Điều đáng chú ý không nằm riêng ở việc có thêm một phương tiện vận chuyển khách du lịch. Giá trị lớn hơn được đặt vào khả năng hình thành một hành trình liên vùng, nơi các điểm đến trước đây thường được khai thác tương đối độc lập có thể cùng xuất hiện trong một câu chuyện du lịch thống nhất. Nếu kết nối chỉ dừng ở việc đưa khách từ ga này đến ga khác, hiệu quả tạo ra sẽ không khác nhiều so với một tuyến vận tải thông thường. Ngược lại, khi mỗi chặng đường được gắn với một trải nghiệm, mỗi nhà ga trở thành một cửa ngõ để khám phá địa phương, đường sắt có thể trở thành một mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị du lịch.

Khi quãng đường di chuyển trở thành trải nghiệm

Với 8 toa được tổ chức theo nhiều chức năng, sản phẩm mới cho thấy cách tiếp cận khác đối với du lịch đường sắt. Năm toa được trang bị ghế xoay chiều để hành khách thuận tiện ngắm cảnh. Không gian VIP 24 chỗ phục vụ đồ ăn nhẹ và đồ uống miễn phí. Toa cộng đồng dành cho các hoạt động biểu diễn nghệ thuật dân gian, thưởng thức ẩm thực địa phương và giới thiệu đặc sản vùng miền, trong đó có các sản phẩm đạt chuẩn OCOP. Đáng chú ý là toa dịch vụ giải trí đa năng lần đầu được đưa vào khai thác. Các dịch vụ xem phim, ghế massage, thuê áo dài chụp ảnh hay may áo veston cao cấp lấy ngay được đưa vào cùng một hành trình.

Những tiện ích này cho thấy thời gian di chuyển đang được nhìn nhận như một phần của sản phẩm thay vì khoảng thời gian phải “đi qua” để đến điểm tham quan. Ô cửa tàu mở ra cảnh sắc miền Trung; không gian bên trong lại kể những câu chuyện về văn hóa, ẩm thực và đời sống địa phương.

Cách làm ấy phù hợp với xu hướng phát triển du lịch trải nghiệm, trong đó hành trình không còn chỉ được đánh giá bằng tốc độ hay sự thuận tiện. Cảm xúc, câu chuyện và những trải nghiệm được tạo ra trên đường đi cũng trở thành một phần giá trị mà du khách có thể ghi nhớ.

Từ góc độ này, đường sắt có một lợi thế riêng. So với ô tô, hành khách có thể tự do hơn trong việc ngắm cảnh, giao tiếp, thưởng thức dịch vụ; so với máy bay, quãng thời gian di chuyển dài hơn lại tạo thêm không gian cho trải nghiệm. Nếu được tổ chức tốt, chính đặc điểm tưởng như bất lợi về thời gian ấy có thể trở thành lợi thế của du lịch đường sắt.

Một tuyến đường, nhiều câu chuyện

Miền Trung vốn sở hữu mật độ tài nguyên du lịch đặc biệt phong phú. Trong một hành trình không quá dài, du khách có thể chuyển từ không gian cung đình của Huế sang những địa danh gắn với ký ức chiến tranh và khát vọng hòa bình ở Quảng Trị, rồi tiếp tục đến thế giới thiên nhiên kỳ vĩ của Phong Nha. Mỗi địa phương có một thế mạnh riêng. Huế nổi bật với di sản văn hóa và kiến trúc; Quảng Trị có hệ thống di tích lịch sử, cảnh quan ven biển và những giá trị văn hóa cộng đồng; Phong Nha sở hữu hệ thống hang động, rừng núi và cảnh quan tự nhiên đặc sắc.

Trước đây, phần lớn sản phẩm được xây dựng theo từng điểm đến hoặc từng địa phương. Cách tiếp cận mới cho phép đặt những tài nguyên ấy vào cùng một hành trình. Từ Huế, câu chuyện có thể bắt đầu bằng di sản cố đô. Qua Quảng Trị, mạch trải nghiệm chuyển sang lịch sử, ký ức và hòa bình. Đến Phong Nha, không gian lại mở rộng về phía thiên nhiên, khám phá và du lịch sinh thái.

