Hội nghị Cấp cao đặc biệt ASEAN-Mỹ là hoạt động đối ngoại đầu tiên và cũng là lớn nhất của ASEAN diễn ra bên ngoài lãnh thổ ASEAN kể từ khi đại dịch COVID-19 bùng phát. Đây cũng là chuyến thăm đầu tiên của Thủ tướng Phạm Minh Chính tới Mỹ và Tây bán cầu kể từ sau Đại hội XIII của Đảng.

Với lịch trình làm việc dày đặc gồm hơn 60 hoạt động song phương và đa phương của Thủ tướng, hơn 40 cuộc làm việc của lãnh đạo các bộ ngành tháp tùng, đây là chuyến công tác "ba trong một" bao gồm song phương kết hợp đa phương ở các tầng nấc khác nhau: Tầm khu vực trong ASEAN và tầm toàn cầu với Liên Hợp Quốc. 

Hội nghị cấp cao đặc biệt ASEAN – Mỹ lần này mang nhiều ý nghĩa đặc biệt kỷ niệm 45 năm thiết lập quan hệ giữa ASEAN và Mỹ. Đây cũng là lần đầu tiên Lãnh đạo cấp cao hai bên gặp gỡ trực tiếp sau 5 năm gián đoạn. 

Hội nghị đã thông qua được Tuyên bố tầm nhìn chung định hướng quan hệ hai bên trong thời gian tới, cam kết nâng tầm quan hệ thành Đối tác chiến lược toàn diện.

Đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam do Thủ tướng Phạm Minh Chính dẫn đầu tham gia chủ động, tích cực, đóng góp quan trọng và có trách nhiệm cả trong công tác chuẩn bị, tổ chức, thảo luận, xây dựng văn kiện, góp phần duy trì được đoàn kết, thống nhất trong ASEAN và thành công chung của Hội nghị.

Với hơn 40 hoạt động song phương của Thủ tướng diễn ra liên tục, xuyên suốt từ Washington D.C, Boston, New York, San Francisco, có thể khẳng định sau hơn 2 năm gián đoạn vì đại dịch, đây là những tiếp xúc, trao đổi trực tiếp ở cấp cao nhất và toàn diện nhất giữa hai nước. 

Thủ tướng đã gặp Tổng thống Joe Biden, Chủ tịch thường trực Thượng viện Mỹ Patrick Leahy, các Bộ trưởng quan trọng nhất trong nội các, giới học giả, các doanh nghiệp, tập đoàn hàng đầu và có nhiều cuộc gặp với đông đảo đại diện bà con kiều bào, các trí thức, doanh nhân, sinh viên người Việt. 

Tất cả các giới của Mỹ đều bày tỏ coi trọng quan hệ với Việt Nam, khẳng định tôn trọng thể chế chính trị, ủng hộ Việt Nam mạnh, độc lập, thịnh vượng, mong muốn quan hệ song phương ngày càng phát triển sâu rộng, hiệu quả.

Hai bên trao đổi thực chất về quan hệ Đối tác toàn diện Việt Nam – Mỹ trải qua những “thăng trầm và đột phá” nhưng đã có những bước tiến dài và vững chắc; thảo luận các định hướng phát triển trong thời gian tới, trên cơ sở những nguyên tắc chủ đạo trong quan hệ đã được hai bên xác lập, đặc biệt là về tôn trọng thể chế chính trị, độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của nhau, hợp tác cùng có lợi, tôn trọng Hiến chương Liên Hợp Quốc và luật pháp quốc tế.

Hai bên khẳng định tính bổ trợ rất cao giữa hai nền kinh tế, cần khai thác tối đa tiềm năng, cơ hội hợp tác về kinh tế - thương mại, đầu tư giữa hai nước cũng như tiếp tục phối hợp giải quyết hiệu quả các vướng mắc, bảo đảm cán cân thương mại song phương hài hoà, bền vững…

Thủ tướng và đoàn công tác đã tới những trung tâm hàng đầu thế giới về kinh tế, tài chính, học thuật, công nghệ, dành thời gian thăm trụ sở, dự toạ đàm và tiếp các tập đoàn, doanh nghiệp hàng đầu của Mỹ và thế giới trong nhiều lĩnh vực chủ chốt như chế biến chế tạo, tài chính, công nghệ cao.

