Trong bối cảnh vùng Đông Nam Bộ đang phát triển mạnh về công nghiệp, đô thị và hạ tầng, hồ Phước Hòa không còn đơn thuần là một công trình thủy lợi phục vụ sản xuất nông nghiệp. Hồ hiện giữ vai trò quan trọng trong việc cung cấp nguồn nước thô cho các nhà máy xử lý nước sạch phục vụ dân sinh, đáp ứng nhu cầu sản xuất công nghiệp, đồng thời ngày càng khẳng định vị thế như một “lá phổi nước” chiến lược đối với an ninh nguồn nước, môi trường sinh thái và định hướng phát triển bền vững của toàn khu vực.
Hồ Phước Hòa rộng hơn 2.000 ha, trải dài qua nhiều địa phương thuộc tỉnh Bình Phước cũ và Bình Dương cũ, nay lần lượt thuộc TP. Đồng Nai và TP. Hồ Chí Minh. Hồ có kết nối, điều tiết nước đến hồ Dầu Tiếng thông qua hệ thống kênh dẫn dài hơn 40 km, tạo nên một hệ thống thủy lợi liên hoàn, độc đáo có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với khu vực Đông Nam Bộ.
Những ngày gần đây, hiện tượng nước đổi màu bất thường, xuất hiện mùi hôi kèm cá chết hàng loạt tại một khu vực hồ Phước Hòa đoạn qua xã Nha Bích (TP. Đồng Nai) đã thu hút sự quan tâm của dư luận. Dù hiện tượng mới chỉ được ghi nhận tại một khu vực cục bộ, song vẫn gây lo ngại bởi hồ Phước Hòa không chỉ là hồ thủy lợi thông thường mà còn giữ vai trò quan trọng trong hệ thống điều tiết, cấp nước liên vùng Đông Nam Bộ. Nguồn nước của hồ phục vụ nhiều mặt của đời sống, từ sản xuất nông nghiệp, công nghiệp đến cấp nước sạch sinh hoạt, vì vậy mọi nguồn nước đổ vào hoặc tái hòa vào hệ thống hồ đều cần được kiểm soát nghiêm ngặt.
Ngay sau khi tiếp nhận thông tin nước hồ chuyển màu đen, cá chết bất thường, lãnh đạo xã Nha Bích đã nhanh chóng tổ chức kiểm tra, ghi nhận thực tế hiện trường. Sau ghi nhận ban đầu, ông Nguyễn Hồng Thái – Chủ tịch UBND xã Nha Bích đã ban hành văn bản khẩn yêu cầu thành lập đoàn kiểm tra liên ngành để kiểm tra, xác minh nguyên nhân vụ việc.
Theo đó, Chủ tịch UBND xã giao Phòng Kinh tế chủ trì, phối hợp cùng Công an xã, Ban Chỉ huy Quân sự xã, Trạm Thủy lợi Phước Hòa và các đơn vị liên quan tiến hành kiểm tra hiện trường, rà soát các nguồn nước thải, lấy mẫu phục vụ công tác đánh giá và xác minh nguyên nhân hiện tượng bất thường xảy ra tại hồ.
Theo tài liệu vận hành hệ thống hồ Dầu Tiếng – Phước Hòa năm 2025 của Công ty TNHH MTV Khai thác Thủy lợi Miền Nam, hệ thống Dầu Tiếng – Phước Hòa được xác định là hệ thống thủy nông lớn nhất cả nước, giữ vai trò đặc biệt quan trọng đối với an ninh nguồn nước quốc gia. Trong đó, hồ Phước Hòa không chỉ thực hiện nhiệm vụ điều tiết nguồn nước tự nhiên mà còn bổ sung nguồn nước cho hồ Dầu Tiếng, phục vụ cấp nước sinh hoạt (bao gồm nước uống), sản xuất công nghiệp, nông nghiệp và cải thiện môi trường cho nhiều địa phương thuộc vùng Đông Nam Bộ.
