Ba dự án thành phần trải trên 29 xã, phường

Theo ông Lê Huyền, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa, công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và giải phóng mặt bằng dự án tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam qua địa phận tỉnh được tách thành 3 dự án thành phần độc lập, giao cho ba chủ đầu tư khác nhau. Dự án thành phần 1 do Ban Quản lý dự án Phát triển tỉnh đảm nhận; dự án thành phần 2 do Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng các công trình Nông nghiệp và Giao thông tỉnh phụ trách; dự án thành phần 3 giao Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng tỉnh.

Các ban quản lý dự án cùng gánh trách nhiệm xây dựng khu tái định cư, di dời hạ tầng kỹ thuật, tổ chức giải phóng mặt bằng và phối hợp với Ban Quản lý dự án Thăng Long (Bộ Xây dựng) để bảo đảm tiến độ. Sở Xây dựng giữ vai trò đầu mối, tiếp nhận hồ sơ thiết kế, cắm cọc giải phóng mặt bằng theo từng giai đoạn, rà soát hướng tuyến và các công trình có nguy cơ chồng lấn.

Đáng chú ý, Sở Nông nghiệp và Môi trường là cơ quan thường trực Ban Chỉ đạo giải phóng mặt bằng các dự án trọng điểm, động lực của tỉnh. Cơ quan này theo dõi, đôn đốc, kiểm tra tiến độ và hướng dẫn xử lý các vướng mắc về đất đai, chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.

Tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam qua địa phận tỉnh Khánh Hòa đi qua 29 xã, phường trải dài từ Đại Lãnh, Tu Bông, Vạn Ninh, Ninh Hòa, Nha Trang, Diên Khánh, Cam Lâm, Cam Ranh cho đến các địa phương phía Nam tỉnh. Vì vậy, chính quyền cơ sở được yêu cầu huy động cả hệ thống chính trị vào cuộc, phối hợp kiểm đếm, xác nhận nguồn gốc đất, xác định nhu cầu tái định cư; đồng thời quản lý chặt mặt bằng trong phạm vi dự kiến thu hồi, không để phát sinh xây dựng trái phép, cơi nới hay trục lợi chính sách bồi thường.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa cho biết, với diện tích rừng bị ảnh hưởng, Sở Nông nghiệp và Môi trường được giao hướng dẫn chủ đầu tư và địa phương hoàn thiện thủ tục chuyển mục đích sử dụng rừng, đồng thời trồng rừng thay thế theo quy định. Trường hợp chủ dự án không tự tổ chức trồng rừng thay thế, Sở sẽ tham mưu UBND tỉnh xem xét phương án nộp tiền để trồng rừng thay thế – một cơ chế nhằm bảo toàn diện tích che phủ đã mất.

“Với đất trồng lúa, ngoài thủ tục chuyển mục đích sử dụng, tỉnh đặc biệt lưu ý đến việc bảo vệ tầng đất mặt – tài nguyên đất canh tác đã hình thành qua nhiều thế hệ. Đối với diện tích chuyên trồng lúa nước bị thu hồi, chủ đầu tư buộc phải xây dựng phương án sử dụng tầng đất mặt; Sở Nông nghiệp và Môi trường hướng dẫn, thẩm định theo pháp luật về trồng trọt, bảo đảm lớp đất màu mỡ này được bóc tách, quản lý và tái sử dụng đúng mục đích thay vì bị vùi lấp lãng phí”, ông Lê Huyền cho biết.

Lộ trình đến quý IV/2028: tái định cư đi trước một bước

Cũng theo ông Lê Huyền, tỉnh yêu cầu rà soát nguồn khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường, cung cấp kịp thời thông tin về vị trí, trữ lượng, công suất và tình trạng pháp lý các mỏ cho chủ đầu tư, đơn vị tư vấn.

Sở Nông nghiệp và Môi trường được giao nghiên cứu, tham mưu áp dụng cơ chế đặc thù trong khai thác khoáng sản làm vật liệu; Sở Xây dựng khảo sát, công bố giá vật liệu và chỉ số giá xây dựng, tăng cường kiểm soát giá cát, đá, đất đắp, kịp thời xử lý tình trạng đầu cơ, nâng giá. Song song, các địa phương phối hợp xác định vị trí, diện tích các bãi đổ chất thải rắn xây dựng không nguy hại, thực hiện thu hồi đất, bồi thường và bàn giao cho nhà thầu đúng quy định, đồng thời chịu trách nhiệm giám sát để bảo đảm tuân thủ pháp luật về đất đai và môi trường.

Theo kế hoạch, giải phóng mặt bằng tuyến chính triển khai từ năm 2026 đến 2028. Giai đoạn 2026 – 2027, các đơn vị tập trung kiểm đếm, lập, thẩm định và phê duyệt phương án bồi thường cho toàn tuyến, đồng thời xây dựng phương án di dời hệ thống điện, viễn thông, cấp – thoát nước và các công trình hạ tầng kỹ thuật liên quan. Giai đoạn 2027 – 2028, tỉnh chi trả tiền bồi thường, thu hồi đất và bàn giao mặt bằng theo từng đoạn, phù hợp tiến độ thi công, không chờ hoàn thành toàn tuyến.

“Tỉnh yêu cầu bồi thường, giải phóng mặt bằng các khu tái định cư ngay từ giai đoạn đầu, phấn đấu cơ bản hoàn thành và khởi công xây dựng ngay trong năm 2026. Các khu này phải được đầu tư đồng bộ hạ tầng kỹ thuật thiết yếu, đủ điều kiện bố trí chỗ ở mới trước khi thu hồi đất của các hộ phải di dời – hạn chế tối đa xáo trộn sinh hoạt, sản xuất và đời sống người dân”, ông Lê Huyền nhấn mạnh.

Nguồn vốn chủ yếu đến từ ngân sách trung ương cùng các nguồn hợp pháp khác, với yêu cầu bố trí và sử dụng kịp thời, đúng mục đích, tiết kiệm, hiệu quả. Khánh Hòa phấn đấu cơ bản hoàn thành giải phóng mặt bằng tuyến chính trước quý IV/2028.

Cũng theo ông Lê Huyền, Khánh Hòa không dừng ở việc "dọn đường" cho đường ray mà còn tính đến giá trị lâu dài. Cụ thể, tỉnh sẽ rà soát, điều chỉnh quy hoạch khu vực phụ cận các nhà ga theo định hướng phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng (TOD). Trên cơ sở quy hoạch được duyệt, địa phương nghiên cứu triển khai các dự án đô thị, hạ tầng xã hội, thương mại, dịch vụ và nhà ở quanh ga; quỹ đất đủ điều kiện được đấu giá để tạo nguồn lực đầu tư hạ tầng, chỉnh trang đô thị và phát triển kinh tế – xã hội. Cách làm này biến áp lực thu hồi đất thành cơ hội tái cấu trúc không gian phát triển của tỉnh.