Ngày 8/10, Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam phối hợp cùng Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam, Tổ chức Nghiên cứu Nông nghiệp Quốc tế Australia (ACIAR), Australian Aid và Liên đoàn các Tổ chức Nghiên cứu Lâm nghiệp Quốc tế (IUFRO) tổ chức “Diễn đàn Kết nối Nghiên cứu, Công nghiệp và Đổi mới sáng tạo trong Chuỗi giá trị cây keo bền vững”.
Với diện tích trồng keo lên đến 2,5 triệu ha (trong tổng số 3,5 triệu ha rừng keo toàn thế giới), Việt Nam có nguồn tài nguyên rừng trồng keo lớn, trở thành nguồn nguyên liệu chủ lực cho ngành gỗ. Để từ đó, Việt Nam cũng đã hình thành ngành công nghiệp chế biến gỗ và nội thất có năng lực cạnh tranh nổi bật trên thị trường quốc tế.
Vấn đề đặt ra không chỉ là câu chuyện về phát triển rừng. Đó là câu chuyện của cả chuỗi giá trị của ngành gỗ, từ giống cây, trồng và quản lý rừng, vốn đầu tư, khai thác, chế biến, công nghệ, thiết kế đến thị trường.
Phát biểu tại diễn đàn, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Quốc Trị cho rằng: Diễn đàn hôm nay quy tụ các mắt xích quan trọng của toàn bộ chuỗi giá trị: từ nhà khoa học, cơ quan quản lý, hiệp hội, doanh nghiệp sản xuất giống, chủ rừng, doanh nghiệp chế biến và thương mại, đến ngân hàng, tổ chức chứng nhận và đối tác phát triển. Đây là cơ hội rất quý để các bên cùng nhìn vào một chuỗi giá trị thống nhất, nhận diện đúng điểm nghẽn và thống nhất những việc cần làm, thay vì mỗi khâu giải quyết một phần việc riêng lẻ.
Trong hơn ba thập kỷ qua, lâm nghiệp Việt Nam đã có những bước tiến vượt bậc. Tính đến hết năm 2025, diện tích rừng toàn quốc đạt gần 15 triệu ha, tỷ lệ che phủ rừng duy trì ổn định trên 42%. Cùng với nỗ lực bảo vệ và phục hồi rừng tự nhiên, rừng trồng ngày càng khẳng định vai trò là nguồn cung gỗ nguyên liệu chủ lực cho công nghiệp chế biến, xuất khẩu và bảo đảm sinh kế cho hàng triệu hộ dân. Trong bức tranh đó, cây keo giữ vị trí đặc biệt quan trọng, vừa là nguồn nguyên liệu chủ lực, vừa là sinh kế của một bộ phận lớn người trồng rừng.
Với quy mô khoảng 2,5 triệu ha, cây keo đang chiếm tới 60% diện tích rừng trồng sản xuất của Việt Nam. Đây là nguồn cung nguyên liệu nền tảng, góp phần đưa kim ngạch xuất khẩu gỗ và lâm sản Việt Nam đạt trên 18 tỷ USD trong năm 2025 và khoảng gần 20 tỷ USD trong năm 2026; đồng thời gắn liền với sinh kế của khoảng 1,5 triệu hộ gia đình. Điều đó cho thấy nâng cao hiệu quả rừng keo không chỉ là câu chuyện của ngành lâm nghiệp, mà còn trực tiếp liên quan đến thu nhập của người dân, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và giá trị gia tăng của toàn ngành gỗ.
Thứ trưởng Nguyễn Quốc Trị nhấn mạnh: Đó là thành quả rất đáng tự hào của nhiều thế hệ nhà quản lý, nhà khoa học, cộng đồng doanh nghiệp và người trồng rừng. Tuy nhiên, nhìn dọc theo toàn bộ chuỗi giá trị thì dư địa phát triển vẫn còn rất lớn. Hiện nay, 80% sản lượng gỗ keo vẫn được sử dụng cho sản xuất dăm gỗ và viên nén – những sản phẩm có giá trị gia tăng thấp.