Với quy mô lớn, mặt nước rộng và vai trò liên kết vùng, hồ không chỉ gắn với hoạt động nuôi trồng thủy sản, điều tiết thủy văn mà còn giữ vị trí quan trọng trong chiến lược bảo đảm nguồn nước cho các đô thị và khu công nghiệp phía Nam.
Đáng chú ý, hồ Phước Hòa hiện là nguồn nước thô quan trọng phục vụ hoạt động cấp nước sạch của nhiều đơn vị cấp nước trong khu vực, qua đó đáp ứng nhu cầu sử dụng nước sinh hoạt cho hàng chục ngàn hộ dân, người lao động, đồng thời phục vụ hoạt động sản xuất của các khu công nghiệp và doanh nghiệp tại TP. Hồ Chí Minh và TP. Đồng Nai.
Cụ thể, Công ty TNHH MTV Nước Bàu Bàng Biwase hiện đang sử dụng nguồn nước thô từ hồ Phước Hòa để sản xuất nước sạch phục vụ người dân và doanh nghiệp tại nhiều địa phương thuộc TP. Hồ Chí Minh như xã Bàu Bàng, xã Trừ Văn Thố, phường Bến Cát, phường Long Nguyên, xã Long Hòa, xã An Long, xã Dầu Tiếng, xã Thanh An, xã Minh Thạnh và phường Tây Nam.
Tương tự, Công ty TNHH MTV Nước Biwase Bình Phước (nay thuộc TP. Đồng Nai) cũng đang khai thác nguồn nước hồ Phước Hòa để sản xuất nước sạch phục vụ các khu công nghiệp, khu dân cư thuộc khu vực Chơn Thành, Hớn Quản, Nha Bích và một phần phường Bình Long cùng nhiều khu vực lân cận.
Điều đó cho thấy hồ Phước Hòa không còn đơn thuần là một hồ thủy lợi phục vụ nông nghiệp, mà đã trở thành nguồn tài nguyên nước chiến lược gắn trực tiếp với an ninh nguồn nước, phát triển công nghiệp, ổn định dân sinh và tăng trưởng kinh tế của toàn vùng Đông Nam Bộ.
Trong bối cảnh Đông Nam Bộ tiếp tục gia tăng tốc độ đô thị hóa, phát triển công nghiệp và mở rộng các khu công nghiệp tập trung, áp lực lên tài nguyên nước mặt sẽ ngày càng lớn. Đặc biệt, khu vực thượng nguồn một số tuyến suối đổ về hồ đang tồn tại hoạt động sản xuất công nghiệp, kéo theo nguy cơ phát sinh nguồn thải nếu không được kiểm soát chặt chẽ.
Thực tế thời gian qua cho thấy, nhiều sự cố môi trường lớn tại Việt Nam đều bắt đầu từ việc buông lỏng giám sát nguồn xả thải hoặc chậm phát hiện dấu hiệu bất thường trên các dòng sông, hồ chứa. Một khi nguồn nước chiến lược bị ô nhiễm, hậu quả không chỉ dừng lại ở thiệt hại môi trường mà còn tác động dây chuyền đến sản xuất, đời sống dân sinh và niềm tin xã hội.
Chính vì vậy, việc bảo vệ hồ Phước Hòa cần được nhìn nhận ở tầm chiến lược vùng, thay vì chỉ là trách nhiệm quản lý cục bộ của một địa phương. Công tác bảo vệ hồ không thể dừng lại ở xử lý khi sự cố đã xảy ra mà cần chuyển mạnh sang tư duy phòng ngừa từ sớm, từ xa.
Trong đó, cần đặc biệt chú trọng kiểm soát các nguồn xả thải vào hệ thống suối, kênh dẫn nước đổ về hồ; tăng cường quan trắc chất lượng nước tự động, liên tục tại các vị trí nhạy cảm; siết chặt hoạt động đấu nối, vận hành hệ thống xử lý nước thải tại các khu công nghiệp; đồng thời nâng cao trách nhiệm phối hợp liên ngành giữa môi trường, thủy lợi, công an và chính quyền địa phương.
