HĐND tỉnh Khánh Hòa đã thông qua Nghị quyết điều chỉnh Quy hoạch tỉnh Khánh Hòa thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050. Đây là bước quan trọng nhằm cập nhật định hướng phát triển của tỉnh sau khi sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh, đồng thời bảo đảm sự thống nhất với hệ thống quy hoạch cấp quốc gia, quy hoạch vùng và yêu cầu phát triển trong bối cảnh mới.
Theo nội dung điều chỉnh, phạm vi quy hoạch tỉnh Khánh Hòa bao gồm toàn bộ lãnh thổ đất liền với diện tích 8.706,75 km² và không gian biển của tỉnh sau khi tổ chức lại đơn vị hành chính cấp tỉnh. Không gian phát triển mới gồm 65 đơn vị hành chính cấp xã, trong đó có 48 xã, 16 phường và 1 đặc khu.
Một trong những mục tiêu lớn của quy hoạch điều chỉnh là đến năm 2030, Khánh Hòa trở thành thành phố trực thuộc Trung ương; trung tâm dịch vụ, du lịch biển quốc tế; trung tâm dữ liệu của quốc gia và khu vực; là một cực tăng trưởng cao của cả nước. Kết cấu hạ tầng được đầu tư đồng bộ, hiện đại; hệ thống đô thị phát triển theo hướng thông minh, bền vững, giàu bản sắc; hệ sinh thái và cảnh quan thiên nhiên được bảo vệ; quốc phòng, an ninh và chủ quyền biển, đảo được bảo đảm vững chắc.
Khánh Hòa đặt mục tiêu tốc độ tăng trưởng GRDP bình quân giai đoạn 2026 - 2030 đạt 11 - 12%/năm. Trong đó, nông, lâm nghiệp và thủy sản tăng 3,17%/năm; công nghiệp - xây dựng tăng 15,4%/năm; dịch vụ tăng 10,3%/năm. Đến năm 2030, cơ cấu kinh tế dự kiến gồm nông, lâm nghiệp và thủy sản chiếm 8,5%; công nghiệp - xây dựng 45%; dịch vụ 40,5%; thuế sản phẩm trừ trợ cấp sản phẩm 6%.
Cùng với đó, GRDP bình quân đầu người hằng năm tăng 14%; tỷ trọng giá trị tăng thêm của kinh tế số trong GRDP đạt 35%; đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp vào tăng trưởng bình quân hằng năm đạt trên 55%; tổng vốn đầu tư toàn xã hội đạt 1.050 nghìn tỷ đồng. Tỷ lệ đô thị hóa đến năm 2030 đạt 70%.
Về xã hội, Khánh Hòa phấn đấu chỉ số phát triển con người đạt khoảng 0,8; tỷ lệ hộ nghèo giảm 1 - 1,5 điểm%/năm; tỷ lệ lao động qua đào tạo đạt 90%, trong đó 40% có bằng cấp, chứng chỉ; tiến tới bao phủ bảo hiểm y tế toàn dân vào năm 2030. Về môi trường, tỉnh đặt mục tiêu duy trì tỷ lệ che phủ rừng 47,19%; 100% dân số được sử dụng nguồn nước hợp vệ sinh; 100% chất thải rắn sinh hoạt và chất thải nguy hại được thu gom, xử lý.
Quy hoạch điều chỉnh tổ chức không gian phát triển theo mô hình “một tầm nhìn chung, hai trục kết nối, ba cực tăng trưởng, bốn trụ cột động lực”, nhằm tạo cấu trúc phát triển cân bằng, bền vững và tăng cường liên kết vùng.
Ba cực tăng trưởng gồm cực phía Bắc, cực trung tâm và cực phía Nam. Cực phía Bắc lấy khu vực vịnh Vân Phong làm động lực công nghiệp, logistics biển quy mô lớn. Cực trung tâm gồm vùng đô thị Nha Trang và khu vực Cam Lâm - Cam Ranh, giữ vai trò chủ đạo về hành chính, dịch vụ, tri thức và điều phối nguồn lực. Cực phía Nam gồm vùng đô thị Phan Rang và vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, là không gian phát triển năng lượng sạch, công nghiệp xanh và đổi mới sáng tạo.
