Trong khuôn khổ Hội Báo toàn quốc 2026 diễn ra tại Hải Phòng, Diễn đàn Báo chí toàn quốc lần thứ III năm 2026 với phiên thảo luận “Đổi mới, sáng tạo để tiếp cận bạn đọc, phát triển kinh tế báo chí” đã trở thành nơi quy tụ những ý kiến tâm huyết, thẳng thắn của các chuyên gia và nhà lãnh đạo báo chí.
Phiên hội thảo tập trung trao đổi những thách thức thời đại như sự thống trị của các nền tảng xuyên biên giới, cuộc cách mạng AI và bài toán sống còn về đa dạng hóa nguồn thu.
Tại phiên thảo luận, Nhà báo Lê Quốc Minh – Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam, thẳng thắn chỉ ra điểm yếu cố hữu của báo chí trong nước: “Báo chí không thể thiếu đi tư duy sáng tạo, nhưng dường như chúng ta vẫn đang đi sau xu thế. So với sự bứt phá đầy cuốn hút của những tờ báo in lớn trong khu vực như Straits Times hay South China Morning Post, cách thiết kế từng ô, từng cột truyền thống của chúng ta đang phần nào làm giảm đi sức hấp dẫn của thông tin. Thay vì trăn trở tại sao độc giả rời xa, trước hết, những người làm báo chúng ta phải tự trách mình vì đã chưa đủ dũng cảm để đổi mới”.
Ông lưu ý về sự thay đổi của công chúng trong kỷ nguyên số. Trước đây, thế giới từng nói về "quy tắc 8 giây" thu hút sự chú ý, nhưng hiện tại, con số này chỉ còn vỏn vẹn 3 giây khi độc giả lướt qua màn hình. Nếu chạy theo điều này bằng mọi giá, báo chí sẽ tự đánh mất mình, nhưng nếu giữ nguyên tư duy cũ kỹ của thế kỷ 19, báo chí sẽ bị đào thải.
Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam Lê Quốc Minh đặc biệt nhấn mạnh tầm quan trọng của "Product Thinking" (Tư duy sản phẩm) – khái niệm quyết định sự sống còn của tòa soạn hiện đại: “Nếu không có tư duy sản phẩm thì báo chí sẽ chết. Chúng ta có thể sản xuất nhiều nội dung công chúng cần, nhưng nếu cách thức tiếp cận và thể hiện không đúng, họ sẽ không đọc”. Thay vì chỉ áp đặt ý tưởng từ trên xuống (top-down), ông khuyến khích các tòa soạn khai phá năng lực sáng tạo của chính đội ngũ phóng viên, biến họ thành những người sáng tạo nội dung (creator), những KOL ngay trong chính cơ quan của mình.
Chia sẻ về bài học từ Báo Nhân Dân, ông Minh cho biết tòa soạn luôn vận hành theo triết lý "thành công là không bao giờ lặp lại". Việc đổi mới không chỉ nằm ở bài viết mà còn ở các dự án lớn như tổ chức sự kiện âm nhạc chất lượng cao (Concert). Tuy nhiên, mục tiêu cao nhất của đổi mới phương thức truyền thông vẫn là phụng sự nhiệm vụ chính trị: “Anh Sưởng (Ông Phùng Công Sưởng- Tổng Biên tập báo Tiền Phong) nói rất đúng, không phải giới trẻ thờ ơ với thông tin chính trị, mà vì cách thức tiếp cận của họ khác. Đưa nghị quyết vào cuộc sống có nghĩa là biến một người chưa quan tâm, cuối cùng họ đọc cái đấy và họ thấy họ có lợi ở chỗ nào, cần triển khai ra sao. Đó mới là cách chúng ta làm”.
Để tìm ra con đường đổi mới thực chất, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam kêu gọi các cơ quan báo chí mạnh dạn thử nghiệm, dám làm và chấp nhận thất bại để tìm ra con đường đổi mới thực chất. Ông cũng đưa ra lời cảnh báo mang tính tương lai khi công nghệ đeo kính thông minh (Smart glass) hay các thiết bị đọc tin bằng giọng nói tự động dựa trên cảm xúc đang dần thay thế điện thoại di động, đòi hỏi báo chí phải có sự chuẩn bị chủ động ngay từ bây giờ.