Sự khác biệt giữa “đi nhiều nơi” và “đi trong một hành trình” nằm ở chỗ đó. Một chuỗi điểm đến chỉ thật sự trở thành sản phẩm liên vùng khi chúng bổ trợ cho nhau, tạo ra lý do để khách ở lại lâu hơn thay vì chỉ di chuyển nhanh từ điểm này sang điểm khác.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị Hoàng Xuân Tân cho rằng, việc đưa sản phẩm vào khai thác sẽ mở rộng không gian hợp tác giữa các địa phương, kết nối các điểm đến di sản và hình thành sản phẩm du lịch đường sắt đặc trưng. Thị trường được kỳ vọng tiếp cận không chỉ người dân và du khách tại Huế, Quảng Trị mà còn mở rộng đến các nguồn khách trong nước và quốc tế. Điều quan trọng hơn cả vẫn nằm ở bước tiếp theo: liên kết phải tạo ra sản phẩm và giá trị mới.

Một hành khách mua vé tàu nhưng tự tìm phương tiện, nơi ăn, chỗ nghỉ và điểm tham quan riêng lẻ thì sự liên kết mới chỉ dừng ở hạ tầng. Khi vé tàu được kết nối với tour, khách sạn, nhà hàng, điểm tham quan, sản phẩm OCOP và dịch vụ trải nghiệm, một hệ sinh thái mới bắt đầu hình thành.

Nhà ga trở thành cửa ngõ du lịch

Ga Đông Hà có thể trở thành điểm bắt đầu cho một hành trình khám phá Quảng Trị. Từ đây, những tour ngắn đến Thành cổ Quảng Trị, Hiền Lương - Bến Hải, Địa đạo Vịnh Mốc hoặc các làng nghề, điểm du lịch cộng đồng hoàn toàn có thể được tổ chức theo giờ tàu. Ga Đồng Hới lại giữ vai trò kết nối với Phong Nha và hệ thống sản phẩm du lịch phía tây. Các cơ sở lưu trú, doanh nghiệp lữ hành, nhà hàng, điểm tham quan và đơn vị vận chuyển có thể thiết kế dịch vụ đón khách theo lịch trình cố định. Những nhà ga dọc tuyến, nếu được tổ chức phù hợp, còn có thể mở ra cơ hội đưa các sản phẩm nông nghiệp, làng nghề, đặc sản địa phương đến gần hơn với thị trường du lịch. Du khách có thể mua kèm tour tham quan. Cơ sở lưu trú có thể bán gói nghỉ dưỡng. Nhà hàng chuẩn bị thực đơn theo nhóm khách. Điểm tham quan xây dựng ưu đãi riêng cho hành khách. Các cơ sở OCOP đưa sản phẩm vào không gian giới thiệu, bán hàng hoặc làm quà tặng. Giá trị của tuyến đường sắt vì vậy không chỉ được tính bằng số hành khách trên mỗi chuyến. Quan trọng hơn là mỗi hành khách tạo ra bao nhiêu dòng chi tiêu ở những địa phương mà họ đi qua. Đó chính là điểm giao giữa giao thông và kinh tế du lịch.

Ngay trong giai đoạn đầu khai thác, ngành đường sắt đã đưa ra các chính sách kích cầu khá mạnh. Từ ngày 29/8 đến hết ngày 5/9/2026, hành khách được giảm tới 50% giá vé đối với tất cả các hạng của đôi tàu HQ1/HQ2. Từ ngày 6/9 đến hết năm 2026, giá vé chiều đi tiếp tục được giảm 15%, đồng thời hành khách mua vé lượt về được giảm thêm 10%. Các dịch vụ phía sau chiếc vé cũng được đưa vào chương trình ưu đãi. Tại Quảng Trị, nhiều điểm tham quan, cơ sở lưu trú, nhà hàng và tour du lịch áp dụng các mức giảm khác nhau cho hành khách sử dụng tuyến tàu.

Theo ông Trần Cương - Giám đốc công ty lữ hành Nettin Travel: Chính sách kích cầu có thể tạo lực đẩy ban đầu. Tuy nhiên, sức sống lâu dài của sản phẩm sẽ phụ thuộc vào việc thị trường có được cung cấp những trải nghiệm đủ hấp dẫn hay không. Một mức giá tốt có thể khiến du khách thử đi một lần. Một sản phẩm tốt mới khiến họ muốn quay trở lại.

Bài toán này đặt trách nhiệm không chỉ lên ngành đường sắt mà còn lên toàn bộ chuỗi dịch vụ. Doanh nghiệp lữ hành cần chủ động xây dựng tour theo lịch tàu. Các cơ sở lưu trú phải biết đón khách từ từng chuyến. Điểm tham quan cần có chương trình phù hợp với thời gian lưu trú. Nhà hàng và cơ sở dịch vụ phải nâng chất lượng để biến lượng khách tăng thêm thành doanh thu thực tế.