Trong cấu trúc này, Khu kinh tế Vân Phong được định hướng trở thành trung tâm kinh tế biển hiện đại, động lực tăng trưởng mới của tỉnh và vùng Duyên hải Nam Trung Bộ - Tây Nguyên. Bắc Vân Phong phát triển đô thị du lịch biển cao cấp gắn với hệ sinh thái biển đảo; Ninh Hòa mở rộng là hạt nhân công nghiệp - đô thị - logistics; Nam Vân Phong phát triển trung tâm công nghiệp - logistics gắn cảng biển quy mô lớn.
Khu vực Nha Trang mở rộng, gồm Nha Trang - Diên Khánh - Diên Lạc, là trung tâm đô thị lõi cấp cao của tỉnh, giữ vai trò trung tâm tổng hợp về hành chính, chính trị, kinh tế, dịch vụ - du lịch, khoa học - công nghệ, giáo dục - đào tạo và y tế chất lượng cao. Cam Ranh - Cam Lâm được định hướng là trung tâm đô thị - dịch vụ - du lịch - logistics hàng không, gắn với Cảng hàng không quốc tế Cam Ranh và các khu du lịch biển quy mô lớn. Phía Nam, cụm Phan Rang - Đông Hải - Ninh Chữ - Đô Vinh - Bảo An là trung tâm du lịch biển, văn hóa - lịch sử, dịch vụ và đô thị ven biển; Thuận Nam - Cà Ná hình thành cực phát triển mới về công nghiệp năng lượng, cảng biển, logistics và đô thị hỗ trợ.
Hai trục kết nối được thể hiện qua hành lang kinh tế Bắc - Nam và ba hành lang Đông - Tây. Hành lang Bắc - Nam gắn với Quốc lộ 1, cao tốc Bắc - Nam, đường sắt Bắc - Nam và các tuyến ven biển, tích hợp đô thị, khu công nghiệp, cảng, sân bay và không gian kinh tế ven biển. Ba hành lang Đông - Tây gồm Vân Phong - Buôn Ma Thuột; Nha Trang - Diên Khánh - Khánh Vĩnh - Lâm Đồng; và trung tâm Phan Rang - Tháp Chàm - Tây Nguyên. Các hành lang này tạo liên kết biển - cao nguyên, kết nối logistics, du lịch, nông nghiệp công nghệ cao, năng lượng tái tạo và kinh tế sinh thái.
Trước năm 2030, Khánh Hòa đặt mục tiêu trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, phát triển hệ thống đô thị theo mô hình mạng lưới đa trung tâm, đa cực, gắn với các vùng đô thị hóa, hành lang kinh tế, chuỗi đô thị ven biển và liên kết đô thị - nông thôn. Đến năm 2030, tỉnh định hướng hình thành 21 đô thị, gồm 5 đô thị định hướng loại II hoặc phấn đấu đạt một số tiêu chí, tiêu chuẩn đô thị loại II là Nha Trang, Phan Rang - Tháp Chàm, Cam Ranh, Ninh Hòa và Cam Lâm; cùng 16 đô thị loại III.
Quy hoạch xác định sáu lĩnh vực tăng trưởng chính gồm du lịch và cuộc sống chất lượng; đổi mới sáng tạo trí tuệ nhân tạo; sản xuất công nghệ hàng hải; hệ thống năng lượng mới; chế biến giá trị cao; hạ tầng và kết nối chiến lược. Trong đó, du lịch được phát triển theo hướng chất lượng cao, ưu tiên giá trị hơn số lượng, gắn với bảo vệ cảnh quan thiên nhiên, giá trị văn hóa và môi trường. Công nghiệp tập trung vào sản xuất hiện đại, thân thiện với môi trường, gắn với cảng biển, logistics, năng lượng, công nghệ sinh học hàng hải, đóng tàu, robot và hệ thống hàng hải không người lái, cơ khí, điện tử và công nghiệp hỗ trợ.
Đáng chú ý, Khánh Hòa được định hướng trở thành trung tâm hệ thống năng lượng mới, khai thác lợi thế về năng lượng tái tạo, năng lượng mặt trời, năng lượng gió và công suất hạt nhân, tiên phong trong quá trình chuyển dịch năng lượng sạch của Việt Nam. Nông nghiệp phát triển theo hướng chế biến giá trị cao, sản xuất quy mô lớn, ứng dụng công nghệ cao, công nghệ số, công nghệ sinh học, tăng cường xây dựng thương hiệu, liên kết sản xuất, chế biến và tiêu thụ theo chuỗi giá trị.