Tiếp nối mạch tư duy thực chiến, Ông Phùng Công Sưởng, Tổng Biên tập Báo Tiền Phong mang đến những trăn trở của một cơ quan báo chí dành cho giới trẻ nhưng đang đối mặt với thực trạng "người già thích đọc hơn người trẻ".
Là một trong những tờ báo đầu tiên tự chủ hoàn toàn từ năm 1974, Báo Tiền Phong thấu hiểu sâu sắc áp lực cạnh tranh khốc liệt. Ông Sưởng thừa nhận bốn nguồn thu truyền thống theo Luật Báo chí (bán nội dung, quảng cáo, tổ chức sự kiện, hỗ trợ hợp pháp) đang là những "bức tường thành" khó đột phá. Trong đó, nguồn thu từ nội dung báo giấy suy giảm nghiêm trọng (chỉ còn 10% lượng phát hành so với 20 năm trước) và đang chịu lỗ, còn báo điện tử trực tuyến tại Việt Nam thì gần như không thu được tiền.
Để tồn tại, Báo Tiền Phong đã chuyển dịch mạnh mẽ sang mảng tổ chức sự kiện từ hơn 10 năm trước và đến nay mảng này đã chiếm tới trên 70% tổng doanh thu của tòa soạn với các hoạt động quy mô quốc gia như giải Marathon, Hoa hậu Việt Nam, giải Golf, Siêu cúp Bóng đá, các giải STEM AI Robotics... và mới nhất là các đêm nhạc Concert nhắm trúng đối tượng Gen Z.
Nhận diện về độc giả Gen Z (sinh năm 1997–2012), ông Phùng Công Sưởng chỉ ra 5 đặc điểm nổi bật: bị dẫn đường bởi thuật toán, sống trong dòng thác bùng nổ thông tin, khát khao tương tác cao, sở hữu bộ lọc thông tin khắt khe khi đối mặt với khủng hoảng tin giả, và sẵn sàng tiếp cận mọi nguồn tin miễn là hấp dẫn. Điều này đặt báo chí vào thế bị động khi phân phối nội dung qua các nền tảng mạng xã hội: “Chúng ta đang làm tin tức ra mà không biết ai đang đọc, ai đang phân phối sản phẩm của mình... Các nền tảng xã hội đang làm chủ chúng ta, họ cho chúng ta cái gì chúng ta được cái đó”.
Trước thách thức đó, Tổng Biên tập Báo Tiền Phong khẳng định sức mạnh cạnh tranh của báo chí chính thống không nằm ở số lượng tin bài mà ở tính xác thực, kiểm chứng và lý giải bối cảnh. Đồng thời, ông kiến nghị Nhà nước cần thắt chặt việc bảo vệ bản quyền báo chí, tránh tình trạng các tòa soạn đầu tư nguồn lực lớn nhưng bị các trang mạng "ăn cắp" chất xám chỉ sau vài phút xuất bản.
Trước các ý kiến thực tế của lãnh đạo các tòa soạn, Tiến sĩ Nguyễn Bích Ngọc, Trưởng khoa Truyền thông Đa phương tiện của Đại học Swinburne Việt Nam đã cung cấp một bức tranh toàn cảnh mang tính lý luận thông qua các báo cáo uy tín toàn cầu năm 2026 của Viện Reuters, Nieman Lab và Innovation Company.
Báo cáo chỉ ra chỉ số lòng tin vào tin tức toàn cầu đã giảm xuống mức kỷ lục (37%), 46% người dùng chủ động né tránh tin tức do quá tải và lo âu. Đặc biệt, năm 2026 đánh dấu bước ngoặt khi tiêu thụ tin tức qua mạng xã hội và video ngắn chính thức vượt qua truyền hình truyền thống (đạt 54%). Bên cạnh đó, mô hình thu phí đọc tin (subscription) tại nhiều quốc gia phương Tây bắt đầu chạm trần, buộc các cơ quan báo chí phải chuyển dịch từ "nhà xuất bản tin tức" thành "công ty kinh doanh đa dịch vụ" thông qua bán phần mềm quản trị nội dung (SaaS), tiếp thị liên kết, kinh doanh dữ liệu, tư vấn và tổ chức sự kiện.
