Trong những năm tháng chiến tranh, hơn 1,7km địa đạo Vịnh Mốc từng là nơi sinh sống của hơn 400 con người. Giữa mưa bom bão đạn, họ đã tạo nên một “ngôi làng dưới lòng đất”, nơi sự sống được bảo vệ, nảy mầm và ý chí kiên cường của con người vượt lên trên sự tàn phá khốc liệt của chiến tranh.
Hơn nửa thế kỷ trôi qua, những đường hầm năm xưa không còn là nơi trú ẩn trước bom đạn mà đã trở thành một không gian ký ức giữa thời bình. Từ di tích chiến tranh, Vịnh Mốc hôm nay là điểm đến để du khách hiểu hơn về ý chí kiên cường của người dân Quảng Trị và những giá trị của hòa bình.
Trong những năm 1965-1968, khi đế quốc Mỹ mở rộng chiến tranh phá hoại ra miền Bắc, nhất là vùng đất địa đầu giới tuyến như Vĩnh Linh (tỉnh Quảng Trị), người dân nơi đây đã sáng tạo hệ thống 114 địa đạo, làng hầm khắp 15 xã, thị trấn vùng biển để tránh bom đạn quân thù.
Trong số đó, địa đạo Vịnh Mốc nằm trong quả đồi đất đỏ bazan chạy sát mép biển, cao 28 mét so với mặt nước biển, thuộc xã Vĩnh Thạch, huyện Vĩnh Linh (nay là xã Cửa Tùng, tỉnh Quảng Trị). Đây là một kỳ tích của nhân dân Vĩnh Thạch và lực lượng vũ trang đã nỗ lực đào và vận chuyển hơn 6.000m³ đất đá trong 18.000 ngày công gian khổ dưới mưa bom, bão đạn.
Theo Cục di sản văn hóa, địa đạo Vịnh Mốc được xây dựng từ năm 1965 với chiều dài hơn 1,7 km, ba tầng hầm, gồm các phòng ở, giếng nước, kho lương thực, bếp Hoàng Cầm và cả phòng hộ sinh. Trong giai đoạn ác liệt nhất của chiến tranh, khoảng 400 người đã sinh sống tại đây liên tục suốt sáu năm.
Địa đạo là hình ảnh thu nhỏ của một làng quê đựợc xây dựng và kiến tạo dưới lòng đất ở độ sâu từ 10 mét đến 23 mét. Tổng chiều dài hệ thống đường hầm hơn 2.000 mét. Hệ thống có 13 cửa thông ra đồng ruộng và bờ biển, vừa là lối thoát hiểm, vừa giúp vận chuyển lương thực và thông gió. Khác với địa đạo Củ Chi chủ yếu phục vụ chiến đấu, Vịnh Mốc được thiết kế như một khu dân cư hoàn chỉnh. Các đường hầm chính đủ rộng để đi lại, nối với những hốc nhỏ hai bên - nơi từng là không gian sinh hoạt của từng gia đình. Theo giới thiệu tại khu di tích, có ít nhất 17 em bé đã cất tiếng khóc chào đời tại căn phòng hộ sinh nằm sâu trong lòng địa đạo. Trong lòng đất ấy, còn có những cuộc họp của cán bộ, chiến sĩ, có những bà mẹ vừa chăm con vừa giữa làng. Địa đạo vì thế không chỉ là chứng tích của chiến tranh, mà còn là minh chứng cho sức mạnh phi thường của con người Việt Nam khi đứng trước thử thách lịch sử.
Hãng tin CNN của Mỹ đã có bài viết giới thiệu địa đạo Vịnh Mốc như một “ngôi làng dưới lòng đất” độc đáo của thế giới. Bài viết mô tả đây là minh chứng sống động cho ý chí sinh tồn và khả năng thích ứng phi thường của người dân Việt Nam trong chiến tranh. Với những giá trị lịch sử và kiến trúc độc đáo, năm 2015, địa đạo Vịnh Mốc được công nhận là Di tích quốc gia đặc biệt. Tỉnh Quảng Trị xác định mục tiêu phấn đấu đến năm 2045 đưa Di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Địa đạo Vịnh Mốc được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa thế giới.
