi đại ngàn: Chè Shan Tuyết Hồ Thầu mở lối cho du lịch nông nghiệp tuần hoàn

Di sản chè cổ – nền tảng cho kinh tế xanh

Phát biểu khai mạc hội thảo, ông Hoàng Xuân Hòa, Chủ tịch UBND xã Hồ Thầu nhấn mạnh: Địa phương đang sở hữu một “kho báu di sản” với hơn 13.600 ha diện tích tự nhiên, trong đó có khoảng 1.600 ha chè Shan Tuyết cổ thụ, cùng hệ sinh thái rừng đặc dụng rộng lớn và cảnh quan đặc sắc như đỉnh Chiêu Lầu Thi. Tuy nhiên, thách thức đặt ra không còn là khai thác tài nguyên, mà là phát huy giá trị một cách bền vững.

Theo đó, Hồ Thầu xác định chuyển dịch từ sản xuất nông nghiệp thuần túy sang kinh tế nông nghiệp tích hợp, trong đó mỗi sản phẩm chè không chỉ mang giá trị thương mại mà còn chứa đựng giá trị văn hóa, sinh thái và trải nghiệm. Người nông dân không chỉ là người sản xuất nguyên liệu mà dần trở thành chủ thể kinh tế, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Ở góc độ định hướng chiến lược, TS. Đào Xuân Hưng, Tổng Biên tập Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường nhấn mạnh bối cảnh chuyển đổi của ngành nông nghiệp Việt Nam từ “tư duy sản xuất” sang “tư duy kinh tế nông nghiệp đa giá trị”, lấy tăng trưởng xanh và kinh tế tuần hoàn làm trục phát triển. Trong bức tranh đó, chè Shan Tuyết cổ không chỉ là nông sản đặc hữu mà còn là “di sản sống”, kết tinh giá trị sinh thái, văn hóa và tri thức bản địa.

Tại Hội thảo “Phát huy giá trị vùng chè Shan Tuyết cổ trong phát triển du lịch nông nghiệp tuần hoàn ở Hồ Thầu”, lãnh đạo UBND tỉnh Tuyên Quang đã nhấn mạnh định hướng chiến lược phát triển kinh tế của tỉnh trong giai đoạn mới, với nông nghiệp và du lịch được xác định là hai trụ cột then chốt, gắn kết chặt chẽ trong mô hình phát triển tích hợp.

Theo đó, tỉnh đặt mục tiêu xây dựng nền nông nghiệp hiện đại, sinh thái, tăng trưởng trên 5,56%/năm đến năm 2030; đồng thời phát triển du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, phấn đấu năm 2026 đón trên 4,1 triệu lượt khách. Định hướng xuyên suốt là chuyển từ sản xuất nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp, từ du lịch đại trà sang du lịch chất lượng cao, lấy trải nghiệm và bản sắc làm trung tâm.

Đặc biệt, chè Shan tuyết – “vàng xanh” của tỉnh được xác định là sản phẩm chủ lực, gắn với giảm nghèo và phát triển du lịch trải nghiệm. Toàn tỉnh hiện có hơn 27.000 ha chè, trong đó riêng xã Hồ Thầu có khoảng 1.600 ha, đóng vai trò quan trọng trong sinh kế của đồng bào dân tộc thiểu số.

Bên cạnh những kết quả đạt được, tỉnh cũng thẳng thắn nhìn nhận những hạn chế về giá trị gia tăng trong nông nghiệp và chất lượng dịch vụ du lịch. Thời gian tới, Tuyên Quang sẽ tập trung hoàn thiện quy hoạch, đẩy mạnh chuyển đổi số, phát triển hạ tầng, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và hoàn thiện cơ chế chính sách nhằm thu hút đầu tư.

Lãnh đạo tỉnh khẳng định, phát triển chè Shan tuyết cổ gắn với du lịch tuần hoàn tại Hồ Thầu sẽ là hướng đi tiêu biểu, góp phần hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng kinh tế bền vững, xây dựng Tuyên Quang xanh – giàu – đậm đà bản sắc.

Phiên tham luận thứ nhất của hội thảo tập trung vào bài toán “định vị di sản và thương hiệu”. Các chuyên gia cho rằng, để chè Shan Tuyết Hồ Thầu có thể đứng vững trên thị trường, trước hết cần bảo tồn nguồn gen chè cổ thụ – những “nhân chứng sống” của hệ sinh thái. Bảo tồn ở đây không phải là đóng kín, mà là giữ gìn trong phát triển, để di sản có thể tiếp tục tồn tại và tạo ra giá trị.