Những sản phẩm địa phương cũng có cơ hội bước lên một không gian thị trường mới. Một gói cà phê, một sản phẩm OCOP, một món đặc sản hay một sản phẩm thủ công nếu được giới thiệu đúng cách trên hành trình có thể trở thành một phần của câu chuyện du lịch. Khi khách mua sản phẩm mang về, giá trị kinh tế không còn nằm lại ở nhà ga hay trên toa tàu mà tiếp tục quay trở về cộng đồng sản xuất.

Cơ hội để Quảng Trị kéo dài hành trình của du khách

Với Quảng Trị, tuyến tàu mang đến một cơ hội đáng chú ý: thay đổi cách địa phương được nhìn nhận trên bản đồ du lịch miền Trung. Hệ thống di tích như Thành cổ Quảng Trị, đôi bờ Hiền Lương - Bến Hải, Địa đạo Vịnh Mốc hay những địa danh gắn với lịch sử lâu nay vẫn là nguồn tài nguyên quan trọng. Thách thức nằm ở việc chuyển hóa tài nguyên ấy thành những trải nghiệm đủ sức giữ chân du khách. Một điểm di tích có thể chỉ tạo ra một vài giờ tham quan. Một hành trình được kể bằng nhiều lớp câu chuyện lại có khả năng giữ khách lâu hơn.

Từ Huế đến Quảng Trị có thể là câu chuyện về di sản và ký ức. Từ Quảng Trị đến Phong Nha mở ra câu chuyện về thiên nhiên và hòa bình. Xen giữa những điểm lớn ấy là ẩm thực, làng nghề, cộng đồng dân cư, sản phẩm OCOP và những trải nghiệm đời sống. Cách tổ chức như vậy sẽ giúp Quảng Trị không chỉ đóng vai trò một điểm dừng trên tuyến đường sắt Bắc - Nam, mà có thể trở thành một mắt xích quan trọng của hành trình di sản liên vùng.

Đây cũng là cơ hội để phát triển những sản phẩm phù hợp với định hướng du lịch hòa bình, du lịch ký ức, du lịch xanh dựa trên giá trị lịch sử và tự nhiên của địa phương. Khi di sản được kết nối với trải nghiệm, trải nghiệm tạo ra chi tiêu, chi tiêu mở rộng sinh kế, còn sinh kế quay trở lại tạo thêm nguồn lực bảo tồn, giá trị của tài nguyên du lịch sẽ được khai thác theo hướng bền vững hơn.

Ở góc độ quản lý nhà nước, ông Đặng Đông Hà, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Quảng Trị, đánh giá sản phẩm đường sắt mới có ý nghĩa trong việc mở rộng không gian liên kết giữa các điểm đến, đồng thời tạo thêm một trải nghiệm khác biệt cho du khách khi khám phá miền Trung.

Theo ông Hà, du lịch đang được xác định là một trong những trụ cột kinh tế của Quảng Trị. Vì vậy, việc hình thành thêm một sản phẩm có khả năng kết nối Huế - Quảng Trị - Phong Nha không chỉ nhằm tăng lựa chọn phương tiện đi lại mà còn tạo điều kiện để các doanh nghiệp cùng tham gia xây dựng chuỗi dịch vụ phía sau hành trình.

“Điều quan trọng là phải làm sao để hành khách đi tàu có thể tiếp cận thuận lợi các sản phẩm, dịch vụ tại địa phương. Các doanh nghiệp cần có chính sách kích cầu đủ hấp dẫn, có cam kết lâu dài về giá, công khai, niêm yết giá và phối hợp quảng bá để từng bước xây dựng thương hiệu cho hành trình”, ông Đặng Đông Hà nhấn mạnh.

Nhìn từ góc độ này, những chương trình giảm giá vé trong thời gian đầu chỉ nên được xem là bước khởi động. Sức hấp dẫn lâu dài phải đến từ chất lượng sản phẩm, sự thuận tiện trong kết nối và khả năng tạo ra những trải nghiệm đủ khác biệt để du khách lựa chọn hành trình này thay vì những phương thức di chuyển khác.

Đối với doanh nghiệp, câu chuyện còn được nhìn ở một chiều sâu khác. Ông Nguyễn Anh Tuấn, Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Quảng Trị, cho rằng giá trị của tuyến tàu sẽ được phát huy rõ hơn khi các đơn vị trong ngành cùng tham gia xây dựng sản phẩm thay vì chỉ khai thác lượng khách đến từ phương tiện vận chuyển.