Tuy nhiên, bức tranh công nghệ không hoàn toàn bóp nghẹt các giá trị truyền thống. Chứng minh cho nhận định "sự khủng hoảng của mạng xã hội đầy rẫy thông tin sai lệch là cơ hội để báo chí quay lại với giá trị cốt lõi", Bà Nhật Hoa - Phó Trưởng ban Chuyên đề - Khoa giáo, Đài Truyền hình Việt Nam đã mang đến hội thảo những số liệu bất ngờ từ kinh nghiệm thực tế tại VTV.
Bà Nhật Hoa chia sẻ câu chuyện về một clip ngắn trích từ chương trình giáo dục trẻ em "Những bông hoa nhỏ - Vườn Tween" đạt tới 25,5 triệu lượt xem tự nhiên (view organic) chỉ sau 4 ngày đăng tải trên nền tảng số. Điều này đập tan ngộ nhận rằng nội dung giáo dục, nhân văn thì khô khan, khó viral hay khó xã hội hóa. “Không phải nội dung giáo dục khó hấp dẫn, mà điều quan trọng là tìm đúng cộng đồng khán giả và kể đúng câu chuyện họ quan tâm. Trong thời đại AI, kiến thức có thể sản xuất hàng loạt nhưng cảm xúc thật ngày càng khan hiếm. Đó chính là chìa khóa để chinh phục công chúng”, bà Hoa đúc kết. VTV hiện áp dụng phương pháp nghiên cứu khán giả sâu sắc của Thụy Điển (thử nghiệm sản phẩm trên các nhóm nhỏ, ghi hình biểu cảm để sửa lỗi) và đang hướng tới việc đưa toàn bộ nội dung lên nền tảng chủ quyền VTV Go để làm chủ dữ liệu độc giả.
Đứng ở góc độ doanh nghiệp công nghệ, Ông Nguyễn Đăng Ngọc, Phó Tổng Giám đốc Công ty VCCorp khẳng định mối quan hệ mật thiết giữa dữ liệu độc giả và doanh thu. Dẫn lời của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước về việc chuyển đổi số báo chí phải bao gồm cả khâu quản trị dữ liệu và đo lường công chúng, ông Ngọc khẳng định: “Ngày xưa chúng ta coi nội dung là cốt lõi, là tài sản. Nhưng bây giờ phải là: Nội dung + Dữ liệu = Tài sản.”
Dữ liệu ở đây không đơn thuần là tên tuổi, số điện thoại của độc giả mà là dữ liệu hành vi (đọc chuyên mục gì, vào khung giờ nào, sử dụng thiết bị gì, dừng lại bao lâu...). Việc hiểu rõ hành vi này giúp tòa soạn điều chỉnh giờ xuất bản, định hình các chuyên trang sản phẩm dựa trên insight thực tế thay vì cảm tính, đồng thời giúp đóng gói quảng cáo trúng đích để bán cho doanh nghiệp với giá cao gấp rưỡi, gấp đôi thông thường. Trước bài toán hạ tầng công nghệ tốn kém, đại diện VCCorp gợi ý các tòa soạn nên chọn các bài toán nhỏ để thử nghiệm trước và thúc đẩy mô hình hợp tác chia sẻ công nghệ.
Đồng tình với quan điểm này, Ông Nguyễn Bá Kiên, Tổng biên tập Tạp chí điện tử VietTimes thừa nhận các tòa soạn nhỏ hiện nay không nên chạy theo cuộc đua đếm view đại trà mà phải tập trung vào đối tượng đích bền vững bằng các bài viết chuyên sâu. Ông Kiên chia sẻ kinh nghiệm của VietTimes khi xây dựng thành công kênh YouTube đạt nút vàng (hơn 1 triệu sub) nhờ lan tỏa các nội dung công nghệ, tài chính chuyên sâu và hướng đến sự tử tế.
