Nâng tầm nông sản địa phương bằng chế biến sâu

Chế biến sâu để nâng giá trị nông sản địa phương

Nhiều năm gắn bó với sản xuất nông nghiệp ở vùng miền núi huyện Bá Thước (cũ), tỉnh Thanh Hóa , bà Ngô Thị Hương hiểu rõ những khó khăn mà người nông dân thường xuyên đối mặt. Những loại cây trồng chủ lực như mía, chuối, luồng, trà là hay ngải cứu đều có tiềm năng nhưng giá trị kinh tế chưa cao do chủ yếu tiêu thụ ở dạng thô. Không ít vụ mùa, nông sản rơi vào tình trạng "được mùa mất giá", đầu ra phụ thuộc vào thương lái khiến người trồng luôn trong thế bị động.

Trước khi thành lập HTX Dịch vụ nông nghiệp Điền Quang, bà Hương từng công tác tại Nông lâm trường huyện Bá Thước, sau đó giữ cương vị Chủ tịch Hội Phụ nữ làm vườn xã Điền Quang (cũ). Quá trình gắn bó với sản xuất giúp bà nhận thấy rằng muốn nâng cao thu nhập cho nông dân thì không thể chỉ dừng ở khâu trồng trọt mà phải gia tăng giá trị thông qua chế biến.

Gia đình bà hiện có khoảng 7,7 ha đất sản xuất và liên kết với các hộ dân xây dựng vùng nguyên liệu rộng khoảng 15 ha. Trước đây, mỗi tháng bà thu mua khoảng 150 tấn mía để bán cho thương lái và các cơ sở chế biến. Tuy nhiên, mỗi khi thị trường biến động hoặc doanh nghiệp ngừng thu mua, lượng mía tồn đọng lớn, giá giảm mạnh khiến cả người thu mua và người trồng đều gặp khó khăn.

Từ thực tế đó, bà quyết định đầu tư máy móc để chế biến mật mía ngay tại địa phương. Những ngày đầu, sản phẩm chưa có thương hiệu, thị trường tiêu thụ hạn chế nên việc bán hàng gặp không ít trở ngại. Không chấp nhận thất bại, bà chủ động học bán hàng trên các nền tảng số, thường xuyên livestream giới thiệu quy trình nấu mật truyền thống, nguồn nguyên liệu và chất lượng sản phẩm.

Sự kiên trì cùng chất lượng ổn định đã giúp mật mía Điền Quang từng bước tạo dựng niềm tin với người tiêu dùng. Sản phẩm hiện được nhiều khách hàng tại Nghệ An, Hà Tĩnh và nhiều địa phương khác lựa chọn, đặc biệt là các cơ sở sản xuất bánh kẹo truyền thống. Nghề nấu mật hiện trở thành nguồn thu chủ lực của HTX, mang lại doanh thu sau khi trừ chi phí khoảng 1 tỷ đồng mỗi năm.

Xây dựng chuỗi giá trị từ vùng nguyên liệu đến thị trường

Để nâng giá trị cây chuối, HTX đã mạnh dạn đầu tư hàng tỷ đồng mua máy sấy, máy thái nông sản và các thiết bị phục vụ chế biến. Từ nguyên liệu tươi, HTX phát triển nhiều sản phẩm như chuối sấy giòn, chuối sấy dẻo lăn vừng và bột chuối xanh, góp phần kéo dài thời gian bảo quản và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Việc đa dạng hóa sản phẩm giúp giá trị quả chuối tăng lên đáng kể so với bán tươi. Đồng thời, HTX chủ động thu mua chuối của người dân với mức giá cao hơn thị trường để bảo đảm đầu ra ổn định, khuyến khích các hộ tiếp tục đầu tư sản xuất.

Theo bà Ngô Thị Hương, khi người dân yên tâm về đầu ra, họ sẽ mạnh dạn chăm sóc, mở rộng diện tích và nâng cao chất lượng vùng nguyên liệu. Đây cũng là nền tảng quan trọng để HTX phát triển các sản phẩm có giá trị gia tăng và từng bước xây dựng thương hiệu nông sản địa phương.

Toàn bộ quy trình chế biến được HTX kiểm soát chặt chẽ, ưu tiên giữ nguyên hương vị tự nhiên của nguyên liệu, không sử dụng chất bảo quản. Nhờ chú trọng chất lượng, các sản phẩm ngày càng được người tiêu dùng tin tưởng và có khả năng cạnh tranh trên thị trường.

Không chỉ tạo giá trị cho nông sản, mô hình liên kết giữa HTX và người dân còn hình thành chuỗi sản xuất khép kín, từ vùng nguyên liệu, thu mua, chế biến đến tiêu thụ. Đây là hướng đi giúp giảm phụ thuộc vào thương lái, hạn chế rủi ro về giá cả và tạo động lực để người dân phát triển sản xuất hàng hóa.

Kinh tế tuần hoàn tạo nền tảng phát triển bền vững

Song song với đầu tư chế biến, HTX Dịch vụ nông nghiệp Điền Quang còn xây dựng mô hình sản xuất theo hướng kinh tế tuần hoàn nhằm tận dụng tối đa phụ phẩm, giảm chi phí và bảo vệ môi trường.

Trong quá trình sản xuất mật mía, bã mía sau ép được sử dụng làm chất đốt cho lò nấu, giúp giảm đáng kể chi phí nhiên liệu. Tro sau đốt tiếp tục được tận dụng làm phân bón cho cây trồng. Bọt mật được dùng làm thức ăn chăn nuôi, còn mật thải được bán cho người dân để ủ phân hữu cơ.

Đối với chuối, HTX cũng khai thác triệt để các phụ phẩm. Vỏ chuối được ủ với men vi sinh để tạo phân hữu cơ phục vụ sản xuất, còn thân chuối được băm nhỏ làm thức ăn cho gia súc. Nhờ đó, gần như toàn bộ nguyên liệu đều được sử dụng hiệu quả, hạn chế phát sinh chất thải ra môi trường.

Mô hình kinh tế tuần hoàn không chỉ giúp HTX tiết kiệm chi phí sản xuất mà còn nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên, phù hợp với định hướng phát triển nông nghiệp xanh, giảm phát thải và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Bên cạnh hiệu quả kinh tế, HTX còn tạo việc làm thường xuyên cho hơn 20 lao động địa phương, trong đó có nhiều hộ nghèo và đồng bào dân tộc thiểu số, với mức thu nhập từ 7–12 triệu đồng mỗi tháng. Đối với lao động ở xa, HTX còn hỗ trợ chỗ ở và bữa ăn để người lao động yên tâm gắn bó lâu dài.

Theo bà Lê Thị Thúy, Phó Chủ tịch UBND xã Điền Quang, HTX Dịch vụ nông nghiệp Điền Quang là mô hình tiêu biểu của địa phương trong phát triển nông nghiệp theo hướng nâng cao giá trị gia tăng. Không chỉ giải quyết hiệu quả đầu ra cho nông sản, HTX còn tạo việc làm ổn định, thúc đẩy sản xuất thân thiện với môi trường và góp phần xây dựng chuỗi giá trị bền vững.

Địa phương sẽ tiếp tục hỗ trợ HTX hoàn thiện tiêu chuẩn OCOP, mở rộng thị trường tiêu thụ và phát triển thương hiệu cho các sản phẩm đặc trưng. Đây được kỳ vọng sẽ là động lực để nông sản địa phương không chỉ tiêu thụ thuận lợi mà còn từng bước khẳng định vị thế trên thị trường, mở ra cơ hội nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống cho người dân nông thôn.