Bên cạnh tăng trưởng, quy hoạch nhấn mạnh yêu cầu sử dụng hiệu quả, bền vững tài nguyên, nhất là tài nguyên biển; bảo vệ môi trường; chủ động thích ứng biến đổi khí hậu; phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và lồng ghép mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào các ngành, lĩnh vực.
Các khu vực hạn chế phát triển gồm khu vực ưu tiên quốc phòng - an ninh; khu bảo tồn thiên nhiên, dự trữ sinh quyển, hệ sinh thái có giá trị cao; rừng phòng hộ, khu vực bảo vệ nguồn nước; di tích lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh; hành lang bảo vệ môi trường và tài nguyên; khu vực có nguy cơ cao về thiên tai và hành lang đa dạng sinh học. Tại các khu vực này, hoạt động phát triển phải được kiểm soát chặt chẽ, hạn chế xây dựng, kiểm soát khai thác, ưu tiên bảo tồn, phục hồi và phát triển bền vững.
Tầm nhìn đến năm 2050, Khánh Hòa phấn đấu trở thành trung tâm kinh tế biển lớn của cả nước; đô thị thông minh, thân thiện với môi trường, giàu bản sắc, ngang tầm khu vực châu Á; là một trong những đô thị ven biển thu hút khách du lịch và có môi trường đáng sống hàng đầu châu Á. Việc thông qua điều chỉnh quy hoạch vì vậy không chỉ hoàn thiện khung pháp lý sau sáp nhập, mà còn mở ra không gian phát triển mới cho Khánh Hòa trên nền tảng kinh tế biển, du lịch, năng lượng, logistics, đổi mới sáng tạo và bảo vệ chủ quyền biển đảo.
Một bên là những thửa ruộng nằm sát hồ Thành Sơn vẫn phải chờ nước, đứng trước nguy cơ bỏ vụ hè thu. Một bên là vùng ven hồ Ông Kinh từng nhiều năm cạn trơ đáy, nay dần hồi sinh nhờ dòng nước liên thông từ hệ thống Tân Mỹ. Hai lát cắt trái ngược ấy cho thấy bài toán nước của Khánh Hòa không còn có thể giải bằng những giải pháp chống hạn ngắn hạn hay xử lý tình huống theo từng mùa vụ. Trong bối cảnh khí hậu ngày càng cực đoan, điều tỉnh cần không chỉ là thêm nguồn nước, mà là một chiến lược bảo đảm an ninh nguồn nước dài hạn cho dân sinh, sản xuất và sinh kế nông thôn.
Ở thôn An Nhơn, xã Xuân Hải, có những thửa ruộng nằm ngay sát hồ Thành Sơn nhưng người dân vẫn chưa thể xuống giống vụ hè thu. Điều tưởng như nghịch lý ấy lại phản ánh rất rõ thực tế của mùa hạn năm nay: hạn hán không còn đơn thuần là chuyện hồ còn bao nhiêu nước, mà là bài toán nước được phân bổ ra sao, ưu tiên cho ai và diện tích nào thực sự đủ điều kiện sản xuất đến cuối vụ. Từ vụ hè thu 2026, nguyên tắc “sản xuất đến đâu, chắc nước đến đó” không còn là khuyến cáo kỹ thuật. Nó đang trở thành mệnh lệnh bắt buộc của một nền nông nghiệp ở Khánh Hòa phải thích ứng với khí hậu ngày càng cực đoan.
Từ những thửa ruộng gần hồ Thành Sơn vẫn phải chờ nước, đến vùng ven hồ Ông Kinh từng khô hạn nay chủ động hơn nhờ dòng nước liên thông từ hệ thống Tân Mỹ, thực tế cho thấy chống hạn không thể chỉ là giải pháp tình thế. Loạt bài ghi nhận quá trình Khánh Hòa chuyển từ ứng phó hạn hán từng mùa sang quản trị an ninh nguồn nước, gắn với kiểm kê nguồn nước, phân vùng rủi ro, tổ chức lại mùa vụ, liên thông thủy lợi và bảo đảm sinh kế bền vững cho người dân.