“Không nên để các đơn vị làm du lịch hoạt động riêng lẻ. Cần liên kết từ lữ hành, lưu trú, vận chuyển đến điểm đến và các hợp tác xã để hình thành một chuỗi giá trị hoàn chỉnh”, ông Nguyễn Anh Tuấn từng nhấn mạnh khi nói về định hướng liên kết của Hiệp hội Du lịch Quảng Trị.

Với tuyến đường sắt mới, yêu cầu ấy càng trở nên rõ ràng. Một doanh nghiệp lữ hành có thể xây dựng tour theo giờ tàu; khách sạn thiết kế gói lưu trú gắn với lịch trình; nhà hàng chuẩn bị thực đơn cho từng nhóm khách; các điểm tham quan đưa ra ưu đãi riêng; còn hợp tác xã và cơ sở sản xuất có thể đưa sản phẩm OCOP, đặc sản địa phương vào chuỗi trải nghiệm. Khi những dịch vụ ấy được kết nối, hành khách không còn là những người “đi qua” Quảng Trị. Họ trở thành nguồn khách cho nhiều ngành kinh tế dịch vụ cùng lúc.

Ông Nguyễn Anh Tuấn cũng nhìn nhận việc liên tục làm mới sản phẩm, nâng chất lượng dịch vụ và tăng cường liên kết doanh nghiệp là điều kiện để kéo dài thời gian lưu trú, đồng thời nâng mức chi tiêu của du khách.

Đó chính là thước đo quan trọng đối với hiệu quả của một sản phẩm du lịch đường sắt. Số người mua vé chỉ phản ánh sức hút ban đầu; số ngày khách ở lại, số dịch vụ họ sử dụng và giá trị họ chi tiêu tại địa phương mới cho thấy tuyến tàu đã thực sự tạo ra một chuỗi kinh tế hay chưa.

Hai góc nhìn từ cơ quan quản lý và cộng đồng doanh nghiệp gặp nhau ở một điểm: đường sắt chỉ là nền tảng kết nối; sản phẩm du lịch và sự liên kết giữa các chủ thể mới quyết định giá trị cuối cùng.

Điều này cũng lý giải vì sao việc đưa vào khai thác tuyến Huế - Phong Nha cần được nhìn như một quá trình dài hơi. Sau giai đoạn kích cầu, thị trường sẽ đòi hỏi nhiều hơn một mức giá hấp dẫn. Du khách cần những tour có chủ đề, những trải nghiệm mới, dịch vụ thuận tiện và những câu chuyện đủ sức tạo dấu ấn.

Quảng Trị có thể bắt đầu từ lợi thế riêng của mình: hệ thống di tích lịch sử, văn hóa, biển đảo, thiên nhiên, cộng đồng và các sản phẩm địa phương. Huế có thế mạnh về di sản cố đô. Phong Nha nổi bật với thiên nhiên và du lịch khám phá. Khi ba không gian ấy được đặt trong một hành trình thống nhất, mỗi địa phương không nhất thiết phải giữ khách cho riêng mình mà có thể cùng tạo thêm lý do để du khách ở lại lâu hơn trong toàn vùng. Đó cũng là cách liên kết vùng chuyển từ một khái niệm mang tính hành chính sang giá trị kinh tế cụ thể.

Một hành khách đi tàu có thể trở thành khách lưu trú. Khách lưu trú tiếp tục trở thành khách ăn uống, tham quan, mua sắm. Sản phẩm địa phương đến tay du khách lại mở thêm đầu ra cho người sản xuất. Chuỗi giá trị vì thế không kết thúc ở điểm xuống tàu mà tiếp tục lan ra cộng đồng. Nếu làm được điều đó, hành trình 190 km sẽ không chỉ nối Huế với Phong Nha. Một tuyến dài khoảng 190 km nhưng có thể mở ra nhiều hành trình khác nhau. Một nhà ga có thể trở thành cửa ngõ của cả một vùng. Một toa tàu có thể trở thành không gian giới thiệu văn hóa. Một chiếc vé có thể kéo theo dịch vụ lưu trú, ăn uống, tham quan và mua sắm.

Muốn biến tiềm năng ấy thành hiện thực, sự phối hợp giữa Huế, Quảng Trị, ngành đường sắt và cộng đồng doanh nghiệp cần được duy trì lâu dài, thay vì chỉ tập trung vào thời điểm khai trương. Sản phẩm cũng cần liên tục được làm mới theo mùa, theo nhóm khách và theo những câu chuyện khác nhau của miền Trung. Đường ray nối những địa danh. Sản phẩm nối những giá trị. Và khi những giá trị ấy được chia sẻ cho cộng đồng, một chuyến tàu mới thực sự trở thành động lực phát triển du lịch.