Bên cạnh đó, cần xây dựng cơ chế giám sát cộng đồng đối với các nguồn nước chiến lược. Người dân sống quanh hồ chính là những “cảm biến môi trường” đầu tiên khi xuất hiện dấu hiệu bất thường như nước đổi màu, bốc mùi, cá chết hoặc thay đổi hệ sinh thái thủy sinh. Những phản ánh này cần được tiếp nhận, kiểm tra nhanh và công khai kết quả xử lý để tạo niềm tin cho cộng đồng.
Không chỉ mang ý nghĩa về thủy lợi hay cấp nước, hồ Phước Hòa còn sở hữu giá trị cảnh quan, sinh thái và tiềm năng phát triển du lịch rất lớn. Những năm gần đây, nhiều định hướng phát triển không gian sinh thái ven hồ, du lịch nghỉ dưỡng và đô thị xanh đã được đề cập, cho thấy hồ Phước Hòa đang dần trở thành một tài sản môi trường có giá trị đặc biệt của vùng Đông Nam Bộ.
Một hồ nước muốn trở thành trung tâm sinh thái, du lịch hay không gian sống chất lượng cao thì điều kiện tiên quyết chính là nguồn nước phải được bảo vệ an toàn, ổn định và bền vững. Không thể phát triển kinh tế xanh nếu môi trường nước liên tục đối mặt nguy cơ ô nhiễm.
Những ngày này cả nước đang triển khai Tuần lễ Quốc gia Nước sạch và Vệ sinh môi trường năm 2026, với chủ đề “Cấp nước an toàn - Ứng dụng công nghệ số - Phát triển bền vững”.
Mục tiêu trọng tâm của Tuần lễ là nâng cao hiểu biết, trách nhiệm và sự tham gia của người dân, cộng đồng và chính quyền các cấp trong việc: Bảo vệ nguồn nước, công trình cấp nước; Khai thác, sử dụng nước tiết kiệm, hiệu quả; Đảm bảo vệ sinh môi trường, vệ sinh cá nhân; Phòng chống dịch bệnh, nâng cao sức khỏe và Hướng tới hoàn thành mục tiêu xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2026–2030.
Đặc biệt, trong bối cảnh nhiều khu vực đang đối mặt với tình trạng nắng nóng, hạn hán, xâm nhập mặn hoặc ô nhiễm nguồn nước, việc chủ động triển khai các giải pháp cấp nước an toàn, trữ nước và bảo vệ tài nguyên nước trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.
Trở lại câu chuyên hồ Phước Hòa, bảo vệ hồ Phước Hòa hôm nay cũng chính là bảo vệ nguồn nước, bảo vệ môi trường sống và bảo vệ dư địa phát triển bền vững cho cả TP. Hồ Chí Minh, TP. Đồng Nai và toàn vùng Đông Nam Bộ trong tương lai.
Quyết định số 1459/QĐ-BNNMT ngày 22/4/2026 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường không chỉ là kế hoạch triển khai Nghị quyết của Chính phủ và Quốc hội, mà là bước chuyển từ hoàn thiện chính sách sang tổ chức thực thi có hệ thống, với danh mục nhiệm vụ cụ thể, lộ trình rõ ràng và cơ chế vận hành đồng bộ.
Ngày 24/4/2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành Thông tư số 21/2026/TT-BNNMT quy định chi tiết một số điều của Luật Giám định tư pháp trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường, tạo cơ sở pháp lý thống nhất cho việc lựa chọn giám định viên, tiếp nhận trưng cầu, thực hiện giám định, ban hành kết luận và lưu trữ hồ sơ giám định tư pháp trong các lĩnh vực chuyên ngành thuộc phạm vi quản lý nhà nước của Bộ.
Hàng loạt sai phạm kéo dài nhiều năm tại các dự án, công trình trên địa bàn Đồng Nai đang được lãnh đạo tỉnh yêu cầu xử lý dứt điểm với mốc thời gian cụ thể. Động thái này không chỉ nhằm chấn chỉnh kỷ cương quản lý đất đai, xây dựng và môi trường, mà còn tạo nền tảng cho mục tiêu phát triển đô thị minh bạch, bền vững trong giai đoạn mới.