Tại các cuộc gặp, Thủ tướng đều khẳng định tạo điều kiện thuận lợi, ưu tiên hợp tác, đầu tư trong phát triển kinh tế xanh, sạch, công nghệ mới, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo, ứng phó biến đổi khí hậu…

Các tập đoàn đều khẳng định Việt Nam chiếm vị trí cao trong chiến lược kinh doanh, là thị trường tiềm năng mà họ đang hướng tới, cam kết sẽ mở rộng đầu tư, với 25 thoả thuận được ký kết và trao trong chuyến đi.

Triển khai Kết luận 12–KL/TW ngày 12.8.2021 của Bộ Chính trị về công tác người Việt Nam ở nước ngoài trong tình hình mới, dù chương trình làm việc rất dày đặc nhưng tại cả bờ Đông và bờ Tây, Thủ tướng đều dành thời gian gặp gỡ đại diện cộng đồng người Việt sinh sống, học tập, làm việc, hoạt động trong nhiều lĩnh vực khác nhau tại nước sở tại, lắng nghe tâm tư, tình cảm, góp ý của bà con.

Cũng trong các cuộc gặp với các đối tác Mỹ, các doanh nghiệp Mỹ, Thủ tướng Phạm Minh Chính đặc biệt nhấn mạnh vấn đề tiếp tục hàn gắn vết thương, khắc phục hậu quả chiến tranh. Việt Nam đã tích cực hợp tác hiệu quả với phía Mỹ trong tìm kiếm những quân nhân Mỹ mất tích ở Việt Nam trong chiến tranh. Việt Nam hoan nghênh và mong muốn Mỹ tiếp tục nỗ lực khắc phục hậu quả chiến tranh với Việt Nam, thông qua các dự án tẩy độc dioxin, hỗ trợ người khuyết tật, nạn nhân chất độc da cam, rà phá bom mìn, thúc đẩy hợp tác tìm kiếm hài cốt bộ đội Việt Nam hy sinh trong chiến tranh.

Tuy thời gian có hạn song các cuộc gặp của Thủ tướng Chính phủ với lãnh đạo các cơ quan quan trọng hàng đầu của Liên Hợp Quốc, gồm Phó Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc, Chủ tịch Đại hội đồng Liên Hợp Quốc, Giám đốc điều hành Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc (UNICEF), Tổng Giám đốc Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) đều đạt những kết quả có ý nghĩa, nhất là vào dịp kỷ niệm 45 năm thiết lập quan hệ Việt Nam- Liên Hợp Quốc (1977-2022). 

Các lãnh đạo Liên Hợp Quốc đều coi Việt Nam là bạn, là đối tác quan trọng, thành viên có trách nhiệm của Liên Hợp Quốc và khẳng định các cơ quan Liên Hợp Quốc sẽ tiếp tục đồng hành, tích cực hỗ trợ Việt Nam trong các lĩnh vực mà Việt Nam ưu tiên như ứng phó và phục hồi bền vững sau đại dịch, phát triển kinh tế xanh và chuyển đổi năng lượng sạch, chống biến đổi khí hậu, chuyển đổi số, rà phá bom mìn và khắc phục hậu quả chiến tranh.

Cùng với các phát biểu tại các cuộc gặp với các đối tác, bạn bè quốc tế, cộng đồng người Việt, Thủ tướng Phạm Minh Chính là lãnh đạo ASEAN duy nhất trong dịp này có phát biểu tại Trung tâm nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế Mỹ (CSIS) - một trong những cơ quan nghiên cứu hàng đầu của Mỹ về chiến lược, chính sách đối ngoại và các vấn đề quốc tế; và là lãnh đạo cấp cao đầu tiên của Việt Nam phát biểu tại Đại học Harvard. 

Thủ tướng một lần nữa nhấn mạnh, trong một thế giới đầy biến động, cạnh tranh chiến lược và nhiều sự lựa chọn, Việt Nam không chọn bên mà chọn chính nghĩa, sự công bằng, công lý và lẽ phải trên cơ sở các nguyên tắc của luật pháp quốc tế, Hiến chương Liên Hợp Quốc; bình đẳng, tất cả cùng có lợi, tất cả cùng chiến thắng.