Trong khi đó, tỷ lệ gỗ lớn phục vụ sản xuất đồ mộc, sản phẩm chế biến sâu và các phân khúc có giá trị cao vẫn còn khiêm tốn. Mục tiêu phát triển 1 triệu ha rừng trồng gỗ lớn vào năm 2030 đến nay mới đạt khoảng trên 600 nghìn ha. Vì vậy, bài toán đặt ra là phải chuyển một phần đáng kể nguyên liệu keo từ giá trị thấp sang giá trị cao, trên cơ sở nâng năng suất, chất lượng gỗ và hiệu quả kinh tế của người trồng rừng.
Theo ông Nguyễn Quốc Khanh, Chủ tịch Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam (VIFOREST): "Giá trị cao nhất được tạo ra ở cuối chuỗi". Ngành gỗ cần chuyển nhiều hơn từ dăm gỗ sang veneer, plywood, MDF, gỗ ghép, cấu kiện và đồ nội thất, những sản phẩm có hàm lượng thiết kế và giá trị gia tăng cao hơn.
Để mỗi mét khối gỗ tạo ra nhiều giá trị hơn, cần có sự tham gia đồng bộ của khoa học, sản xuất, tài chính, thiết kế, thị trường, các yêu cầu về ESG và chính sách. Trong đó, tín dụng phù hợp với chu kỳ dài của cây trồng, cơ chế bảo vệ và bảo hiểm rừng, liên kết dài hạn giữa doanh nghiệp với người trồng rừng, chứng chỉ rừng và tín chỉ carbon.
VIFOREST cũng đề xuất mục tiêu từng bước xây dựng thương hiệu “Vietnamese Acacia”, từ đó đưa cây keo thành vật liệu được thị trường quốc tế nhận biết và lựa chọn, với nguồn gốc rõ ràng, khả năng tái tạo, quản lý có trách nhiệm, sản xuất bền vững và thiết kế phù hợp.
Tại các nội dung trong diễn đàn, các đại biểu tập trung thảo luận về việc chuyển từ sản xuất gỗ nguyên liệu ngắn ngày sang phát triển rừng gỗ lớn; giải bài toán vốn và rủi ro đối với rừng chu kỳ dài; đưa khoa học công nghệ vào thực tiễn sản xuất; nâng cấp khâu chế biến để sử dụng tốt hơn gỗ keo; kết nối sản phẩm với thị trường.
Diễn đàn không đơn thuần là tăng sản lượng gỗ keo, mà là tăng giá trị tạo ra trên mỗi hecta rừng và mỗi mét khối gỗ. Thông qua kết nối giữa nhà khoa học, cơ quan quản lý, doanh nghiệp, chủ rừng, tổ chức tài chính, nhà thiết kế và thị trường, Diễn đàn hướng tới việc tìm kiếm những giải pháp có thể triển khai trong thực tế, góp phần đưa nguồn nguyên liệu keo của Việt Nam từ lợi thế về sản lượng trở thành lợi thế về chất lượng, giá trị và sức cạnh tranh.
Đây cũng là hướng đi cần thiết để ngành gỗ Việt Nam khai thác tốt hơn nguồn tài nguyên rừng trồng trong nước, giảm phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu và tạo thêm giá trị cho người trồng rừng, doanh nghiệp chế biến cũng như toàn bộ nền kinh tế.
Từ những mảnh vỏ cây keo thường bị đốt bỏ sau mỗi mùa khai thác, một nhóm học sinh Trường THPT Sơn Hà (xã Sơn Hà, tỉnh Quảng Ngãi) đã nghiên cứu, tạo ra các sản phẩm thủ công thân thiện với môi trường. Không chỉ tận dụng phế phẩm lâm nghiệp, dự án còn mở ra hướng đi mới cho mô hình “trường học xanh” và khởi nghiệp từ tài nguyên bản địa.
Được đầu tư xây dựng và đi vào hoạt động năm 2017 Nhà máy sản xuất ván sàn và đồ gỗ Gia Bảo, tại thôn Thành Minh xã Thành Long huyện Thạch Thành (Thanh Hóa) đã đóng góp quan trọng trong việc nâng cao giá trị sản phẩm lâm sản; giải quyết công ăn việc làm cho hàng trăm lao động địa phương, từng bước đưa cây keo trở thành cây trồng chính, định hướng mục tiêu xóa đói giảm nghèo cho bà con vùng miền núi.