Song song với đó, quy hoạch du lịch cộng đồng gắn với vùng chè di sản được xem là hướng đi tất yếu. Làm thế nào để phát triển hạ tầng mà không phá vỡ cảnh quan, để mỗi trải nghiệm của du khách đều gắn với thiên nhiên và văn hóa bản địa – đó là yêu cầu xuyên suốt được đặt ra.

Ở góc độ thị trường, xúc tiến thương mại thông qua du lịch được xác định là giải pháp quan trọng. Du lịch không chỉ giúp quảng bá hình ảnh mà còn là “kênh xuất khẩu tại chỗ”, góp phần gia tăng giá trị cho sản phẩm chè Shan Tuyết.

Liên kết chuỗi giá trị – mở lối du lịch tuần hoàn

Nếu Phiên 1 đặt nền tảng về tư duy, thì Phiên 2 của hội thảo đi sâu vào các mô hình thực tiễn, đặc biệt là phát triển du lịch nông nghiệp tuần hoàn.

Một trong những điểm nhấn là việc “biến quy trình sản xuất thành trải nghiệm”. Các chuyên gia chỉ ra rằng, trong bối cảnh du lịch hiện đại, du khách không chỉ muốn thưởng trà mà còn muốn tham gia vào toàn bộ hành trình của sản phẩm – từ hái chè, sao chè, chế biến đến thưởng thức trong không gian văn hóa bản địa. Đây chính là lợi thế đặc biệt của chè Shan Tuyết Hồ Thầu.

Từ đó, mô hình du lịch nông nghiệp tuần hoàn được định hình rõ nét: Mỗi khâu trong chuỗi giá trị, từ sản xuất, chế biến đến tiêu thụ đều trở thành một “điểm chạm” trải nghiệm. Những hoạt động như hái chè cùng người dân, tham gia chế biến thủ công, thưởng trà giữa rừng cổ thụ hay lưu trú tại homestay không chỉ tạo giá trị gia tăng mà còn góp phần bảo tồn văn hóa địa phương.

Bên cạnh yếu tố trải nghiệm, các tham luận cũng nhấn mạnh vai trò của khoa học công nghệ và chính sách. Việc nâng hạng sản phẩm OCOP, phát triển chế biến sâu, ứng dụng truy xuất nguồn gốc và chuyển đổi số được xem là những giải pháp then chốt để nâng cao chất lượng và sức cạnh tranh của chè Shan Tuyết trên thị trường.

Đặc biệt, mô hình liên kết “bốn nhà” (Nhà nước – nhà khoa học – doanh nghiệp – người dân) tiếp tục được khẳng định là trụ cột của phát triển bền vững. Trong đó, người nông dân giữ vai trò trung tâm – vừa là chủ thể bảo tồn di sản, vừa là người trực tiếp tham gia và hưởng lợi từ chuỗi giá trị.

Không dừng lại ở trao đổi học thuật, hội thảo còn dành thời lượng cho phiên tọa đàm toàn thể, nơi các bên cùng thảo luận, phản biện và hoàn thiện các giải pháp. Từ góc nhìn truyền thông, các chuyên gia báo chí nhấn mạnh vai trò của việc “kể chuyện di sản”, ứng dụng nền tảng số để nâng cao nhận diện thương hiệu chè Shan Tuyết Hồ Thầu trên thị trường trong và ngoài nước.

Điểm nhấn quan trọng của hội thảo là lễ ký kết các biên bản ghi nhớ hợp tác (MOU) giữa Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường với UBND xã Hồ Thầu, cũng như giữa các tổ chức nông dân và doanh nghiệp bao tiêu sản phẩm. Đây được xem là bước chuyển từ “diễn đàn” sang “hành động”, tạo nền tảng cho sự liên kết thực chất giữa sản xuất – thị trường – truyền thông.

Khép lại hội thảo, một lộ trình phát triển đã được phác họa rõ nét: Từ bảo tồn di sản chè cổ, xây dựng thương hiệu, đến phát triển du lịch nông nghiệp tuần hoàn và liên kết chuỗi giá trị. Với định hướng lấy chất lượng và tính bền vững làm trung tâm, Hồ Thầu đang từng bước chuyển mình, không chỉ là vùng chè nguyên liệu mà trở thành điểm đến của kinh tế xanh và du lịch trải nghiệm.

Hành trình phía trước còn dài, nhưng với những nền tảng đã được xác lập từ hội thảo, “vàng xanh” Shan Tuyết Hồ Thầu hoàn toàn có cơ hội tỏa sáng, trở thành biểu tượng của nông nghiệp đa giá trị và du lịch bền vững vùng cao.