Giữ đà tăng trưởng cho sản xuất nông nghiệp vùng Nam Trung bộ và Tây Nguyên

Vượt khó sau thiên tai, nhiều loại cây trồng tăng năng suất

Ngày 12/5, tại Quảng Ngãi, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh tổ chức hội nghị sơ kết sản xuất trồng trọt vụ đông xuân 2025-2026 và triển khai kế hoạch vụ hè thu, vụ mùa năm 2026 cho khu vực Duyên hải Nam Trung bộ và Tây Nguyên.

Theo đánh giá của Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, vụ đông xuân năm nay diễn ra trong điều kiện không thuận lợi khi nhiều địa phương vừa trải qua thiên tai lớn, hệ thống thủy lợi và đồng ruộng bị tác động mạnh, nguồn giống thiếu hụt, lịch thời vụ phải điều chỉnh chậm hơn so với mọi năm.

Dù vậy, nhờ chủ động thích ứng, nhiều địa phương đã linh hoạt điều chỉnh cơ cấu giống, khung thời vụ và đẩy mạnh áp dụng cơ giới hóa, tưới tiết kiệm, quản lý dịch hại tổng hợp IPM/IPHM nhằm giảm chi phí sản xuất và nâng cao hiệu quả canh tác.

Toàn vùng gieo cấy hơn 332 nghìn ha lúa, tăng khoảng 1,72 nghìn ha so với cùng kỳ năm trước. Năng suất bình quân đạt hơn 69 tạ/ha, tăng 1,2 tạ/ha; sản lượng ước đạt gần 2,3 triệu tấn, tăng hơn 51 nghìn tấn.

Trong đó, khu vực Duyên hải Nam Trung bộ gieo sạ gần 126 nghìn ha, sản lượng đạt gần 798 nghìn tấn. Tây Nguyên tiếp tục giữ vai trò vùng sản xuất lúa trọng điểm với diện tích hơn 206 nghìn ha, sản lượng gần 1,5 triệu tấn.

Không chỉ cây lúa, nhiều loại cây trồng khác cũng ghi nhận mức tăng trưởng tích cực. Diện tích ngô tăng hơn 8%, sản lượng đạt gần 219 nghìn tấn. Một số cây trồng như mía, thuốc lá đạt sản lượng cao hơn nhờ điều kiện thời tiết thuận lợi và giá cả ổn định. Đối với cây ăn quả, trong 4 tháng đầu năm 2026, toàn vùng đạt khoảng 638 nghìn tấn sản phẩm; trong đó thanh long dẫn đầu với hơn 290 nghìn tấn, tiếp theo là chuối, chanh leo và sầu riêng.

Song song với đó, việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất lúa tiếp tục được nhiều địa phương mở rộng. Gần 5.000 ha đất lúa đã được chuyển sang trồng ngô, rau màu, cây ăn quả, cây công nghiệp hoặc nuôi trồng thủy sản. Theo đánh giá từ các địa phương, nhiều mô hình chuyển đổi cho hiệu quả kinh tế cao gấp 2-3 lần so với sản xuất lúa truyền thống.

Tuy nhiên, ngành nông nghiệp khu vực vẫn đối mặt không ít áp lực. Giá vật tư đầu vào duy trì ở mức cao, liên kết tiêu thụ còn thiếu ổn định, sản xuất nhỏ lẻ vẫn phổ biến. Ngoài ra, sau quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy, nhiều địa phương đang thiếu cán bộ chuyên trách trong lĩnh vực trồng trọt và bảo vệ thực vật ở cơ sở.

Chủ động ứng phó hạn hán cho vụ hè thu và vụ mùa

Tại hội nghị, các địa phương, doanh nghiệp và đơn vị chuyên môn đã tập trung thảo luận nhiều nội dung như giải pháp ứng phó hạn hán, phòng chống sinh vật gây hại, phát triển sản xuất giảm phát thải, triển khai EUDR, quản lý mã số vùng trồng cũng như thúc đẩy chuyển đổi số trong lĩnh vực trồng trọt và bảo vệ thực vật.

Bước sang vụ hè thu và vụ mùa năm 2026, ngành nông nghiệp khu vực nhận định sản xuất sẽ tiếp tục chịu tác động lớn từ biến đổi khí hậu, nguy cơ hạn hán và thiếu nước tưới.

Theo kế hoạch, toàn vùng dự kiến gieo trồng khoảng 450 nghìn ha lúa, phấn đấu đạt sản lượng hơn 2,7 triệu tấn. Ngành Nông nghiệp và Môi trường khuyến cáo các địa phương sử dụng giống ngắn ngày, chịu hạn tốt, tổ chức xuống giống đồng loạt để né hạn và giảm thiểu rủi ro mưa lũ cuối vụ.

Đối với cây trồng cạn, tổng diện tích sản xuất dự kiến đạt hơn 691 nghìn ha, tập trung vào các loại cây chủ lực như ngô, sắn, lạc, rau màu và mía. Riêng cây ăn quả dự kiến duy trì khoảng 200 nghìn ha với sản lượng hơn 2,7 triệu tấn; trong đó sầu riêng, chanh leo và chuối tiếp tục được mở rộng diện tích nhằm đáp ứng nhu cầu thị trường xuất khẩu.

Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Nguyễn Quốc Mạnh cho rằng, trong bối cảnh nguy cơ El Nino, hạn hán và thiếu nước ngày càng rõ nét, ngành nông nghiệp các địa phương cần chuyển từ tư duy sản xuất bị động sang chủ động thích ứng, nâng cao chất lượng và hướng đến phát triển bền vững.

Theo lãnh đạo Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, các địa phương cần tiếp tục linh hoạt điều chỉnh lịch thời vụ, cơ cấu cây trồng theo khả năng nguồn nước; đồng thời đẩy mạnh các giải pháp canh tác tiết kiệm nước, giảm phát thải, tăng sử dụng giống xác nhận, cơ giới hóa và hạn chế thất thoát sau thu hoạch.

Cùng với đó, công tác dự tính, dự báo và phòng trừ sinh vật gây hại cần được tăng cường, đặc biệt tại các vùng sản xuất hàng hóa lớn như sầu riêng, cà phê, hồ tiêu, sắn và mía. Việc phát triển liên kết theo chuỗi giá trị, quản lý chặt mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và truy xuất nguồn gốc cũng được xem là yêu cầu cấp thiết để nâng sức cạnh tranh cho nông sản trong bối cảnh thị trường xuất khẩu ngày càng siết chặt tiêu chuẩn.