Tổng biên tập VietTimes cũng gửi gắm kiến nghị tới Nhà nước: “Chúng tôi mong muốn Nhà nước hỗ trợ đầu tư giải quyết bài toán nền tảng công nghệ chung cho các tòa soạn. Đồng thời, các cơ quan chức năng cần cởi mở hơn trong việc minh bạch hóa và cung cấp thông tin đa chiều cho báo chí theo Luật Tiếp cận thông tin, bởi gốc rễ cuối cùng của báo chí có đứng vững được trước mạng xã hội hay không chính là nằm ở chất lượng nội dung”.
Trong bối cảnh khoa học Việt Nam đang từng bước hội nhập sâu rộng với cộng đồng học thuật quốc tế, việc nâng cao chất lượng tạp chí khoa học không chỉ là yêu cầu của phát triển mà còn là thước đo năng lực nghiên cứu và đổi mới sáng tạo của mỗi cơ quan khoa học. Tại Hội thảo khoa học “Nâng cao chất lượng Tạp chí khoa học hướng tới chỉ mục Scopus” do Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường tổ chức, tham luận của PGS, TS. Lê Thanh Bình đã mang đến những gợi mở quan trọng về tư duy, phương pháp và lộ trình xây dựng các công trình khoa học đạt chuẩn quốc tế. Những chia sẻ ấy không chỉ là khuyến nghị đối với các nhà khoa học mà còn là những định hướng thiết thực cho hành trình phát triển của Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường hướng tới các chuẩn mực học thuật toàn cầu.
Việc triển khai các nghị quyết của Chính phủ và các thông tư mới của Bộ Nông nghiệp và Môi trường về phân cấp, phân quyền, cắt giảm điều kiện kinh doanh và đơn giản hóa thủ tục hành chính đang mở ra một giai đoạn cải cách mạnh mẽ trong lĩnh vực trồng trọt, bảo vệ và kiểm dịch thực vật. Tuy nhiên, cùng với sự đồng thuận cao từ cộng đồng doanh nghiệp là những yêu cầu mới về hướng dẫn thực thi, bảo đảm tính thống nhất giữa các địa phương và xây dựng cơ chế hỗ trợ kịp thời trong quá trình chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm. Mới đây, tại Hội nghị do Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) tổ chức, nhiều ý kiến chuyên gia, hiệp hội và doanh nghiệp đã đề xuất các giải pháp nhằm đưa chủ trương cải cách đi vào thực tiễn hiệu quả hơn.
Ngày 11/6, tại trụ sở Bộ Tài Chính đã diễn ra Tọa đàm “Thanh niên tiên phong trong hội nhập quốc tế”. Tọa đàm không chỉ là diễn đàn trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm và nhận diện những cơ hội, thách thức trong tiến trình hội nhập quốc tế, mà còn góp phần khơi dậy khát vọng cống hiến, tinh thần tiên phong và trách nhiệm của tuổi trẻ đối với sự phát triển đất nước.
Ngày 10/6 vừa qua, tại Di tích Lịch sử Quốc gia Địa điểm Trường dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng (tại xã Đại Phúc, tỉnh Thái Nguyên), Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Viện Báo chí - Truyền thông và Khoa học Liên ngành tổ chức Hội thảo khoa học “Nâng cao chất lượng Tạp chí khoa học hướng tới chỉ mục Scopus”. Hội thảo nhằm thảo luận về các giải pháp đồng bộ nhằm nâng cao chất lượng tạp chí hướng tới mục tiêu trở thành diễn đàn học thuật có uy tín trong nước và từng bước hội nhập quốc tế.
Ngày 10/6, tại TP. Hồ Chí Minh, Diễn đàn Xuất khẩu 2026 với chủ đề “Tăng cường hệ thống xuất khẩu nông sản cạnh tranh và định hướng thị trường” đã được tổ chức nhằm thúc đẩy năng lực cạnh tranh, tăng cường khả năng tiếp cận thị trường và phát triển bền vững cho ngành hàng nông sản Việt Nam.