Sau chiến tranh, Quảng Trị vẫn mang trên mình những dấu tích của một thời bom đạn. Thành Cổ Quảng Trị, dòng Thạch Hãn, Khe Sanh, địa đạo Vịnh Mốc, Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Trường Sơn và Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Đường 9 không chỉ là những địa danh lịch sử, mà còn là biểu tượng của sự hy sinh, lòng quả cảm và khát vọng hòa bình của dân tộc Việt Nam.
Trong xu hướng phát triển du lịch hiện nay, những giá trị lịch sử không còn chỉ được nhìn nhận như các điểm tham quan đơn thuần. Di sản đang trở thành một loại “tài sản mềm” có khả năng tạo ra giá trị kinh tế, xã hội và văn hóa nếu được khai thác đúng hướng. Địa đạo Vịnh Mốc là một minh chứng rõ nét. Mỗi năm, nơi đây đón nhiều du khách trong nước và quốc tế tìm về để hiểu hơn về lịch sử Việt Nam, về sức chịu đựng của con người trong chiến tranh và giá trị của hòa bình hôm nay.
Những bước chân của du khách xuống lòng địa đạo không chỉ là chuyến tham quan một di tích lịch sử. Đó còn là cơ hội để lắng nghe câu chuyện về ý chí, lòng quả cảm và sự hy sinh của những con người đã sống, chiến đấu giữa lòng đất trong những năm tháng chiến tranh. Qua đó, thế hệ trẻ hôm nay hiểu rõ hơn giá trị của hòa bình và những mất mát mà các thế hệ cha anh đã trải qua để giành lấy độc lập, tự do cho dân tộc.
Đối với du khách quốc tế, Vịnh Mốc không chỉ là dấu tích của một cuộc chiến, mà còn là minh chứng cho sức sống mãnh liệt của con người trước nghịch cảnh. Từ những đường hầm tối tăm năm nào, họ cảm nhận được khát vọng hòa bình, tinh thần vượt lên mất mát và giá trị của sự hòa giải - những thông điệp mang ý nghĩa vượt ra ngoài không gian và thời gian của lịch sử.
Những năm gần đây, du lịch nông nghiệp, nông thôn tại TP. Huế có bước chuyển mình rõ nét với nhiều mô hình du lịch cộng đồng, sinh thái gắn với sản xuất nông nghiệp và làng nghề truyền thống. Không chỉ góp phần đa dạng hóa sản phẩm du lịch, các mô hình này còn tạo sinh kế bền vững, nâng cao thu nhập và gìn giữ giá trị văn hóa, môi trường cho khu vực nông thôn và miền núi.
Những năm gần đây, Suối Giàng (xã Văn Chấn, tỉnh Lào Cai) dần nổi lên như một điểm hẹn du lịch được nhiều bạn trẻ lựa chọn. Không chỉ là địa điểm lý tưởng để “săn biển mây”, nơi đây còn nổi tiếng với khung cảnh núi rừng hùng vĩ, không khí bình yên.
Hồ Thầu, xã vùng cao dưới chân đỉnh Chiêu Lầu Thi mây phủ quanh năm đang từng bước đánh thức tiềm năng sẵn có, mở ra dư địa cho đầu tư phát triển du lịch bền vững.
Đặc khu Cồn Cỏ đang nổi lên như một điểm đến du lịch sinh thái biển độc đáo, thu hút du khách bởi thiên nhiên hoang sơ, hệ sinh thái đa dạng. Sắp tới đây khi tuyến vận tải biển Nhật Lệ - Cồn Cỏ được mở, sẽ tạo cơ hội thúc đẩy Đặc khu khai thác tiềm năng du lịch.
